Ana Sayfa » Şiir Öykü Roman » Türk Destanları » Alp Er Tunga Destanı
39


Destanı

Sakalar dönemine âit Alp Er Tunga ve şu olmak üzere iki tesbit edilmiştir.

Alp Er Tunga, M.Ö. VII. yüzyılda yaşamış kahraman ve çok sevilen bir Saka hükümdarıdır.

Alp Er Tunga ’daki bütün Türk boylarını birleştirerek hâkimiyeti altına almış daha sonra Kafkasları aşarak Anadolu Suriye ve Mısır’ı fethetmiş ve Saka devletini kurmuştur.

Alp Er Tunga’nın hayatı savaşlarla geçmiştir. Uzun süre mücadele ettiği İranlı Medlerin hükümdarı Keyhusrev ‘in davetinde hile ile öldürülmüştür.Alp Er Tunga Destanı

Alp Er Tunga ile iranlı Med hükümdarları arasındaki bu mücadelelerin hatıraları uzun asırlar hem Türkler hem İranlılar arasında yaşatılmıştır.

Alp Er Tunga, Asur kaynaklarında Maduva, Heredot’ta Madyes, iran ve islâm kaynaklarında Efrasyab adlarıyla anılmaktadır. Orhun Yazıtlarında “Dokuz Oğuzlar” arasında “Er Tunga” adına yapılan “yuğ” merasiminden söz edilmektedir. Turfan şehrinin batısında bulunan “Bezegelik” mabedinin duvarında da Alp Er Tunga’nın kanlı resmi bulunmaktadır. “Divan ü Lügat-it Türk” ün yazarı Kaşgarlı Mahmud’a ve ” Kutadgu Bilig” yazarı Yusuf Has Hacip’e göre “Alp Er Tunga” iran destanı “şehname” deki büyük ve efsanevî hükümdarı “Efrasiyab”dır.

Divan ü Lûgat-it Türk’de Turan hükümdarlığının merkezi olarak “Kaşgar” şehri gösterilmektedir. islâmiyeti kabul etmiş olan Karahanlı devleti hükümdarları da kendilerinin “Efrasyap” sülalesinden geldiklerine inanmışlar ve bunu ifade etmişlerdir. Moğol tarihçisi Cüveyni de Uygur devletinin hükümdarlarının da Efrasyap soyundan olduğunu yazmaktadır.

Şecere-i Terakime’ye göre Selçuklu Sultanları kendilerini Efrasyab soyundan kabul ederlerdi. Rusların Yakut adını verdiği Türk gurup aslında kendilerine Saka dediklerini söylemişlerdir. Tarih içinde kaybolduğunu düşündüğümüz Saka Türklerinin az da olsa bir bölümünün bugün hayatiyetlerini sürdürmeleri pek çok meselenin yeniden araştırılarak doğruların ortaya çıkmasına yardımcı olabilecektir. Tarihçi Mesudî de M.S.7. yüzyılın başındaki Köktürk hakanının “Efrasyab” soyundan olduğunu yazmaktadır.

Bütün bu bilgilerden hareketle “Tunga Alp” le ilgili efsanelerin Kök Türklerden önce doğu ve orta Tiyanşan alanında yaşayan Türkler arasında meydana geldiğini ve bu destanın daha sonraları Kök Türk ve Uygurlar arasında yaşayarak devam ettiğini göstermektedir.

Alp Er Tunga destanının metni bu güne ulaşamamıştır. Bir kısmından yukarıda bahsettiğimiz kaynaklarda bu değerli Saka hükümdarı ve kahramanı hakkında bilgiler ve bir de sagu (ağıt) tesbit edilmiştir:

Alp Er Tunga Öldü mü
Dünya sahipsiz kaldı mı
Korkak öcünü aldı mı
Şimdi yürek yırtılır

Felek yarar gözetti
Gizli tuzak uzattı
Beylerbeyini kaptı
Kaçsa nasıl kurtulur
Erler kurt gibi uludular
Hıçkırıp yaka yırttılar
Acı seslerle bağırdılar
Ağlamaktan gözleri kapandı

Beğler atlarını yordular
Kaygı onları durdurdu
Benizleri yüzleri sarardı
Safran sürülmüş gibi oldular

Alp Er Tunga DestanıKutadgu Bilig’de “Alp Er Tunga” hakkında şu bilgi verilmektedir: Eğer dikkat edersen görürsün ki dünya beyleri arasında en iyileri Türk beyleridir. Bu Türk beyleri arasında adı meşhur ikbali açık olanı Tonga Alp Er idi. O yüksek bilgiye ve çok faziletlere sahip idi. Ne seçkin, ne yüksek, ne yiğit adam idi ; zaten âlemde ferasetli insan bu dünyaya hâkim olur.

İranlılar ona Efrasiyap derler; bu Efrasiyap akınlar hazırlayıp ülkeler zaptetmiştir. Dünyaya hâkim olmak ve onu idare etmek için pek çok fazilet, akıl ve bilgi lâzımdır. İranlılar bunu kitaba geçirmişlerdir. Kitapta olmasa onu kim tanırdı.” Bugünkü bilgilerimize göre Alp Er Tunga ile ilgili en geniş bilgi İran destanı şehname’de tesbit edilmiştir.

Şehnamenin başlıca konularından biri İran -Turan savaşlarıdır. Bu destana göre en büyük Turan kahramanı önce şehzade sonra hükümdar olan Efrasyap’tır. şehname’deki Alp Er Tunga ile ilgili bilgiler şöyle özetlenebilir: “Turan şehzadesi Efrasyap babasının isteği üzerine İran’a harp açtı. iki ordu Dihistan’da karşılaştılar. Boyu servi, göğsü ve kolları arslan gibi ve fil kadar kuvvetli olan Efrasyap, iranlı’ları yendi. iran padişahı Efrasyap’a esir düştü. İran’ın ilk intikamını o zaman İran’a bağlı olan Kabil Padişahı Zal aldı. Zal başarılı olmasına rağmen İran şahının öldürülmesini engelleyemedi.

Efrasyab İran’ı ele geçirmek için yeni bir savaş açtı. İran’ın yetiştirdiği en büyük kahramanlardan Zal oğlu Rüstem Efrasyab’ın üzerine yürüdü.. Efrasyab ile Zal oğlu Rüstem arasında bitmez tükenmez savaşlar yapıldı. İran tahtında bulunan Keykâvus, hem oğlu Siyavuş’u hem de Zal oğlu Rüstem’i darılttı. Siyavuş Efrasyap’a sığındı . Siyavuş’un Turan’da bulunduğu sırada evlendiği Türk beyi Piran’ın kızından bir oğlu oldu. Siyavuş oğluna babası Keyhusrev’in adını verdi.

Efrasyab uzun yıllar Turan’da hükümdarlık etti. İran’lalar Siyavuş’un oğlu Keyhusrev’i kaçırarark iran tahtına oturttular. Keyhusrev Zaloğlu Rüstem’le işbirliği yaptı ve Turan ordularını yendi. Keyhusrev ile Efrasyap defalarca savaştılar. Sonunda ordusuz kalan Efrasyap Keyhusrev’in adamları tarafından öldürüldü.

Şehnamede Efrasyap adıyla anılan Turan hükümdarı Alp Er Tunga’nın İran hükümdarlarına sık sık yenildiği anlatılmaktadır. Ancak iran Turan savaşlarında iran hükümdarları sürekli değişmiş 140 yıl yaşadığı rivayet edilen Alp Er Tunga ise mücadeleye devam etmiştir. Bu durum Efrasyap’ın başarısız olmadığını gösterir. Gerçek destan metni bulunduğu takdirde bu destanla ilgili daha sağlıklı değerlendirmeler yapılabilir.

 

 

|» Türk Destanları Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…



İle Yorum Yap!
39 Yorum Bulunmaktadır
SERAP on Eylül 27th, 2007 at 19:40

merhaba ben serap destanlarla ilgili verilen seylern dogrulugu hakkında kesn birsey belli etmenız mumkun mu tesekkur ederim

Bilgicik on Eylül 27th, 2007 at 21:59

Merhaba.

Bilindiği gibi destanlar, sözlü edebiyatımızın bir parçasıdır. Yani destanlar ilk çıktıkları dönemlerde, yazılı metinler halinde saklanmıyorlardı. Sözlü gelenek halinde ağızdan ağıza bugüne kadar gelmiştir.

Fakat yazılı edebiyatımız geliştikten sonra, bazı yazarlar veya bu konuyla ilgili bazı bilginler, destanlarımızı yazıya geçirmişler ve kalıcılığını sağlamışlardır.

Destan yazıya geçirildikten sonra toplumun geneli yazılı metinlerdeki şekli doğru bilmiş ve bu dönemden sonraki kuşaklar da bu yazılı destanları öğrenmiştir. Bu demektir ki, bazı destanlarımızda, destanı yazıya geçiren şahsın kişisel düşünceleri veya bazı eklemeleri yer alabilir. Veya “şerhin şerhi” denilen ikinci-üçüncü incelemelerde de bu değişiklikler olmuş olabilir.

Bu açıdan bugün elimizde olan bilgilerin doğruluğunu veya yanlışlığını bulabilmemiz için, ilk metinler üzerinde ve bu konuda çalışmalar yapan Türkologların eserleri üzerinde incelemeler yapmak gerekmektedir.

Yalnız şurası bir gerçektir ki, “Çin’e karşı 40 kişiyle başkaldırı yapmayan bir TÜRK’ün” de destanı kafadan yazılmaz.

İlginiz için teşekkür ederim. Umarım yanıt aydınlatıcı olmuştur.

Esenlikle…

dilekk on Kasım 11th, 2007 at 13:55

alper tunga destanının tam olarak teması nedir? içinde sembolik unsurlar var mı anlamları ne? bir de bu destanın yazılış amacı ne?

eLyF on Aralık 26th, 2007 at 19:15

yav hiçbişir işime yaramadı ki…..Ben destanın tamamını istiorum….Hemde Türkçe olmaması lasım….Böle hiçbir işime yaramadıki…………

oğuzhan on Şubat 28th, 2008 at 21:14

eeee yazı yazmayalı nasılsınız baklım ben iyiyim herkese slm

aaa on Mart 10th, 2008 at 18:51

ya aslında ben daha kısa bir özet istemiştim ama bu site öğrenciler için çok gzl olmuş . ilk defa bir ödev sitesi bulabildim . çok teşekkür ederim yapanlara . demek ki öğrencileri düşünen insanlarda varmış

cemre on Nisan 7th, 2008 at 17:12

Ya ben destanların yazılış amaçlarını istiyorum hiçbir sitede yokk ne yapacağım ben cevabı olan yazsınnn off

black_stroke on Nisan 8th, 2008 at 18:49

Ya herşey çok güzel ama ben de diğerleri gibi daha kısa bir anlatım ve neden yazıldı, ana olay nedir gibi soruların cevaplarını merak ediyorum?

tuğçe on Nisan 19th, 2008 at 14:39

YA ÇOK GÜZELLL BU SİTE BENIM ÖDEVİME YARDIM ETTİĞİ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM.

berker on Nisan 28th, 2008 at 15:44

Çok guzel. Emegı gecen gecmeyen herkese tesekkurler ama keske tamamı olsaydı.

kader on Mayıs 14th, 2008 at 20:24

Siten çok güzel olmuş tebrik ederim.

kübra on Haziran 17th, 2008 at 15:05

Gerçekten de site harika olmuş. Ne zaman bir konu araştıracak olsam ilk önce bu siteye bakıyorum sonra başka sitelere bakıyorum.

iLknuR on Eylül 28th, 2008 at 15:00

Çok teşekkürler, ödevime yardımcı oldunuz.

ırmak on Ekim 20th, 2008 at 08:56

Çok güzel bir site. Süper destanlar var.

yağmur on Kasım 12th, 2008 at 21:16

Size ne kadar teşekkür etsem azdır. Gerçekten çok teşekkür ederim. Türk destanları bölümü inanılmaz olmuş. Beni büyük bir yükten kutardınız. Paylaşım için teşekkürler.

ZEYNEP on Aralık 22nd, 2008 at 16:29

Sitenize girdim çok güzel ama destanlar çok uzun olmuş ama güzel çok teşekkür ederim saygıarıma…

ayşegül on Aralık 25th, 2008 at 13:27

Çok güzel bir site hem bu site sayesinde ödevlerimide yapıyorum daha bu siteyle tanışalı 2 hafta olmasına rağmen bir çok defa ödevime yardımcı oldu bravo bravo bilgicik.com tebrik ederim.

dAmLa on Aralık 29th, 2008 at 14:39

Ya gerçekten çok güzel bir site. :-) Ödevimi yapmama çok yardımcı oldu.

eylül on Ocak 12th, 2009 at 18:10

Çok uzun olmuş.Ama yine de güzel.

ırmak on Şubat 7th, 2009 at 10:14

Gercekten güzel bir site.Ellerinize sağlık

ayça on Şubat 28th, 2009 at 20:41

Çok güzel site olmuş tebrikler her türlü derstan var.

melek on Nisan 29th, 2009 at 17:29

Evet ya gerçekten çok güzel olmuş kim yaptıysa bu siteyi tşk ederim

yaren on Mayıs 1st, 2009 at 14:10

çok güzel bir site emeğinize sağlık çok teşekkürler

kübra on Mayıs 13th, 2009 at 16:12

Siteniz gerçekten çok güzel olmuş,çok teşekkür ederim.Türkçemiz hakkında da çok güzel bilgilere yer vermişsiniz.

ahmet on Ağustos 15th, 2009 at 23:18

Çok güzel bir site destan daha uzun olsa daha iyi olurdu.

gülçin on Kasım 17th, 2009 at 19:30

Merhaba bilgiler güzel ama bu destanın konusu nedir?Buna bir cevap werin lütfen :-O :-P :-)

elif on Ocak 30th, 2010 at 21:12

Çok güzel bir destan.Ama diğer bilgilere de ulaşımalı.Teşekkürler.

zeynep cansu on Nisan 3rd, 2010 at 15:36

Çok teşekkür ederim.Gerçekten güzel olmuş.Ödevime yardımcı olduğunuz için hepinize çok teşekkür ederim.İyi günler.

burcu on Ekim 27th, 2010 at 16:53

Güzel ama ben kısa bilgi dedim uzun çıktı.

özgenur on Aralık 19th, 2010 at 16:18

Bence çok güzel ama daha kısa olsa daha iyi olur.

sena on Aralık 24th, 2010 at 22:49

Çok güzel çok işime yaradı.

sena on Nisan 5th, 2011 at 15:39

ben uzun istemştim ama güzel beğendim sizce bu proje ödevine yardımcı olur mu?

huseyin on Temmuz 11th, 2011 at 12:01

selam
lutfan yeni haberleri benim e-postama gonderin
bir dunya tesekkurler

İsmini Vermek İstemeyen Kullanıcı on Eylül 20th, 2011 at 23:35

emeği geçenlere teşekkür ederim çok güzel olmuş.

serenay on Ocak 3rd, 2012 at 17:14

çok güzel bir site ama biraz daha kısa olsa çok güzel olur teşeküür ederimmm

ramazan on Şubat 13th, 2012 at 23:08

Teşekkür ederim. Elinize sağlık.

başak on Mart 3rd, 2012 at 15:47

Gerçekten çok güzel site ama özeti olsa iyi olurdu

Cemre Kemer on Nisan 10th, 2012 at 16:14

Merhaba , Ben Cemre Kemer bu siteyi çok beğendim , fakat kısa bilgiler olmalıydı . Daha güzel ve öz olabilirdi . Emeğiniz için teşekkürler…

onurr 54 on Aralık 4th, 2013 at 19:49

emeği geçenlere teşekkür ederim çok güzel olmuş

Yazı Detayı
  • Yazının Bağlantısı: Alp Er Tunga Destanı
  • Yazının Kategorisi: Şiir Öykü Roman, Türk Destanları
  • Yazar:
  • Eklenme Tarihi: 14 Eylül 2007
  • Bu yazıya yapılan yorumları RSS kaynağı ile takibe alın.
  • Bu yazıya kendi sayfanızdan geri izleme yapın.
  • Diğer kaynaklarda arayın:
  • Etiketler:, , , , ,