• Sagu–ağıt-mersiye konu yönüyle ortaktır. Mersiye ölçü yönünden farklıdır.

• Koşuk, sagu ve destan İslamiyet öncesi dönemde, dörtlükler biçiminde, hece ölçüsüyle ve genellikle yarım uyak kullanılarak söylenmiştir.

• Yapay destanlar, doğal destan sürecinden geçmeyen yazarı bilinen destanlardır.

• Orhun (Göktürk) Yazıtları 8.yy. da Orhun Irmağı kıyısında dikilen, yazılı edebiyatımızın ilk ürünleridir.

• Türkler’in bilinen en eski yazılı metinleri olan “Orhun Yazıtları”, Türk adları, Türk geleneği, atasözleri, en eski Türk inancı, ölüm ve yas gelenekleri, Türk devlet yapısı, Türk sosyal yapısı… gibi konularda bize önemli derecede kaynaklık etmektedir. Tarihin taşlarla edebileştiği ve devlet adamlarının yaş yaş, tek tek halkına hesap verdiği – seslendiği bir eser olan “Orhun Abideleri”, folklor açısından da bize en iyi kaynaklardan birisidir.

• Kutadgu Bilig, siyasetname olup, Yusuf Has Hacib tarafından yazılan, didaktik özellikler taşıyan alegorik bir eserdir.

• Atabetü’l-Hakayık (Edip Ahmet), Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevi) tasavvufî eserlerdir.

• Kaşgarlı Mahmud tarafından 1072 – 1074 yılları arasında oluşturulan Divan-u Lügati’t Türk, temel olarak büyük olasılıkla Türkler’in hakimiyeti altına girecek olan Araplar’a, Türkçe öğretme amaçlı olarak yazılmıştır. Temel olarak Türkçe – Arapça sözlük niteliğinde bir eserdir. Fakat folklore kaynaklık edeceği yerler de vardır. Sözcüklerin anlamlarının açıklandığı bölümlerde, sözcüğün cümle içerisinde kullanımını göstermek için şiirlerin, atasözlerinin… kullanılması, folklore kaynaklık etmektedir.

• Dede Korkut Hikayeleri nedir , Oğuzların savaşlarını anlatan, destan devrinden halk hikayeciliğine geçişin ürünü olan, on iki hikayeden oluşan anonim ürünlerdir.

• Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli 13.yy. da yaşayıp insanlık sevgisini anlatan tasavvufçulardır.

• Risaletü’n-Nushiye (Yunus Emre), Divan-ı Kebir (Mevlana), Makalat (Hacı Bektaş-ı Veli) tasavvufu anlatan eserlerdir.

• İlahi (nefes-deme), şathiye, nutuk, devriye tasavvuf şiirinin dörtlükle oluşan türleridir.

• Koşma, semai, varsağı, destan aşık edebiyatı ürünleridir. Dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle yazılırlar. Koşma, işlediği konulara göre koçaklama, güzelleme, taşlama, ağıt dörde ayrılır.

• Kaygusuz Abdal ve Pir Sultan Abdal tasavvufu farklı yorumlayan kişilerdir.

• Karacaoğlan, Emrah, Aşık Veysel güzelleme; Dadaloğlu, Köroğlu koçaklama türünde eserler vermişlerdir.

• Seyranî (kişsel), Dertli (toplumsal) taşlama örnekleri vermişlerdir.

• Mani, “aaxa” uyak düzeninde, 7’li hece ölçüsü ve tek dörtlük oluşu nedeniyle anonim edebiyatın en yaygın nazım biçimidir. Divan şiirindeki rubai ve tuyuğla ortak özelliklere sahiptir.

• Olağanüstülük, kahramanlarının soylu kişilerinden oluşması, abartılı anlatım destanla masalın ortak özellikleridir. Destan milli, masal çoğunlukla evrenseldir. Destan konusunu tarihi bir gerçekten alır, masal tamamıyla hayal ürünüdür.

• Eski Türk Edebiyatı’nın kaynakları şunlardır: Tarih (Kitaplar ve metinler), Edebiyat Tarihi (Kitaplar…), Nazire Mecmuaları (Özellikle 18.yy), Biyografik Eserler, Dergiler, Sözlükler, (Şuara) Tezkireler, Mesleh (Hattat Mevlevi), Şiir Mecmuaları, Bibliyografik Eserler, Ansiklopediler, Kataloglar

• Gazel 5-15, kaside 33-99 beyit ve “aa xa xa xa…” uyak düzeniyle, mesnevi ise beyit sayısında sınırlama olmaksızın “aa bb cc dd …” uyak düzeniyle yazılır.

• Şarkı ve tuyuğ Türk edebiyatına özgü nazım şekilleridir.

• Rubai, tuyuğ, murabba dörtlüklerle oluşturulan divan şiiri nazım türleridir.

• Felsefî ve dinî konuların işlendiği “terkib-i bend” de vasıta beyiti devamlı değişir. “Terci-i bend”de vasıta beyiti aynı kalır.

• Gazel ve kasidede ilk beyite matla, son beyite makta, şairin adının geçtiği beyite mahlas beyiti veya taç beyit denir.

• Dize sonlarındaki uyaktan başka şiirin ortasında da uyak bulunursa buna musammat gazel veya musammat kaside denir.

• Münacat, naat, h,c,v divan şiirinde şiirin konularına göre aldığı isimlerdir.

• Divan edebiyatında şairler hakkında bilgi veren eserlere tezkire, halk edebiyatında cönk adı verilir.

• Mecalisi’n-Nafais (Ali Şir Nevai) ilk şairler tezkiresidir.

• Harname (Şeyhi), 15.yy.da yazılmış hiciv türünde bir mesnevidir.

• Şikayetname, Fuzuli’nin maaşını alamadığı için yazdığı mektup türündeki eseridir.

• Nefi, 17.yy.da hiciv örneği “Siham-ı Kaza”; nabi, aynı yüzyılda yazdığı, didaktik eser olan “Hayriyye” ile tanınır.

• Nedim ve Şeyh Galib hece ile de yazan divan şairleridir.

• Katip Çelebi “Cihannüma” (coğrafya), Keşfü’z-Zünun; Evliya Çelebi, Seyahatnme; Naima, “Naima Tarihi” adlı eserleri yazan Divan edebiyatının nesir ustalarıdır.

• Takvim-i Vakayi (ilk resmî gazete), Ceride-i Havadis (ilk yarı resmî gazete), Tercüman-ı Ahval (ilk özel gazete), Şair Evlenmesi-şinasi (İlk tiyatro), Telemak-Yusuf kamil Paşa (ilk çeviri roman ), Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat-Şemsettin Sami (ilk yerli roman), İntibah-Namık Kemal (ilk edebi roman), Cezmi-Namık Kemal (ilk tarihi roman), Araba Sevdası-Recaizade Mahmud Ekrem (ilk realist roman), Karabibik-Nabizade Nazım (köy konulu ilk eser), letaif-i Rivayet-Ahmet Mithat (ilk öykü), Eylül-Mehmet Rauf (ilk psikolojik roman), Mai ve Siyah-Halit Ziya Uşaklıgil ( Batılı anlamda ilk realist roman).

• Tanzimat romanında yanlış batılılaşma ve cariyelik en yaygın konulardır.

• Tanzimat şiirinde divan şiiri biçimleri kullanılmış, içerik değişmiştir.

• Namık Kemal hem tiyatro hem roman yazmış; ancak onu asıl tanıtan vatan temalı şiirleridir.

• Tahrib-i Harabat ve Takib, Namık Kemal’in Ziya Paşa için yazdığı eleştirilerdir.

• Ahmet Vefik Paşa, Moliere’den Cimri, Hastalık Hastası, Kibarlık Budalası gibi tiyatroları çevirmiştir.

• Ahmet Mithat Efendi’nin halka okuma zevkini aşılama düşüncesini Hüseyin Rahmi ve Halide Edep de sürdürmüştür.

• Edebiyatımızın ünlü sözlükleri; Divan-ü Lugati’t-Türk, Muhakemetü’l-Lugateyn, Lehçe-i Osman ve Kamus-ı Türkî’dir.

• Tanzimat edebiyatı ikinci döneminde “sanat sanat için” anlayışına dönülerek, Servet-i Fünun edebiyatına hazırlık yapılır.

• R. Mahmut Ekrem “Güzel olan her şey şiire girebilir.” diyerek Muallim Naci ile kafiye tartışmasını başlatır.

• A. Hamit Tarhan, Namık Kemal’in tiyatro anlayışının tersini savunur. Tiyatro tekniği iyi olmadığı için yazdığı tiyatrolar sahnelenemez.

• Edebiyatımızda ölüm temasıyla meşhur şairler; Abdülhak Hamit, Cahit Sıtkı, Yahya Kemal’dir.

• Servet-i Fünuncular beyit anlayışını kırarak nazımı nesre yaklaştırırlar.

• Servet-i Fünun’da romanlar realizm ve natüralizmden; şiirler ise sembolizm ve parnasizmden etkilenir.

• Servet-i Fünun romanı, çevre olarak İstanbul’u, karakter olarak aydınları seçer.

• Tevfik Fikret, sanatının ikinci döneminde sanatı toplumun hizmetine sunar, hece ölçüsüyle yazdığı şiir kitabının ismi Şermin’dir.

• “Sis”, Tevfik Fikret’in İstanbul’a hakaretlerle dolu şiiridir.

• Cenab Şahabettin, parnasizm ve sembolizmden etkilenmiş, bir şiirde birden çok aruz kalıbı kullanmıştır.

• H. Ziya Uşaklıgil, Balzac, Stendhal, flaubert gibi realist yazarlardan etkilenmiş; Batılı anlamda ilk realist roman Mai ve Siyah’ı yazmıştır.

• H. Ziya’nın anı türündeki eserleri Kırk Yıl, Saray ve Ötesi’dir.

• Hüseyin Cahit Yalçın, “Edebiyat ve Hukuk” adlı makalesiyle Servet-i Fünun dergisinin kapanmasına neden olmuştur.

• Sürgüne gönderilen başlıca sanatçılar; Namık Kemal, H. Cahit Yalçın, Süleyman Nazif, Ziya Gökalp, şair Eşref, Refik Halit Karay’dır.

• Süleyman Nazif ve Ahmet Hikmet Müftüoğlu dil yönüyle -sırasıyla- Tanzimat ve Milli Edebiyata bağlıdırlar.

• Şık, Şıpsevdi, Mürebbiye, Metres, Kaynanam Nasıl Kudurdu Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın romanlarıdır.

• Ahmet Rasim, İstanbul’un günlük yaşantısını sade bir dille anlatan bağımsız yazarlardandır.

• Fecr-i Ati, Servet-i Fünun’u eleştirmesine rağmen onun “Sanat kişiseldir.” anlayışını devam ettirmiştir.

• Milli Edebiyat, “Genç Kalemler” dergisinde yayımlanan “Yeni Lisan” adlı makaleyle 1911 yılında başlar.

• Milli Edebiyat bir yönüyle halk edebiyatına dönüşür.

• Ömer Seyfettin, mili ve tarihî konulu öyküleriyle tanınan yazardır.

• Edebiyatımızdaki ünlü öykücüler; H. Cahit Yalçın, Ömer Seyfettin, Memduh Şevket Esendal, Sait Faik Abasıyanık, Haldun Taner’dir.

• Ziya Gökalp, Türkçülüğün felsefesini yapmış, Milli Edebiyata düşünce yönüyle katkıda bulunmuştur.

• Kızıl Elma, Yeni Hayat, Altın Işık Ziya Gökalp’in şiir kitaplarıdır.

• Özel isimle anılan şairler; Sultanü’ş-Şuara (Şairler Sultanı)-Baki, Vatan Şairi- Namık Kemal, Şairi-i Azam-Abdülhak Hamit Tarhan, Bayrak Şairi-Arif Nihat Asya, Türk Şairi-Mehmet Emin Yurdakul…

• Türk edebiyatının tarihini bilimsel açıdan işleyen Mehmet Fuat Köprülüdür.

• Edebiyat tarihi yazarları; M. Fuat Köprülü, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ali Canip Yöntem’dir.

• Halide Edip Adıvar, İngiliz edebiyatından etkilenir. Ateşten Gömlek, Vurun Kahpe’ye ( Kuruluş Şavaşı’nı işler); Sinekli Bakkal, Tatarcık (toplumsal konuları işler), Mor Salkımlı Sokak (hatıra) bazı eserleridir.

• Y. Kadri Karaosmanoğlu, Tanzimat’la Atatürk Türkiye’si arasındaki dönem ve kuşakların geçirdiği sosyal değişiklikleri ve bunalımları işler. Tezli roman türünün ustasıdır. Kiralı Konak ( kuşak çatısması), Sodom ve Gomore (işgal altındaki İstanbul’un olumsuz yanları), Yaban (Kurtuluş Savaşı ve köylü aydın uçurumunu işler), Ankara ( Cumhuriyet’ten sonraki Ankara’nın üç dönemi) Nur Baba ( Bektaşi tekkeleri) belli başlı eserleridir.

• Reşat Nuri Güntekin’in romanlarında yoğun bir Anadolu atmosferi vardır. Dili sade, karakterleri halktandır.

• Refik Halit Karay, sürgünde yazdığı Anadolu konulu eserleriyle tanınır. Sürgün, Yezidin Kızı, Bugünün Saraylısı (roman), Kirpinin Dedikleri, Memleket Hikayeleri, Gurbet Hikayeleri bazı eserleridir.

• Beş Hececiler Milli Edebiyatın devamı sayılır. Faruk Nafiz Çamlıbel, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç bu akımın şairleridir.

• Faruk nafiz Çamlıbel, aruzla da yazmıştır. Çoban Çeşmesi, Han Duvarları adlı şiirleri ünlüdür.

• Mehmet Akif Ersoy lirik-didaktik özellikteki şiirleriyle tanınır. Manzum hikayecilikte ustadır. Safahat (yedi bölüm) ünlü eseridir.

• Ahmet Haşim sembolist şairdir. Şeiirlerinde anlam kapalı, düzyazılarında dili yalındır. Bütün şiirlerini aruzla yazmış, Fecr-i Ati’den sonra bağımsız olarak sanat anlayışını devam ettirmiştir. Bazı eserleri; Piraye, Göl Saatleri, Gurabhane-i Laklakan…

• Yahya Kemal Beyatlı divan şiirine yeni yorum getirmiş, eski nazım biçimleriyle Batılı şiirler yazmıştır. Şiirlerinde sonsuzluğa erişme düşüncesi vardır. “Ok” şiirinin dışındaki bütün şiirlerini aruzla yazmıştır. Eserleri; Kendi Gök Kubbemiz, Eski Şiirin Rüzgarıyla, Aziz İstanbul…

• Yedi Meşaleciler, Beş Hececileri duygusallıkla suçlamışlar; ancak kendileri de sembolizmden etkilenmişlerdir. Z. Osman Saba, Yaşar Nabi, Muammer Lütfi Bahşi, Vasfi Mahir Kocatürk, Sabri Esat Siyavuşgil, Cevdet Kudret Solok, Kenan Hulisi Koray sanatçılarıdır.

• Garip Akımı (I. Yeniciler) sanatsal anlatımdan, ölçü ve uyaktan kaçınmış sıradan insanların hayatlarını işlemiştir.

• II. Yeniciler, I. Yeni Hareketine tepki olarak ortaya çıkmışlardır. Şiirde anlam kapalılığı savunmuşlar ve sürrealizmden etkilenmişlerdir. İlhan Berk, Cemal Süreyya, Edip Cansever, Ece Ayhan bazı temsilcileridir.

• Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal’in öğrencisidir. Şiirlerinde bilinçaltı, rüya ve zaman kavramı baskındır. Geçmişe özlem eserlerinin başlıca temasıdır. Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Beş Şehir bazı eserleridir.

• Ahmet Kutsi Tecer, Anadolu motiflerini işler. Dergah ve Milli Mecmua’da eserleri yayınlanır. Koçyiğit Köroğlu, Köşebaşı bazı eserleridir.

• Ahmet Muhip Dıranas, Fahriye Abla adlı şiiriyle meşhurdur.

• Cahit Sıtkı Tarancı, ölüm, yalnızlık konularını işler. En çok bilinen şiirlerinden biri Otuz Beş Yaş’tır.

• Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın en ünlü eserlerinden biri “Üç Şehitler Destanı”dır. Eser yapay bir destandır.

• Cahit Külebi: Birçok şiirinde noktalama işareti yoktur. Çocuk şiirleriyle tanınır. “Türk Mavisi” eserlerinden bir tanesidir.

• Nurullah Ataç: Deneme ve eleştirileriyle anılır.Devrik cümle anlayışını başarıyla uygulamıştır. “Günlerin getirdiği, Karalama Defteri” bazı eserleridir.

• Gezi Yazısı Yazanlar: Evliya Çelebi (Seyahatname), Ahmet Haşim (Frankfurt Seyahatnamesi), Falih Rıfkı Atay (Yolcu Defteri), Cenap Şahabettin ( Hac Yolunda)…

• Psikolojik roman: Zehra (Nabizade Nazım), Eylül (Mehmet Rauf), Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (Peyami Safa)

• Sait Faik Abasıyanık: Öykülerinde Adalar’ı, İstanbul’u ve sıradan insanı işler. Durum hikayecisidir. Semaver, Sarnıç, Son Kuşlar bazı eserleridir.

• Necip Fazıl Kısakürek: metafizik problemleri hecenin gücüyle çok güzel anlatır. Şiir dışında tiyatro, öykü, araştırma gibi alanlarda da eserler vermiştir. Çile, Bir Adam Yaratmak bazı eserleridir.

• Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı): Balıkçıları ve denizi işler. Bodrum’un antik çağlarındaki ismini mahlas olarak kullanır.

• Kemal Tahir: Roman ve hikayelerinin konusunu sistemin aksayan yönlerinden alır. Bozkırdaki Çiçek, Devlet Ana, Karılar Koğuşu, Esir Şehrin İnsanları bazı eserleridir.

• Bedri Rahmi Eyüboğlu; şair ve yazarlık dışında ressamdır. Karadut, Canım Anadolu bazı eserleridir.

• Tarık Buğra: istiklal Savaşı’nın bilinmeyen yönlerine yeni yorumlar getirdi. Küçük Ağa, Osmancık, Siyah Kehribar, yarın Diye Bir Şey Yok bazı eserleridir.

• Yaşar Kemal: Çukurova ve Toroslardaki efsanelere dayalı, toprak kavgalarını işleyen roman ve hikayeler yazmıştır. İnce Memed, Orta Direk, Sarı Sıcak, Teneke bazı eserleridir.

• Orhan Kemal: Köyden kente göç ve bu göçün son uçlarını işler. 72. Koğuş, Hanımın Çitliği bazı eserleridir.

• Necati Cumalı: Ege Bölgesi’ndeki köylüyü işler. Tütün Zamanı, Boş Beşik, Susuz Yaz bazı eserleridir.

• Cemil Meriç: Makale, deneme, eleştiri ustasıdır. Bu Ülke,Umrandan Uygarlığa, Kırk Ambar bazı eserleridir.

• Cengiz Aytmatov: Kırgız yazardır. Cemile, Gün Olur Asra Bedel, Selvi Boylum Al Yazmalım bazı eserleridir.

• Klasisizm, akıl ve sağduyuya önem verir. Latin ve Yunan kaynaklarına yönelen kuralcı, yüksek zümre edebiyatıdır. Moliere, Racine, La Fontaine klasik yazarlardandır.

• Romantizm, Klasisizm’e tepkidir. Kuralcılığı reddederek ulusal konulara yönelir. Zıtlıklar, ak-kara çatışması ve özellikle duygusallık ön plandadır. Victor Hugo, Goethe bazı yazarlarıdır.

• Realizm, Romantizm’e tepkidir. Gerçekler gözleme dayalı olarak anlatılır. Balzac, Stendhal, Flaubert, Tolstoy, Dostoyevski ünlü temsilcileridir.

• Parnasizm, realizm’in şiire yansımasıdır. Sözcüklerle manzara çizilir.

• Sembolizm, kapalı şiir anlayışını savunan edebi akımdır.

• Natüralizm: Aşırı gerçekçiliktir. Olayların ortaya çıkışı neden sonuç ilişkisi deneylenerek anlatılır.

• Edebi akımların sıralanışı: Klasisizm, Romantizm, Realizm, Natüralizm(roman akımları); Parnasizm, Sembolizm, Sürrealizm (şiir akımları)

• Dünya edebiyatının tanınmış yazar ve eserlerinden bazıları: Shakespeare (Hamlet ve Otello), Cervantes (Don Kişot), Maksim Gorki (Ana), Montaigne (Denemeler), Schiller ( Wiliam Tell), Dostoyevski (Suç ve Ceza), Tolstoy (Savaş ve Barış), Mark Twain ( Tom Sawyer’in Maceraları)

• Klasik trajedide karakterler yüksek tabakadandır, konu mitolojiktir. Ölüm ve yaralanmalar sahnede gösterilmez. Üç birlik kuralı (zaman, mekan olay birliği) vardır.

• Klasik komedide kişiler halkın içinden, konular günlük yaşamdandır. Ölüm ve yaralanmalar sahnede gösterilir. Üç birlik kuralı vardır.

• Deneme, kişisel düşüncelerin kanıtlama amacı güdülmeden aktarıldığı; fıkra, günlük olayların sade bir dille yazıldığı; makale, tezlerin kanıtlanmaya çalışıldığı; eleştiri; bir eserin bilimsel temellere dayanılarak yorumlandığı yazın türleridir.

• Lirik şiir, coşkuların işlendiği; epik şiir, kahramanlık konularının işlendiği; pastoral şiir, kır ve çoban yaşamının işlendiği; dramatik şiir, acıklı durumların işlendiği; satirik şiir eleştirilerin işlendiği; didaktik şiir; öğreticiliğin işlendiği şiir türleridir.

• Redif, aynı görevli ekler ve aynı anlamlı sözcüklerdir. Uyaktan sonra gelir.

• Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin, Sebahattin Eyüboğlu, Bacon, Montaige ünlü deneme yazarlarıdır.

• Bir sözcüğün hem gerçek hem mecaz anlamda kullanılması kinaye sanatını doğurur.

• Hüsn-ü Talil sanatında olayın sebebi daha güzel bir nedene bağlanır.

• Bilinen bir konunun bilinmiyormuş gibi davranılması Tecahül-i arif sanatını doğurur.

• Sesteş sözcükler cinas sanatı yapar.

• İntak (konuşturma) sanatının olduğu her yerde teşhis vardır.

• Masal, evrensel; destan ulusal nitelikler taşır.

• Seci, düzyazıdaki ses benzerliğidir.

• Bir şairin bir şiirine aynı ölçü ve aynı uyakla yazılan şiirine nazire denir.

• İlyada (Yunan), Kalevala(Fin), Nibelungen (Alman), Ramayana (Hint), Şehname (Fars) dünyaca tanınmış destanlardır.

• Şarkı, tuyuğ, rubai dörtlüklerle yazılan divan şiiri nazım şekilleridir.

• Dilinin ağır oluşu ve yüksek zümreye yönelişi Divan edebiyatı ile Servet- Fünun’un ortak özellikleridir.

• Ağır ve sanatlı anlatım, sembollerle duyguları anlatma biçimine Sebk-i Hindi denir. Sebk-i Hindi divan edebiyatında kabul edilen bir anlayıştır.

• Dacemeron hikayeleri (Bocecaeio) dünyanın ilk hikayeleridir.

• Aiskhlos, Sophokles, Euripides, Aristopanes eski Yunan edebiyatının tiyatro ustalarıdır.

Göktürk alfabesinde 30 tane ünsüz harf bulunmaktadır. Bu harflerin 20 tanesi “kalınlık – incelik” durumuna göre değişmektedir. Geriye kalan 10 harfin de, 5 tanesi bütün ünlülerle kullanılan harflerden; 5 tanesi ise çift ünsüzü karşılayan harflerden oluşmaktadır.

Kalınlık – incelik uyumuna göre değişen ünsüzlerin kullanımı, şu şekildedir: Göktürk alfabesinde ünsüzlerin kalınlık – incelik uyumu, günümüzdeki büyük ünlü uyumu ile bağlantılıdır. Eğer bir sözcüğün ilk hecesinde “kalın” bir ünlü var ise, yazıda o hecedeki ünsüzün “kalın” biçimi kullanılır. Eğer ilk hecedeki ünlü “ince” ise, o hecede kullanılan ünsüzün de “ince” biçimi kullanılır. Örneğin “budun” sözcüğü Göktürk yazısı ile “” biçiminde yazılmaktadır. Dikkat edilirse “budun” sözcüğünün ilk hecesinde “u” ünlüsü bulunmaktadır. “U” sesi kalın bir ünlü olduğu için, onunla aynı hecede bulunan “b” sesinin de “kalın” biçiminin () kullanılması gerekmektedir.

Uyumu başka bir örnek ile açıklayalım: “Tigin” sözcüğü Eski Türkçede “” biçiminde yazılmaktadır. Bu sözcüğün ilk hecesinde bir ince ünlü olan “i” ünlüsü bulunmaktadır. Bunun için o hecedeki “t” ünsüzünün de “ince” biçimi olan “” harfi kullanılmalıdır.

Şimdi Eski Türkçedeki ünsüzlerde görülen kalınlık – incelik uyumunu bir genelleme yaparak tanımlayalım: Eğer bir sözcüğün ilk hecesinde “kalın” ünlü (a, ı, o, u) varsa, o hecedeki ünsüz de “kalın“; eğer ilk hecede “ince” ünlü (e, i, ö, ü) varsa o hecedeki ünsüz de “ince” biçimiyle kullanılmalıdır. Elbette bu kural, yalnızca kalınlık – incelik uyumuna dahil olan 20 ünsüz için geçerlidir. Zira “m” sesini karşılayan “” harfinin kalın veya ince biçimi yoktur.

Bütün ünlülerle kullanılan ünsüzler, içinde “ç, m, p, ş, z” seslerinin bulunduğu herhangi bir sözcüğün içinde kullanılabilirler. Örneğin “ressam” anlamına gelen “bedizçi” sözcüğündeki “ç” sesini karşılayan “” harfi ve “z” sesini karşılayan “z” harfi, kendisinden sonraki ve önceki ünlünün kalın veya ince oluşundan bağımsız olarak “” biçiminde kullanılmaktadır. Aynı şekilde bugün “gümüş” biçiminde kullanılan “kümüş” sözcüğünün “” biçimindeki yazımında “m” sesini karşılayan “” harfi ile “ş” sesini karşılayan “” harfinin ünlülerin durumundan bağımsız olarak kullanıldıkları görülebilir.

Kalınlık – incelik uyumuna göre değişen ünsüzlerin ve bütün ünlülerle kullanılanların dışında, çift ünsüzden oluşan “” [ny], “” [ld – lt], “I” [nç], “” [nt] ve “” [ng] harfleri bulunmaktadır. Bu harfler, içinde bu çift ünsüzlerden bulunan sözcüklerde kullanılırlar. Örneğin “erinç” sözcüğünü, sondaki “nç” sesini, “” harfiyle karşılayarak “ ” biçiminde yazabiliriz. Bu sözcüğü “” biçiminde de yazmayı düşünebiliriz; fakat burada “nç” sesi için “ ” ve “” harflerini kullanmak yerine, tek “” harfini kullanmak daha mantıklı ve kurallı olacaktır.

|» Göktürkçe ve Orhun Yazısı Sayfasına Dön! « |

(Yanıtlar, soruların bitimindedir…)

1- “Geleceğinizin nasıl olmasını istiyorsanız ……………… öyle ………………” cümlesindeki boşlukları en uygun şekilde aşağıdakilerin hangisiyle tamamlayabiliriz?

A) çocukları – planlayınız
B) gençleri – eğitiniz
C) insanları – korkutun
D) doğayı – anlayın

2- Aşağıdaki kelimelerden hangisi Büyük Ünlü Uyumuna uymaz?

A) Ankaralı
B) İstanbullu
C) Malatyalı
D) İzmirli

3- “Karanlık” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?

A) Karanlık basmadan gidelim.
B) Yine karanlık işler çeviriyorsun.
C) Odanın içi çok karanlıktı.
D) Çok derin, karanlık bir kuyuya rastladım.

4- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özel isim kullanılmamıştır?

A) Güneş, hem ısı, hem de ışık kaynağıdır.
B) Kaya, arkadaşlarıyla buluştu.
C) Ay sonunda para pul kalmadı.
D) Anadolu İnsanı cömerttir.

5- Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili kelimelerin hangisi sıfat değildir?

A) Bu insanlarla uğraşılmaz.
B) Kötü çocuklarla oynama.
C) Kaç kişi geldi.
D) Soruların bazısı zordu.

6- “Bunu sana vermem” cümlesinin fiilinin kipi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Görülen Geçmiş Zaman – 1. tekil şahıs
B) Şimdiki Zaman – 1. Çoğul şahıs
C) Geniş Zaman – 1. Tekil Şahıs
D) Gelecek Zaman – 1. Tekil Şahıs

7- “Geçen gün bu sokakta bir ev yandı.” Cümlesinde aşağıdaki unsurlardan hangisi yoktur?

A) Özne
B) Dolaylı Tümleç
C) Zarf Tümleci
D) Nesne

8- Aşağıdaki cümlelerden hangisi devrik bir cümledir?

A) Bu yıl soğuklar erken başladı.
B) Her konuda fikrimi sorardı.
C) Herkesle iyi geçinirdi.
D) Saygıda kusur etmezdi.

9- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

A) Yoldaki işaretlere dikkat et!
B) Bu arabayla gidilmez ki!
C) Yaşça daha mı büyüksün?
D) Daha bir evde alamadık!

10- Aşağıdakilerden hangisi masalın özelliklerinden değildir?

A) Olağanüstü olaylar vardır.
B) Kahramanları devler, periler olabilir.
C) Yaşanması mümkün olayları anlatır.
D) Olaylar hayal ürünüdür.

|» “Testler – Sorular” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

(Yanıtlar, soruların bitimindedir…)

1. Aşağıdaki kelimelerden hangisi büyük ünlü uyumu kuralına uymaktadır?

A) Defterler        B) Kitaplar      C) Kalemler      D) Tatil

2. Aşağıdaki eklerden hangisi, “odun” sözcüğünün anlamını değiştirir?

A) -lar        B) -cu        C) -dan        D) -a

3. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

A) dereotu      B) gölge      C) köpek      D) geceler

4. Aşağıdakilerden hangisi noktanın kullanıldığı yerlerden biri değildir?

A) Bitmiş cümlelerin sonunda kullanılır.
B) Kısaltmaların sonlarında kullanılır.
C) Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonunda kullanılır.
D) Tarih yazarken gün, ay ve yıl arasında kullanılır.

5. “gelecekler-günü-cuma-bize” kelimeleriyle anlamlı bir cümle yaptığımızda sonuncu kelime hangisidir?

A) gelecekler        B) günü        C) cuma        D) bize

6. Aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisi zıt anlamlıdır?

A) iri-büyük      B) güçlü-kuvvetli      C) ak-beyaz      D) şişman-zayıf

7. “Buralarda ocak ayında gül bulunmaz.” cümlesinde eş sesli sözcükler, aşağıdakilerden hangisidir?

A) ayında-bulunmaz
B) buralarda-bulunmaz
C) ocak-burada
D) ocak-gül

8.Hangisi deyim değildir?

A) Karşı gelmek
B) Yemek pişirmek
C) Yol vermek
D) El uzatmak

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde abartma vardır?

A) Arkadaşım çok güçlüydü.
B) Ulaşımda ses hızını aşan teknolojiler gelişti.
C) Bir fıkra anlattı ki güle güle öldük.
D) Deniz sabah saatlerinde çarşaf gibiydi.

10.”yanmak” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde “hükümsüz kalmak,değerini yitirmek” anlamında kullanılmıştır?

A) Arabanın farları birden yandı.
B) Gizem trene yetişemeyince bileti yandı.
C) Öğrencilerin yeni diktiği çamlar yandı.
D) Konuşmaya daldığı için yemek yandı.

|» “Testler – Sorular” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

(Yanıtlar, soruların bitimindedir…)

1) “Meydanda telefon kulübesini göremiyor, ama, yine de arıyordu.” bu cümlede büyük ünlü uyumuna uymayan kaç sözcük kullanılmıştır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

2) Aşağıdaki sözcük çiftlerinden hangisi, aynı gerekçeyle büyük ünlü uyumuna uymaz?

A) şişman-kıyafet B) dedikodu-ekşimtırak

C) kardeş-model D) anne-açıkgöz

E) akşamki-seviyor

3) “Türkçe“de ekler, eklendikleri sözcüklerin son hecesindeki ünlüye uyar.”

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, bu kurala uymayan bir sözcük kullanılmıştır?

A) Gazetedeki trafik kazasını görünce gözlerim yaşardı.

B) Damar sertliğine şişmanlarda daha çok rastlanıyor.

C) Hanımböceği, çiçeklerin üzerinde çok zarif duruyor.

D) Sabahki kavgadan sonra evin huzuru kaçtı.

E) Çöreotunu ekmeğin üzerinde görmüştüm.

4) “Bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü düz ise, ondan sonra gelen ünlüler de düz olur.”

Aşağıdaki sözcüklerden hangileri, tümüyle bu kurala örnektir?

A) azık-ölgün-uzak

B) bilge-süzgeç-sulak

C) kahve-durgun-yüzden

D) yazıcılar-başlamak-yıkanmış

E) büzgülü-koşucu-sigara

5) “Alay, Çemberlitaş”tan, Sultanahmet”ten, Sirkeci”den Taksim”e yürüyor; her tarata coşkun alkışlarla karşılanıyordu.”

Yukarıdaki parçada küçük ünlü uyumuna uymayan kaç sözcük vardır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

[ad1]

6) Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi, küçük ünlü uyumuna uymaz?

A) Parktaki kanepeye sessizce oturdu.

B) Yapılan haksızlıklar gücüne gidiyordu.

C) Gün batarken her şey bir renge girdi.

D) Karlı gecelerde bir masal kentine benzerdi.

E) Bu bölgenin en ilginç yöresi, Elmalık Yarımadası”dır.

7) “Geçen gün, kırda dolaşırken ayağım bir konserve kutusuna çarptı.”

Bu cümlede “küçük ünlü uyumuna ” uymayan kaç sözcük kullanılmıştır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

8) “Güneşlerde uyuklayan yamaçları,

Kalbi duran tarlaları bıraktı.

Gölge veren ağaçları,

Sevmiyoruz biz artık.”

Yukarıdaki parçada büyük ve küçük ünlü uyumlarının ikisine birden uymayan kaç kelime kullanılmıştır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

9) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yapılamaz?

A) Çevirmen, eseri kendine özgü üslubuyla şekillendirerek okuyucuya ulaşmaya çalışır.

B) Bir çevirmen, her eserin çevirisinde başarılı olmayabilir.

C) Çevirmen, üslupça kendine yakın sanatçıların eserlerini seçmelidir.

D) İyi bir çeviride eserin üslubunun da göz önünde bulundurulması gerekir.

E) Sanatçıların belirli kurallara uyma zorunluluğu vardır.

10) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yapılabilir?

A) Başarılı roman yazmak, hayalini işletebilen yazarlara özgüdür.

B) Şiir çevirisinde başarı, çevirmenin şiiri iyi anlamış olmasına bağlıdır.

C) Düşüncelerimizi konuşarak daha canlı ve etkili bir biçimde anlatabiliriz.

D) Sanatta önemli olan, anlamın gizli kalmasıdır.

E) Yaşamı boyunca bilgisini artıran sanatçı, doğayı daha iyi anlar.

11) “Türkçe“de p,ç,t,k sert ünsüzleri ya da ünlüyle başlayan ek aldıklarında yumuşar:sağlık, sağlığı; kitap, kitabı…”

Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala uymayan bir sözcük kullanılmıştır?

A) Tatlı dil, yılanı deliğinden çıkarır.

B) Evde pikabı koyacak yer bulamadı.

C) Paketi arabanın bagajına yerleştirdi.

D) Ağaca yuva yapan kuşu hepimiz sevdik.

E) Rengini yitirmiş halıya uzun süre baktı.

12) Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi, “ünsüz değişimine” örnek olamaz?

A) Durağı yolun gerisine taşımışlar.

B) Yurdunu korumak senin görevindir.

C) Dalgıcı görünce oğlum korktu.

D) Dolabın çekmecelerini yerleştirdim.

E) Geçite girince arabayı yavaşlattı.

13) Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

[m2]

A) Tenisci, raketlerini yere bıraktı.

B) Kadınca sezgileriyle olaya bakıyordu.

C) Yavaşça içeriye süzüldü.

D) Bu işin olmayacağını açıkça söyledim.

E) Kızınca başını hafifçe öne eğdi.

14) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde -yor ekinin daraltıcı etkisi (özelliği) yoktur?

A) Dünden beri adını sayıklıyor.

B) Her okul çıkışı beni bekliyor.

C) Çarşıdan her gördüğünü istiyor.

D) Yapma çiçeklerden harikalar yaratıyor.

E) Yaramazlıklarını hep babasına söylüyor.

15) “Geniş, düz ünlüyle biten eylem köklerine -yor eki getirilince sözü edilen eylemin kökündeki ünlü darına dönüşür.”

Aşağıdaki sözcüklerin hangisi bu kurala uymaz?

A) Elliyor

E) Soluyor

16) Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ses düşmesi yoktur?

A) Küçücük çocuk, bize bakıyor.

B) Üsteğmen olunca annesi sevindi.

C) Alçacık bir duvardan atladım.

D) Kedilerin en miniği soğuktan ölmüş.

E) Ufacık bir evde yaşamını sürdürüyordu.

17) “İkinci hecelerin ortasında dar ünlü bulunan bazı organ adlarından sonra ünlü ile başlayan bir ek gelince ikinci hecelerdeki dar ünlüler düşer.”

Aşağıdaki tümcelerde altı çizili sözcüklerden hangisinde, bu kurala uyulmamıştır?

A) Omuz omuza vermiş, kötülüklerle savaşmıştık.

B) Alnını cama dayamış, bize bakıyordu.

C) Kuzu beyni, çocukların gelişmesinde yararlı bir besindir.

D) Kızınca ağzına, burnuna vurmaya başladı.

E) Çocuğun karnında büyük bir yara açılmıştı.

18) “Ada gelen “etmek, olmak, eylemek vb.” yardımcı eylemler, birleşik eylem öbeğini oluşturur. Bu öbeği oluştururken ad soylu sözcükte kimi kez ünlü yitmesi olur.”

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yukarıdaki sözü edilen türden hece düşmesi olayı vardır?

A) Akşama kadar öğrencilik günlerinden söz ettik.

B) Sorunlarını en kısa zamanda halledecekmiş.

C) Kazadan ucuz kurtulduğumuza şükrettim.

D) Sinemaya gelmek için çok naz etti.

E) Bu işin en kısa zamanda biteceğini zannediyorum.

|» “Testler – Sorular” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

(Görüntülemek istediğiniz başlığa dokunun.)

Yazımı Karıştırılan Sözcüklerin Doğru Yazımı ve Yabancı Sözcüklere Türkçe Karşılıklar
Deyimlerin, İkilemelerin, Alıntıların Yazımı
Hece Yapısı ve Satır Sonları
Sözcüklerin Yazımında Dikkat Edilecek Noktalar
Birleşik Sözcüklerin Yazımı
Birleşik ve Ayrı Yazılan Sözcükler
Ünsüz Uyumu ve Ünsüz Düşmesi
Büyük Ünlü Uyumu
Küçük Ünlü Uyumu
Ses, Harf, Alfabe…
Ünlü Daralması
Ünlü Düşmesi
Ünlüler
Ünsüzler

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

The post Yazım ve Noktalama first appeared on Bilgicik.Com.]]> https://www.bilgicik.com/yazi/yazim-ve-noktalama/feed/ 47