…Deyimler…
Yeni bir kavramı veya durumu ifade edebilmek için, birden fazla sözcüğün bir araya gelip asıl anlamlarından uzaklaÅŸarak oluÅŸturdukları dil birliklerine “deyim” denmektedir. Deyimler [1], kalıplaÅŸmış söz veya söz öbekleridir. Deyimlerin toplumların kültürünü, yaÅŸayış biçimlerini, geleneklerini, törelerini ve dünyayı anlamlandırış biçimlerini yansıtma açısından oldukça önemlidir. EÄŸer bir toplumun “mizahi” yönü güçlüyse, bu deyim [2]lere de yansımaktadır.
Türkçemiz [3], deyimler açısından çok zengin bir dildir. Türkçe [4]deki deyimlerin sayısı, bazı dillerdeki bütün söz varlığından daha fazladır. Bu deyimlerin içinde, binlerce yıldır iÅŸlenerek ve deÄŸiÅŸerek günümüze gelen deyimler çokluktadır. Bugün yaÅŸayan deyimlerimizin derlenerek sizlere sunulduÄŸu sayfamıza “buradan [1]“ ulaÅŸabilirsiniz.
Türkçe [4]nin söz varlığında deyimlerin durumunu, DoÄŸan Aksan’ın “Türkçenin Söz Varlığı” adlı kitabından aÅŸağıya aktarıyorum:
Bir dildeki deyimler de sözvarlığı içinde yer alır; dili konuÅŸan toplumun anlatımındaki gücünü ve baÅŸarısını, benzetmeye, nükteye olan eÄŸilimini ortaya koyan önemli öğelerdir. Deyimler [5] kimin zaman yüzyıllar boyunca hiç deÄŸiÅŸmeden, kimi zaman sözcük [6]lerinde yenilenmelerle yaÅŸamakta, yeni deyimler [1] de aktarılabilmektedir. Bundan aÅŸağı yukarı 1300 yıl önce kullanıldığını Köktürk yazıtları [7]ndan bildiÄŸimiz “(birinin) sözünü kırmamak” anlamına gelen deyim, o çaÄŸda “söz” demek olan, bugün “sav” biçiminde geçen “sab” ile kurulmuÅŸtu: “Menin sabımın sımadı” (Benim sözümü kırmadı)
Bugün gönlüne göre, gönlünce biçiminde kullandığımız anlatım biçimi de o zaman ayniyle geçmekteydi: “Kıyınıg könlünçe ay. ben sana ne ayayın tidi.”(Ceyazı gönlünce ver, ben sana ne diyeyim dedi.) Türkçenin bu en eski kaynaklarında adı sanı yok olmak (adı küsi yok bolmak) deyimi geçiyor. Ayrıca bugün yaÅŸamayan “ödine küni tegmek” (ödüne haset girmek), “adak kamÅŸatmak” (ayağı sendelemek) gibi deyimler kullanılıyordu.
Daha sonraki dönemlerde, bugün kullandığımız deyimlerin ya olduÄŸu gibi, ya da pek az deÄŸiÅŸik olarak geçtiÄŸi görülmektedir. ÖrneÄŸin Eski Anadolu Türkçesinde, 13. yüzyıla ait Çarhname’de bugün “aklını başına toplamak” biçiminde söylediÄŸimiz deyim, “ögüni / usunu baÅŸuna der” olarak görülmekte, 14 – 15. yüzyıla ait Hassan adlı ÅŸairin ÅŸiirlerinde “ögüni devşür-” biçiminde geçmekteydi.
Deyimler [1]in ne denli bizden, ne ölçüde bizim öz malımız olduÄŸunu anlamak için baÅŸka Türk [8] lehçelerine de bakmak gerekir. Bugün Türkiye Türkçesinden oldukça uzaklaÅŸmış bulunan Kazak lehçesine bakarsanız “qızım saÄŸan söyleyin kelinim sen tında” (kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla) deyiminin yaÅŸadığına tanık oluruz. Türkmen lehçesinde aynı deyimi “gızım sana aydyan, gelnim sen eÅŸit” biçiminde buluruz. Kazakistan’dan Kazan’a atlarsak, bugünkü “kaşığıyla verip sapıyla göz çıkarmak” deyiminin “kaşığı bilen bire, sabı bile küzni cıgara” sözleriyle geçtiÄŸini görürüz. Balkanlar’a, Dobruca’ya uzanınca da “kaşıgıman aÅŸ berer, sabıman kuz şıgarır” biçiminde aynı deyimin karşımıza çıktığını görürüz.
Her dilde, “somutlaÅŸtırma” adını verdiÄŸimiz anlam olayına, anlatım biçimine uyan deyimler vardır. Türkçe [9]nin bu yoldan yararlanarak anlatımı zor, ayrıntılı sayılabilecek durum ve olayları çok ince benzetmelere yer vererek, adeta sahneye koyarak dile getiren bir dil olduÄŸunu görüyoruz. Yazı dilimizde 6 bine yaklaÅŸan, bölge ağızlarında 5500 dolayında olan deyimlerimizin büyük bir bölümü böylece ince, somut ve dikkati çeken bir anlatıma ulaÅŸmıştır. Bir pire için yorgan yakmak; öküz altında buzağı aramak; ata et, ite ot vermek; saçını süpürge etmek; biti kanlanmak; aba altından sopa göstermek; iÄŸneyle kuyu kazmak bu türden yüzlerce örneÄŸin andak bir kaçıdır.
| » Deyimler Sayfasına Git! [1] « |
45 yorum var. (Aç | Kapat)
Yazının kaynağı: Bilgicik.Com - http://www.bilgicik.com
Yazının bağlantısı: http://www.bilgicik.com/yazi/aciklamali-deyimler-sozlugu/
URLs in this post:
[1] Deyimler: http://deyimler.bilgicik.com/
[2] deyim: http://www.bilgicik.com/tag/Deyim/
[3] Türkçemiz: http://www.bilgicik.com/tag/Turkcemiz/
[4] Türkçe: http://www.bilgicik.com/yazi/turkcenin-tarihi-gelisimi-muharrem-ergin/
[5] Deyimler: http://www.bilgicik.com/tag/Deyimler/
[6] sözcük: http://www.bilgicik.com/yazi/sozcukte-anlam/
[7] Köktürk yazıtları: http://www.bilgicik.com/yazi/orhun-gokturk-abideleri/
[8] Türk: http://www.bilgicik.com/tag/Turk/
[9] Türkçe: http://turkceyasam.blogcu.com
Yazdırmak için buraya tıklayın.
45 yorum var. To "Açıklamalı Deyimler Sözlüğü"
#1. Yorum: toprak | 11 Aralık 2008 - 18:08
Bu site sayesinde performans ödevimi yapıyorum çok mutluyum.Bu siteyi tuttum…
#2. Yorum: elif | 13 Aralık 2008 - 20:08
Açıklamalarıyla harika. Peformans ödevlerimi kolayca anlatım yapabiliyorum. Ama bu siteye bayıldım.
#3. Yorum: elif | 13 Aralık 2008 - 20:11
Galiba bu siteye daha girmediniz. Olsun. Ben size tarif edeyim. Tek kelimeyle: Harika…
#4. Yorum: hilal | 10 Ocak 2009 - 16:05
Toprak kimsin bilmiyorum ama çok haklısın bende performans ödevimi yaptım ve bu siteyi tuttum.
#5. Yorum: musab r. | 08 Aralık 2009 - 15:48
ödevimi yaptım tesekkurler :)
#6. Yorum: musab r. | 08 Aralık 2009 - 15:49
çok sağ ollun ödevimi yaptım :)
#7. Yorum: zehra | 10 Mart 2010 - 11:30
Bu site sayesinde tüm ödevimi yapabildim.
#8. Yorum: damla | 17 Nisan 2010 - 17:14
Tek kelimeyle bu site bir muhteşem aradığım herşeyi buldum.
#9. Yorum: damla | 17 Nisan 2010 - 17:16
Bu site tam bir harika tuttum bu siteyi aradığım her şeyi buldum.
#10. Yorum: canan | 08 Mayıs 2010 - 11:37
Üüü bence bu site güzel değil çünkü etekleri tutuşmak değiminin anlamını bu sitede bulacağımı düşünmüştüm ama bulamadım.
#11. Yorum: eda | 20 Eylül 2010 - 14:58
Bir siteden aradığımı bulamadım ama burda buldum sağ olun.
#12. Yorum: Sinem | 05 Ekim 2010 - 18:40
Deyimler sözlüğü nerde milleet? =D
#13. Yorum: dilan | 15 Ekim 2010 - 15:30
Merhaba ben her siteye girdim ödevimi bulamadımma bu sitede buldum sizlere teşekkür ederim.
#14. Yorum: su | 21 Kasım 2010 - 01:21
Hikayeleri’ni de yazarmısınız?
#15. Yorum: ilknur | 21 Kasım 2010 - 09:24
Merhaba ben siteye girdim ödevimi bulamadıma bu siteye buldum sizlere teşekkür ederim.
#16. Yorum: yaren | 22 Kasım 2010 - 19:57
Gerçekten çok işime yaradı çok tşk ederim.
#17. Yorum: yazel | 09 Ocak 2011 - 00:09
Çok teşekkürler.Çok işime yaradı. :))
#18. Yorum: dsf | 09 Ocak 2011 - 19:10
Çok güzel site tam benim dersime uygun.
#19. Yorum: ceren | 11 Ocak 2011 - 17:06
Bu site çok güzel.Ödevlerimin hepsini burada buluyorum.
#20. Yorum: nurcan | 05 Åžubat 2011 - 16:43
çok güzel bu iteye girdiğimde ödevimi yapabiliyorum :D:D:D:D:D:D:D:D
#21. Yorum: nurcan | 06 Åžubat 2011 - 18:57
bu site sayesin de herşey yapabilirim yani ödevlerim
#22. Yorum: MELÄ°KE NUR | 07 Åžubat 2011 - 21:16
Çok teşekkür ederim bütün ödevlerimi bu sitede buldum. :)
#23. Yorum: saliha | 22 Åžubat 2011 - 21:14
Merhaba ben saliha siteniz çok işime yaradı,çok sağolun.
#24. Yorum: melisa | 23 Åžubat 2011 - 14:40
bu site çok güzel bütün ödevlerimi burda buldum :)
#25. Yorum: Gökten | 05 Nisan 2011 - 16:35
ZIRNIK; Sivas ve havalisin de, eti yenen evcil büyükbaş ve küçükbaş hayvanların dışkısına verilen isimdir. Deyim de ki açıklamanın yetersiz olduğu düşüncesindeyim.
#26. Yorum: kemal | 16 Nisan 2011 - 12:35
Süper ödevleri mi yapmama yardımcı oldu.
#27. Yorum: defne alacalı | 23 Nisan 2011 - 15:17
kızım prformansını yaptı ancak deyimin anlamı değiştirmelisiniz.
#28. Yorum: G@mzé | 25 Nisan 2011 - 13:40
Süper yaa bu sitee proje ödevime çok yardımcı oldu teşekkürler. xD
#29. Yorum: emine | 16 Mayıs 2011 - 11:36
Sitenizi begeniyorum. ama yeni şeyler eklemenizi güvenle bekleriz.
#30. Yorum: esra sincar | 28 Mayıs 2011 - 08:34
Bence bu tür deyimler çok önemlidir örneğin beni Türkçe sınavımda deyimler vardı ona göre deyimleri çok iyi bilmeliyiz.
#31. Yorum: irem | 11 Aralık 2011 - 12:59
tşk ederim ödevimi bu siteden buldum :D
#32. Yorum: meloşşşş | 20 Aralık 2011 - 17:24
gerçekten çok iÅŸime yaradı. teÅŸekkür ederim………..
#33. Yorum: oııyujh | 20 Aralık 2011 - 17:44
aynı şeyleri yazmşsın
#34. Yorum: irem | 21 Aralık 2011 - 14:18
deyimler harikaarakadaslar ben4d ye gıdıyor bu konuda preformas vvar isime yariyor site
#35. Yorum: ibrahim | 24 Aralık 2011 - 12:45
Admin kardeş bana c ile başlayan deyim hikayeleri lazım nolur c ile de yaz tamam mı?
#36. Yorum: beyza yıldız | 28 Aralık 2011 - 11:30
Arkadşlar çok tşk ederim.Bizim öğretmen bunları hergün yazdırıyor a,b,c, diye.Ben L harfine geçtim.Ve işime çok yaradı.
#37. Yorum: boşluk | 28 Aralık 2011 - 18:16
ne güzel bi site aradığımı hemen buldum… süper yhaaa
#38. Yorum: melike | 28 Aralık 2011 - 18:38
ben bu siteyi çok seviyorum ya doğru dürüst bi bu site var hazırlayanın ellerine sağlık walla.d
#39. Yorum: beren | 03 Ocak 2012 - 14:52
yaa lütfen tasarufla ilgili deyimler verinn lütfenn çok ihtiyacım var.!!
#40. Yorum: alisya | 26 Mart 2012 - 16:50
sağol ya çok emek harcamışsın ben 6. sınıfım ödevimi burdan yaptımm :)
#41. Yorum: Zeynep | 02 Nisan 2012 - 18:57
Gerçekten çok teşekkürler.Türkçe ödevimi bu siteden yaptım çok yararlı bir site.Herkese tavsiye ederim.
#42. Yorum: Zeynep | 02 Nisan 2012 - 19:03
Gerçekten çok teÅŸekkürler.Ne arasam buluyorum hatta daha fazlasını buluyorum.Türkçe ödevimi bu siteden yaptım.Herkese tavsiye ederim…TEÅžEKKÃœRLER
#43. Yorum: allleevvv | 13 Nisan 2012 - 09:55
ben bu siteyi çok beğendim .çok teşekkürler.
#44. Yorum: diana | 06 Mayıs 2012 - 10:23
Ödevimde çok yardımcı oldunuz teşekkür ederim
#45. Yorum: angelpenq | 08 Mayıs 2012 - 19:52
Çok Güzel…
Çok TeÅŸekkürler…