2. Bayezid Han – 2 – (Türk Kağanları ve Sultanları)

2. Bayezid
(Türk Kağanları ve Sultanları)


Dördüncü Sefer-i Hümayun (1499)

Fatih devrinde alınmaya çalışılmasına rağmen ele geçirilemeyen Güney Mora’daki önemli Venedik deniz üslerinin fethi ve Osmanlı tarihinin ilk açık deniz meydan savaşındaki zafer Osmanlılar için 16. yüzyılın başındaki güzel haberlerdi.

 

Venedik’e ağır bir darbe vurmak isteğinde olan II. Bayezid denge politikası güdüyordu. Macaristan’la iyi geçinmeye çalışırken, aynı zamanda o zamanlar ayrı şehir devletleri hâlinde olan İtalya’nın zaten Venedikle arası iyi olmayan diğer şehir devletlerinin de Venedik’in yanında yer almaması için çaba sarfediyordu. Bu sıralarda Venedik’in Mora’da yer alan deniz üsleri İnebahtı’nın üzerinde Güney Mora’nın üç yarımadasının en batısında yer alan Modon, Koron ve Navarin limanları idi.

 

Sultan II. Bayezid, Venedik seferine çıkmak üzere, 31 Mayıs 1499 günü İstanbul’dan ayrıldı. Donanmayı o sıralarda Venedik hâkimiyetinde olan Kıbrıs Adası’nın üzerine göndermek suretiyle, Kıbrıs’ın tehdit altında olduğu izlenimini verdirerek Venediklilerin kuvvetlerini dağıtmayı başarmıştı. Amiral Melchior Trevisano, Mora’daki Venedik üslerinin başkumandanı tayin edildi ve hummalı bir savunma hazırlığına başlandı.
Venedikli bir ressamın Sapienza Deniz Savaşı çizimi. (İngiliz Müzesi)
Venedikli bir ressamın Sapienza Deniz Savaşı çizimi. (İngiliz Müzesi)

 

Sultan Vardar Yenicesi’ne geldi. Burada Rumeli Beylerbeyi Koca Mustafa Paşa, Venediklerin elindeki İnebahtı üzerine gönderildi. 1493’den beri Kaptan-ı Derya’lık görevinde bulunan Küçük Davut Paşa Mora sularındaydı.



200 parçalık büyük Venedik Donanması Osmanlı Donanması’nı Mora sularından uzaklaştırmak maksadıyla Modon açıklarına gelmişti. Donanmanın başında Amiral Antonio Grimaldi vardı. Mora’nın güneybatı ucundaki Gallo Burnu’nun açıklarında iki dev Donanma karşı karşıya geldi. Donanmayı Hümayun’u Kemal Reis idare ediyordu.

 

Sağ cenahın kumandanı Barak Reis amiral gemisini düşman gemilerinin arasına sürdü. Onlarca Venedik gemisi bu gemiyi indirmek için çalışıyorlardı. Düşman gemilerinin en yoğun olduğu bölgeye girip, gemideki barut deposunu ateşe veren Barak Reis, büyük bir patlamaya ve onlarca Venedik gemisinin infilakına neden oldu. Lakin kendisi ile birlikte 500 levent de ölenler arasındaydı. Bu hadisenin ardından taarruza geçen Osmanlı Donanması Venediklileri perişan etti.

 

Sapienza Deniz Savaşı ismi ile tarihe geçen bu savaş Osmanlıların tarihte kazandıkları ilk açık deniz savaşıdır. Büyük kahramanlıklarından dolayı Sapienza adasına Barak Reis adası adı verildi. Bu zaferin ardından Venedik üslerini koruyacak bir kuvvet mevcut değildi.

Beşinci Sefer-i Hümayun (1500)

30 Ağustos 1499’da, Sapienza zaferi’nden 33 gün sonra İnebahtı kalesi de Osmanlı‘nın olmuştu. Bölgedeki büyük Venedik Amirali’nin donanması ile geri çekilmesi kaledekilerin maneviyatını bozmuş, kale komutanı kaleyi teslim etmişti. Osmanlı Ordusu için sıra, Mora’daki 3 büyük Venedik üssü olan Koron, Modon ve Navarin’e gelmişti.

 

Ancak bu sıralarda 1479’dan bu yana Osmanlı hâkimiyetinde olan Kefalonya adasına Venedik asker çıkarıp işgal etmişti. Ardından önceleri kendi hâkimiyetlerinde olan Preveze’de ki Osmanlı tersanelerini basıp, kızaktaki gemileri yakmışlar fakat geri püskürtülmüşlerdi.

 

1499 yılının sonlarında Edirne’ye dönen II. Bayezid birkaç aylık bir dinlenmeden sonra 7 Nisan 1500’de Edirne’den ayrıldı. Bu hareketinden dolayı bu sefer, 5. Sefer-i Hümayun olarak değerlendirilmiştir.

 

7 Temmuz’da donanmanın geldiği Modon’a ardından bizzat padişah komutasındaki ordu gelerek kaleyi kuşatmıştır. 24 Temmuz’da Venedik donanması muhasaranın kaldırılması maksatıyla hücuma geçse de Kemal Reis tarafından geri püskürtülmüşlerdi. Kale Venediklilere mahsus olan bir şekilde savunulmuş, lakin 10 Ağustos 1500’de düşmüştü. Modon’un çetin mukavemetine rağmen düşürülmesi, bu kalenin yakınlarında bulunan Koron ve Navarin kalelerinin de sonunu gösteriyordu [15].

 

Fetihten iki gün sonra, yani 12 Ağustos’ta, Navarin, etrafındaki Milona ve Fener kaleleri ile teslim olmuştu. Avar Türkleri tarafından kurulan bu şehirin ismi de Avar’dan gelmektedir. Venedikliler Osmanlıların izniyle bütün asker ve mühimmatları ile Venedik’e dönmüşlerdi.

 

16 Ağustos’ta ise Koron’nun yine karşı koymadan teslim olması ile Venedik’in Yunanistan ile hiçbir bağlantısı kalmamıştı. 3 Aralık 1500 günü Venedik donanması Navarin önlerine geldi. Venediklilerce ele geçirilen bir Hıristiyan Arnavut kale kapısını onlara açtı. Venedikliler böylece Navarin’i ele geçirdiklerini zannederken Kemal Reis 30 savaş gemisi ile limana girdi ve 8 Venedik gemisini ele geçirdi.

 

Fransızların Midilli kuşatması

Papa’nı teşviki ile Fransa da, Venedik’in müttefiki olarak Osmanlı‘ya karşı savaş açmıştı. 1501 yılının Eylül ayında Ege Denizi’ne giren Fransız donanması 10.000 piyade taşıyordu. Eylül ortalarında da Midilli muhasarası başladı [16]. Bunun üzerine Sultan Bayezid’in Manisa sancak beyi olan ikinci oğlu Şehzade Korkut, şimdiki Ayvalık’a gelerek 800 kişilik yardımcı kuvveti adaya geçirmişti. Ekim sonlarında Osmanlı Donanması’nın Çanakkale Boğazı’ndan çıktığını öğrenen Fransızlar 6 haftadan beri devam ettirdikleri kuşatmayı kaldırmış ve Mora’nın güneyindeki Çuha Adası açıklarına gelmişlerdi. Burada müthiş bir fırtınaya kapılan donanmadan yalnızca birkaç yüz kişi kurtulabilmişti.

 

Fransız donanması geri çekilirken, İspanyollar hazırladıkları donanma ile Ege’ye girmiş fakat Fransızlarla birleşemediklerinden dolayı hiçbir şey yapamadan geri dönmüşlerdir.

 

Osmanlı-Venedik barışı (1502)

Venedik, Osmanlı Devleti ile artık başedemiyordu. Özellikle Osmanlı akıncılarının yapmış olduğu her akın Venedik için büyük bir tehlike idi. Zira Osmanlıların her an için Venedik şehrini dahi istila etme ihtimali mevcuttu. Mora’dan tamamıyla atılan Venedik, denizlerde de faaliyet gösteremiyor, Kemal Reis başta olmak üzere Türk denizcileri Venedik’e göz açtırmıyorlardı.

 

Kefalonya gibi Aya Mavri adasını da işgal eden Venedik, 1502 yılının başlarında adayı ele geçirdi. Adayı korumakla görevli küçük yeniçeri müfrezesi vuruşmadan kaleyi teslim etmiş ve akabinde silahları ile birlikte İstanbul’a gelmişti. Sultan Bayezid düşmana karşı silah atmadan kaleyi teslim eden bu askerleri idam ettirdi. Birkaç ay sonra adaya gelen Kemal Reis 30 Ağustos 1502 tarihinde Venediklileri adadan çıkardı. 13 Ağustos 1502 tarihinde Venedik’in Arnavutluk’ta bulunan son üssü Dıraç’ın da Osmanlı‘ya geçmesi ile Venedik’in Yunanistan gibi Arnavutluk’la da bir bağlantısı kalmadı.

 

Mora ve Arnavutluk’taki büyük üslerini ve denizlerdeki üstünlüğünü kaybeden Venedik için barıştan başka çözüm yolu kalmamıştı. 27 Eylül 1502’de kalabalık bir ekiple İstanbul’a gelen Venediklilerle 14 Aralık 1502’de 31 maddelik Osmanlı – Venedik Barış Antlaşması (İstanbul Muahedesi) imzalandı [17]. Yalnız Kefalonya adası Venedik’e bırakılmış, bunun dışındaki tüm fetihleri Venedik tanımıştı.

 

Karamanoğulları’nın son taht teşebbüsü

Osmanlılar, Venedik’e karşı savaşırken Karamanoğlu Mustafa , Karamanoğulları’nın tarihteki son ayaklanmasını çıkardı. Akkoyunlular’ın misafiri olarak Tebriz’de büyüyen Mustafa Bey 1500 yılında II. Bayezid Mora’da iken İçel’e geldi. Burada etrafına topladığı Türkmenlerle Karaman’ı kuşattı. Osmanlılar’ın fazla önem vermedikleri bu olay üzerine Konya’da bulunan Bayezid’in 4. oğlu Şehzade Şehenşah, Karamanoğlu Mustafa Bey’in üzerine bizzat gitmemiş, Beyşehir sancak beyi olan oğlunu göndermişti. Vuruşmayı göze alamayan Karamanoğlu Mustafa Bey, İçel’e çekildi. 1500 yılı sonlarında Şehzade Şehenşah bizzat İçel’e gelmiş fakat Karamanoğlu Mustafa Bey’i yakalayamamıştı. 1501 baharında Vezir-i Azam Hacı Mesih Paşa’da İçel’e geldi. Bunun üzerine Tarsus’tan gemiye binip Suriye’ye kaçan Karamanoğlu Mustafa Bey, Memluklulara sığındı. Osmanlılarla yeni bir anlaşmazlığa düşmek istemeyen Memluk Sultanı da Karamanoğlu Mustafa Bey’i öldürttü.

 

Safeviler’in İran’da başa geçmeleri

1502’de Akkoyunlular’ın Tebriz’i kaybetmesinden sonra İran tahtına başka bir Türk hanedanı olan Safeviler geçti. Olayı önemli kılan ise Safeviler’in Alevi yahutŞii mezhebine mensup olmalarıydı. Akkoyunlu ve Trabzon Rum Devleti ile akrabalık ilişkileri kuran Safeviler böylece siyasi hayata atılmışlardı. Şiirlerini Farsça’dan çok Türkçe olarak söyleyen Safeviler’in lideri Şah İsmail Osmanlı Devleti’ne doğudan gelen tehlikelerin üçüncüsü ve sonuncusudur. (Daha önceden Timur ve Akkoyunlular)

 

Sultan Bayezid daha önceden bölgede dengeyi koruma amaçlı önlemler almış ve hem Akkoyunlular’ın hem de Memluklular’ın hanedanları ile akrabalık bağları kumuştu. 1507’de Kemal Reis Mısır’a bir dostluk ziyaretinde bulundu ve Sultan Kansu tarafından büyük bir törenle karşılandı. Safeviler’in başa geçmesi Osmanlılarla Memlukluları birbirine yaklaştırdı.

 

Şah İsmail, Akkoyunlular’ı haritadan silmek amacındaydı. Bu arada Trabzon’da sancak beyi olan Şehzade Selim Erzincan’ı ele geçirmiş, Safeviler’e bağlı olan Gürcü prenslikleri yenip onları vergiye bağlamıştı.

 

Şah İsmail’in tahta çıkışı Avrupa’da büyük yankı uyandırdı. Zira kendilerinin Osmanlı ile baş edemeyeceklerini bildiklerinden başka bir Türk devletinin onu yenmesi ile Müslümanlar’ın tıpkı Endülüsdeki gibi Avrupa’dan atılabileceğini düşünüyorlardı.

 

Şah İsmail büyük gücün Osmanlı Devleti olduğunu bildiğinden Memluklular’a Osmanlılara karşı birleşmeyi önermiş fakat Osmanlılardan sonra sıranın kendilerine geleceğini bilen Memluklular tarafından bu teklif reddedilmişti. Venedikliler’e de aynı teklifte bulunan Şah İsmail’in elçileri Venedik’den yardım cevabı aldılar. Fakat Venedik, Osmanlı Devleti ile doğrudan bir savaşı göze alamayıp, yapılacak bir savaşta destek vermeyi kabul etti. Deniz gücü olmayan ve tamamıyla bir kara devleti olan Safeviler Venedik’in deniz gücünden yararlanmak istiyorlardı.

 

Bunlara karşılık II. Bayezid Mısır’a Kemal Reis ile birlikte büyük miktarda top, stratejik harp malzemesi ve bahriye levazımı gönderdi. Memluklular Safeviler’den, Osmanlılardan daha çok çekiniyorlardı. Zira daha önce Şii Fatımi hanedanı uzun süre Mısır’da hüküm sürmüş ve ancak Memluklular tarafından yıkılmıştı. Ayrıca Mısır’da Osmanlı ülkesinin tersine halk ve saray erkanı Türk asıllı değildi. Büyük bir Arap çoğunluğu azınlıktaki Türkler tarafından yönetiliyordu.

 

Şah İsmail daha önceden Fatımiler’in yapamadığını yapmak, tüm İslam dünyası’nı Şii mezhebi altında birleştirmek istiyordu ve önündeki Osmanlı barajı yıkılırsa onu ne Memluklar ne de Türkistan’daki Türk devletleri durdurabilirdi.

 

Şah İsmail’in Dulkadir seferi

Safevi Şah’ı İsmail 1507 yılında hem İstanbul’un hem de Kahire’nin göstereceği tepkiyi görmek amacıyla Dulkadiroğulları Beyliği’nin üzerine yürüdü. Asıl sebebi bu olmamakla beraber görünüşteki sebep, Dulkadir Beyi Alaüddevle Bozkurt Bey’in Şii olan Şah’a kızını vermek istememesiydi. Şah İsmail Osmanlı topraklarından geçerek Kayseri üzerinden Dulkadir topraklarına girdi. Savaşta yenilen Alaüddevle Bozkurt Bey kaçtı ve Şah İsmail Bey’in bir oğlu ile iki torununu ele geçirerek öldürttü. Bunun üzerine Maraş’a ve Elbistan’a giren Şah İsmail Dulkadir Hanedanı’nın mezarlarını yaktırdı. Sonradan da Osmanlı Devleti’ne bir mektup yazıp topraklarını çiğnediğinden dolayı da özür diledi.

 

Senelerden beri Dulkadiroğulları Beyliği’nin kendilerine bağlı olduğunu iddia eden Memluklular ve Osmanlılar bu hareketi cevapsız bıraktılar. Bu da Şah İsmail’in Anadolu‘da ki prestijini artırdı. Memluklular tamamıyla sessiz kalsa da Osmanlıların sessiz kalmaları mümkün değildi. Zira Trabzon sancak beyi Şehzade Selim (Yavuz Sultan Selim Han) anne tarafından Dulkadir Beyi Alaüddevle Bozkurt Bey ile akrabaydı. Şehzade Selim ve Şehzade Korkut Alaüddevle Bozkurt Bey’in kızı olan aynı anneden dünyaya gelmişti. Bir dayısına ve iki dayı oğluna yapılan bu harekete karşı Şehzade Selim Azerbaycan’a kadar Safevi topraklarına girerek Safevi Hanedanı’na mensup bazı kişileri esir alıp Trabzon’a getirerek dayısına yapılanın intikamını aldı. Babası Bayezid bile hiçbir şey yapmamış iken Şehzade Selim‘in bu hareketi gözlerin ona çevrilmesine neden oldu.

 

Bu arada II. Bayezid Şah İsmail’in herhangi bir seferine karşı Orta Anadolu‘ya asker yığdı. Bu nedenle Şah İsmail’in Anadolu‘nun içlerine girmekten çekinmiştir. Sayısı 115.000’i bulan bu orduyu gözüne kestiremeyen Şah, II. Bayezid’e Şanlı büyük babam diye hitap ettiği bir mektup yazarak 1508 yıllarının ilk aylarında Diyarbakır’a çekildi.

 

Küçük Kıyamet (1509 İstanbul Depremi)

10 Eylül 1509’da Memalik-i Rum adı verilen Amasya, Tokat, Sivas, Çorum ve çevresinden başlayıp 45 gün şiddetle devam eden depremde halk, iki ay kadar çadırlarda yaşadı. Bu deprem, aynı şiddette İstanbul ve Edirne’de de meydana geldi. 14 Eylül 1509’da İstanbul, Osmanlı tarihinin kaydettiği en şiddetli depreme maruz kaldı. Küçük kıyamet (Kıyamet-i Suğra) denilen bu depremde İstanbul’da 109 cami ve mescit ile 1.070 ev kullanılamaz hâle geldi. Halktan da 5.000 kadar insan yaşamını yitirdi. Binlerce insan yıkıntılar altında gömülü kaldı. Köpürmüş ve azgın bir hal almış olan deniz dalgaları, İstanbul ve Galata surlarını aşarak sokaklarda tufan meydana getirdi. Bu arada eski su bentleri de yıkıldı. Sultan II. Bayezid, sarayının duvarlarına güvenemediğinden bahçesinde gayet hafif ve tehlikesiz bir çadır kurdurarak orada on gün kadar ikamet etti.

 

45 gün kadar, aralıklarla devam eden bu deprem, İstanbul sakinlerini sürekli bir heyecan içinde yaşattı. Çorum halkının üçte ikisi, şehirlerindeki toprak kaymaları yüzünden yarılıp açılan topraklar içinde hayatını kaybetti. Yine bu esnada Gelibolu istihkâmları da yıkıldı. Sultan II. Bayezid’in doğduğu şehir olan Dimetoka bir toprak yığını hâlini aldı.

 

Sultan Bayezid, bu deprem nedeniyle devletin ikinci başkenti olan Edirne’ye gittiyse de İstanbul depreminden l5 gün sonra Edirne’de İstanbul’dakinin benzeri olan ve aynı şiddette bir deprem daha meydana geldi. Mimar Hayreddin, 15 gün içinde Padişah için Edirne’de ahşap bir ev yaptı. Padişah, bu ahşap evde ikamete başladı. Aynı sene Edirne’de yine benzer şiddette bir deprem daha oldu. Tunca Nehri taşarak ve yatağını da aşarak depremin yıkıntılarını kapladı. Üç gün geçit vermeyen Tunca’nın taşmasıyla da birçok insan öldü.

 

Bundan sonra II. Bayezid İstanbul’un yeniden imarı için neler yapılması gerektiği konusunda ilgililerle bizzat toplantılarda bulundu. Toplantılar sonunda İstanbul’da yıkılan yerleri yeniden yapmak veya tamir etmek için yirmi evden bir kişi ve ev başına yirmi ikişer akçe toplandı. Bu şekilde Anadolu‘dan 37.000, Rumeli’den de 29.000 cerahor (ücretli amele) çıkarılıp 3.000 kadar mimar ve marangoz getirildi. Bunlardan başka “Yaya”lardan 8.000, “Müsellem”lerden de 3.000 kişi kireç yakmakla görevlendirildi. 29 Mart 1510’da başlayan imar faaliyetleri 65 günde sona erdi. Bu inşaat ve tamiratta, İstanbul surlarından başka Galata’daki mahzenler, Galata Kulesi, Kız Kulesi, Rumeli ve Anadolu hisarları fenerlikleri, Çekmece köprüleri ile Silivri kalesi gibi önemli yerler de vardı. Sultan II. Bayezid’in bu çabaları üzerine İstanbul kısa bir sürede adeta yeniden inşa edilmiş oldu. Bu inşaat, bütünüyle Mimar Hayreddin’in nezareti altında yapıldı. İnşaatın tamamlanmasından sonra hükümdarın emri üzerine üç gün ve gece, fakirlere yemek dağıtıldı. [18]

 

Şahkulu isyanı

Şah İsmail’in Anadolu‘da Şii propagandası yapmakla görevlendirdiği kişi, Türk asıllı olmakla birlikte kökeninin Anadolu mu yoksa İran mı olduğu tam olarak bilinmeyen Şah Kulu adı verilen biriydi. İran’dan kıyafet değiştirterek binlerce Türkmen’i Anadolu‘ya sokan Şahkulu, Kütahya’ya kadar sokuldu. Şehirdeki Osmanlı kuvvetleri dağıtıldı. II. Bayezid o sıralarda oğlu Şehzade Şehenşah’ın vefatından dolayı çok üzgündü. Aslında dedesi II. Murat gibi tahtı büyük oğlu Şehzade Ahmet’e devretmek arzusundaydı. Bu fikrini açtığı Vezir-i Azam Ali Paşa buna karşı çıktı. Kendisi de Şehzade Ahmet taraftarı olan Ali Paşa, Şahkulu’nu yoketme görevinin Şehzade Ahmet’e verilmesini istedi. Böyle bir başarı ile hem Şehzade Ahmet prestij kazanacak hem de onun tahta çıkmasına karşı olan sesler azaltılabilecekti.

 

Bu sıralarda Anadolu beylerbeyi Karagöz Mehmet Paşa’yı da yenen Şahkulu, Kütahya’ya girdi [19]. Bunun üzerine Amasya sancak beyi olan Şehzade Ahmet İstanbul’a Çağrıldı ve başkumandan ilan edilip Ali Paşa ile birlikte Şahkulu’nun üzerine gönderilidi.

 

Kayseri-Sivas arasında Şahkulu ile karşılaşan Osmanlı Ordusu Gökçay Meydan Muharebesi’nde 1511 yılının Temmuz ayında Kızılbaş dedikleri Şii-Alevi Türkmenleri yendiler [20]. Yalnız Ali Paşa savaşta öldü. Bu olay ile Şii meselesi o an için ortadan kalmış oldu. Şah Kulu yakalanıp idam edildikten sonra imparatorlukta sorunlar yükseldi. Şehzadeler babalarını başarısız görüp tahtı kendi aralarında mücadele ederek ele geçirmeye çalıştılar.

| « Önceki Bölüm « | » Sonraki Bölüm » |

|» “Türk Kağanları ve Sultanları” Say. Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Türk Kağanları, Türk Sultanları, Hükümdarlar, Türkçe, Edebiyat

Sınavlara Hazırlık Arama Robotu
YGS & LYS TEOG KPSS TUS KPDS Ehliyet Sınavı PMYO JANA

Seçim esnek olup ilgili alanları seçiniz, Örneğin ehliyet sınavı için branş olarak matematik seçmeyiniz :)