Ana Sayfa » Atatürk » Kategorilenmemiş » Türk Tarihi ve Kültürü » Atatürk’ün Türk Diline Verdiği Önem
60


‘ün Türk Diline Verdiği Önem

, bir dilin temel malzemesini yani söz varlığını toplayan ve koruyan bir hazinedir. Bir anlamda sözlükler, bir dilin iyi işlenmişliğinin göstergesidir, belgesidir. Kısacası bir dilin olgunluğu, iyi işlenmişliği ve zenginliği o dilin sözlüklerinde yansır.
Bu noktada “söz varlığı” üzerinde de bir parça durmak istiyorum. Bu terim, Türk Dil Kurumunun Türkçe Sözlük’ünde şöyle tanımlanmış:

“Bir dildeki sözlerin bütünü, söz hazinesi, söz dağarcığı, vokabüler, kelime hazinesi.”

Bir dildeki sözlerin bütünü, söz hazinesi veya söz dağarcığı nedir? Onu da şöyle açıklayabiliriz: Bir dildeki kelime, deyim, terim, atasözü, argo ve özel kullanımlardan oluşan yazım ve anlatım bütünlüğüne “söz varlığı” diyebiliyoruz.

Ayrıca özel kullanımdan da mecazî anlamlar ile halk deyişlerini anladığımızı vurgulamak isterim.

Bu konuda benim Türk Dili dergisinde (S.517, Ocak 1995, S. 568, Nisan 1999) pek çok yazım var ve son baskı Türkçe Sözlük’ün ön sözünde de ayrıntılı açıklamalar bulunmaktadır. Bundan dolayı bu konudu fazla ayrıntıya girmek istemiyorum.

Bu ölçüler ve ölçütler çerçevesinde Türkçede bugüne kadar yapılan sözlüklere baktığımızda ne yazık ki olumlu bir değerlendirme yapamayacağımız gerçeği ile yüz yüze geliyoruz. Yani sözlükçülüğümüz, gene ne yazık ki diyorum, bilimsel ölçütler çerçevesinde, istenilen düzeyde değildir.

Türk Dil Kurumu‘nda başkanı bulunduğum Sözlük Bilim ve Uygulama Kolunda son yıllarda çok olumlu ve hızlı adımlar atılmış ve atılmaktadır. Nitekim Türkçe Sözlük’ün son baskısı (1999) söz varlığı bakımından bir hayli zenginleşmiş olmakla beraber henüz arzuladığımız düzeyde değildir; bu konudaki çalışmalarımız hızla sürdürülmektedir.

Türk Dil Kurumu‘nda Türkçe sözlük çalışmaları yanında öteki sözlük türleri ve ihmal edilmemektedir. Söz gelişi Okul Sözlüğü, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, Türkçe‘de Batı Kökenli Kelimeler Sözlüğü, Lehçeler Sözlükleri, Türkiye Türkçesi’nin Tarihsel Sözlüğü ilk akla geliveren sözlük türleridir.

Bunların yanında bir de yazarlar ve şairlerin sözlükleri de zaman zaman gündeme gelmektedir. Söz gelişi Ömer Seyfettin Sözlüğü, Tevfik Fikret’in Sözlüğü, Yahya Kemal’in Sözlüğü gibi. Ancak, biz bu çizgide önceliği Atatürk‘ün söz varlığını içine alacak “Atatürk Sözlüğü” ne öncelik vermeyi uygun bulduk.

Bilindiği üzere ulu önder Mustafa Kemal Atatürk, bir fikir adamı, bir komutan ve Cumhuriyetten sonra da bir devlet adamı olarak pek çok sahada görüş ve düşüncelerini dile getirmekten, hatta bu fikirleri çevresi ile tartışmaktan geri kalmamıştır. Bunun en çarpıcı örnekleri hatıralarıdır, Nutuk’tur, Söylev ve Demeçleri’dir.

Biz, onun bu eserlerindeki zengin ve derin söz varlığını, yukarıda ana çizgilerini vermeye çalıştığım sözlük hazırlama ilkeleri çerçevesinde ve de yönteminde bir araya getirmeyi ve adına da “Atatürk Sözlüğü” demeyi uygun bulduk.

Bu sözlüğü oluşturacak temel malzemeyi de şöyle sıralayabilirim:

1) Nutuk
2) Atatürk‘ün Söylev ve Demeçleri I, II, II
3) Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler (Afet İnan)
4) Medenî Bilgiler ve Mustafa Kemal Atatürk‘ün El Yazıları
5) Geometri Kitabı
6) Atatürk‘ün Tamim, Telgraf ve Beyan-nâmeleri (Nimet Arsan)
7) Atatürk‘ün Özel Mektupları (Sadi Borak)
8) Atatürk‘ün Toplanmamış Telgrafları (Utkan Kocatürk)
9) Milli Eğitimle İlgili Söylev ve Demeçleri I ve II
10) Atatürk‘ün Hatıra Defteri (Şükrü Tezel)

Bunlar ve başka belgelerde geçen söz varlıkları, Atatürk‘ün dilinden ve kaleminden çıktığı bizimde, bozulmadan sözlükte yerini alacaktır. Bu sözler, tek kelime ise önce yalın anlamı, sonra mecazî anlam ve ardından terim ile argo biçimi dikkate alınarak düzenlenecek. Yani kelime, madde başı olarak yerini alacak; anlam farklılıkları numaralandırılacak, sonra da o madde başı kelimenin oluşturduğu deyim ve atasözleri ile birleşik kelimeler madde içinde yer alacaktır.

Bu yöntem ve düzen çerçevesinde, Atatürk‘ün kullandığı sözlerin biçimi korunacak, bunu belgelemek içinde sözlerin içinde bulunduğu cümle, tanık olarak açıklamalardan sonra gösterilecektir.

Atatürk Sözlüğü” çalışması Türk Dil Kurumu’nda, Sözlük Bilim ve Uygulama Kolunda sürdürülmektedir. Bugüne kadar Nutuk, bilgisayar ortamına yüklenmiş durumdadır. Sonra, sırası ile öteki belgeler bilgisayarda oluşturulan veri tabanına yüklenecek; bu yükleme işlemi tamamlandıktan sonra sözlük hazırlama ilkeleri çerçevesinde Atatürk Sözlüğü meydana getirilmiş olunacaktır.

Biz, bugüne kadar değişik sanatçıların ve eserlerin söz varlığını tespit etme denemesinde bulunduk. Söz gelişi bu çalışmalar çerçevesinde Yahya Kemal’in 3.500 söz varlığının olduğunu tespit ettik. Yöresel dil kullanan yazarlarda bu sayı oldukça yüksek çıkıyor. Nitekim bu yolda Yaşar Kemal’in sözlüğü yapıldı. Benzer çalışmalar ise sürdürülmektedir.

Ancak, Atatürk‘ün söz varlığının tespiti bugüne kadar gündeme gelmemişti. Biz bu bilgi şöleni vesilesiyle -biz sempozyuma artık “bilgi şöleni” diyoruz- Atatürk Sözlüğü çalışmasını hem duyuyoruz hem de müjdeliyoruz. Böylece ulu önder Atatürk‘ün dile verdiği önem, kullandığı söz varlığı ile belgelenmiş olacaktır.

|» “Atatürk” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Atatürk, Atatürkün Hayatı, Atatürkün İlkeleri, Atatürkün Devrimleri, Dil Devrimi



İle Yorum Yap!
60 Yorum Bulunmaktadır
Tuğba on Eylül 21st, 2008 at 19:56

Sağ olun çok işime yaradı. Ödevimi yapmış oldum. Tekrardan sağ olun!

batuhan on Kasım 29th, 2008 at 11:25

Sağ olun sayenizde Türkçe dersinden 5 aldım.

sevcan on Kasım 29th, 2008 at 17:27

İşime gerçekten çok yaradı tşk. Dergim harika oldu.

büşra nur on Aralık 2nd, 2008 at 09:09

Bu site çok süper olmuş, aradığım her şey var emeği gecen herkese teşekkürler.

tuğçe on Aralık 2nd, 2008 at 21:37

Gerçekten sizin sayenizde Türkçeden 100 ve artı aldım. Sizlere çok teşekkür ederim.

Adsız on Aralık 29th, 2008 at 17:11

Sizin sayenizde Türkçe proje ödevimden 100 aldım. Emeği geçen herkese teşekkür ederim. Bu site çok güzel…

sarışın kız on Ocak 11th, 2009 at 10:07

Evet gerçekten çok güzel olmuş ama benim aradığım bu değildi. Yinede çok teekkürler. Bilgi sahibi oldum!

mert on Ocak 13th, 2009 at 18:45

Süper olmuş Türkçeden 99 aldım.

büşra on Ocak 14th, 2009 at 21:38

Çok teşekkürler.

ayşe on Ocak 16th, 2009 at 15:18

Gerçekten çok harika bir site yaptığınız için çok teşekkür ederim.

irem on Şubat 3rd, 2009 at 14:00

Çok sağolun çok işime yaradı,ama sözleri bulamadım.

ebubekir on Şubat 9th, 2009 at 19:47

Teşekkürler sayenizde ödevimi yapmış oldum çok sağolun.

gizem on Şubat 21st, 2009 at 15:24

Gerçekten çok çok güzel site ödevden yuksek not alıdım çok tşk ederim emeği geçenlere.

halim on Şubat 23rd, 2009 at 10:19

Çok şahane olmuş sahsen ben çok beğendim.

utkucan on Şubat 23rd, 2009 at 20:10

Ya abi çok güzel ya işime çokk yaradı.

Gökhan on Şubat 25th, 2009 at 16:21

Çok tesekkür ederım bilgiler işime yaradı sagolun.

ibrahim on Şubat 26th, 2009 at 21:40

Çok güzel bir site ama yazılar biraz uzun keşke biraz kısa olsaydı ama yinede ödevimi yaptım çok teşekkür ederim sitenize.

GAMZE NUR on Şubat 27th, 2009 at 21:42

Çok güzel bir özet.

galya on Mart 2nd, 2009 at 15:38

Teşekkür etmeyeceğim çünkü hiç güzel olmamış Türkçe dersinden 1 aldım.

galya on Mart 2nd, 2009 at 15:42

Çok teşekkür ederim ellerinize sağlık çok güzel olmuş teşekkür ederim ve ellerinizden öperim selamlarımla.

merve on Mart 2nd, 2009 at 17:01

Çok teşekkür ederim çok işime yaradı.

elif on Mart 2nd, 2009 at 21:26

Benim de herkes gibi işime yaradı sağ olun.

ecem on Mart 4th, 2009 at 17:29

Çok güzel olmuş.Emeği geçen herkese teşekkürler.Aradığım aslında Atatürk’ün Türk Diline verdiği önemle ilgili sözlerdi.

CEM on Mart 9th, 2009 at 20:34

Bence çok güzel olmuş. Yapanları tebrik ederim….

sevinç on Nisan 15th, 2009 at 18:18

Çok harika olmuş emeği geçen büyüklerime teşekkür ederim.

burak on Nisan 16th, 2009 at 08:20

Daha sözü yok mu?

hakan günnü on Nisan 29th, 2009 at 12:11

Helal olsun size 5 aldım valla ilk defa 5 aldığım notu siz sagladınız.

onur on Kasım 1st, 2009 at 21:18

Çok tesekkür ederim. Çok güzel ve cok kaliteli bir site. Bundan sonra verılen odevlerı ilk burdan bakacağım. Tesekkürler.

feyza on Kasım 9th, 2009 at 13:33

Sevgili arkadaşlar bu yazı da güzel hoş ama bana bu gerekmiyor. Şu anda lazım olan Atatürk’ün Türkçeye kattığı sözcüklerdir. Yardımcı olursanız sevinirim.

buse on Kasım 30th, 2009 at 11:10

Çok güzel ama bana bunlar gerekmiyor yine de sağolun.

alara on Aralık 1st, 2009 at 20:23

Çok güzel olmuş valla beğendim 100 aldım çooook sağ olun.

mert on Aralık 5th, 2009 at 21:36

Teşekkür ederim saygılarımla.

fatma on Aralık 10th, 2009 at 17:15

Ben şu anda ödevimi bulmuş değilim: Ödevimde Atatürkün Türk diline ve tiyatrosuna verdiği önemi anlatan anılar.

tuğçe on Ocak 11th, 2010 at 18:30

Gerçekten çok güzel olmuş emeği geçenlere çok teşekkür ederim.

canbebe on Ocak 11th, 2010 at 19:41

Biraz uzun ve bazı yerler Türk dil kurumuyla alakalı.Sırf Atatürk Değil. Konunun biraz daha iyi özetlenmesi gerekir bence. Yinede teşekkürler.

emine on Şubat 21st, 2010 at 12:20

Bence çok güzel olmuş. Herkesinde dediği gibi emeği geçen herkese çok teşekkürler. Çok işime yaradı sağolun..

abdulkadir on Nisan 10th, 2010 at 19:48

Çok güel olmuş teşekkür ederim.

ebru on Mayıs 1st, 2010 at 23:33

Çok duygulandım okurken ağladım.

melek on Ekim 1st, 2010 at 17:54

Bence çok uzun olmuş yazmaktan çekindim biraz ama çok teşekkürler.

Kübra on Ekim 5th, 2010 at 18:56

İçeriği çok güzel ama çok uzun beğendim. NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE.

bir dost on Ekim 5th, 2010 at 19:01

Biraz daha sade olmalıydı ama yinede güzel sayılır. :)

çağla on Ekim 11th, 2010 at 17:36

Çok güzel hazırlanmış kim hazırladı ise teşekkürler bize bu faydalı şeyleri yazdığınız için teşşekkürler.

gülşen on Ekim 11th, 2010 at 18:51

Biraz daha sadeleştirilmiş olabilirdi fakat baktığımda dolu dolu olması bir sayfanın hoşuma gitmiyor değil ellerinize sağlık. :)

şeyma on Ekim 18th, 2010 at 17:55

Bu siteyi çok beğendim.Gerçekten çok güzel bir site.Bu site hem çocuklar için çok iyi bir site hem de büyükler için çok uygun bir site.bu siteyi kimler kurmuşsa eğer onlara çok teşekkürlerimi iletirim.

Bu site bence çok değerli bir site, çünkü bu site okula giden çocuklara bilgi veriyor,eğlendiriyor hatta yetişkinleri bile bilgilendiriyor.Bu sitenin yapımcısına teşekkürler.

seda on Kasım 4th, 2010 at 16:37

Çok güzel olmuş fakat biraz daha kısa olsaymış daha iyiymiş.

tuğba on Kasım 4th, 2010 at 23:57

Çok güzel ayrıntılı ve öğrencilere yararlı bir şeydir kısacası süper.

ad gerekli değil on Kasım 6th, 2010 at 16:24

Güzel olmus emek harcanmıs kısacası ellerinize sağlık. :)

isimsiz on Kasım 19th, 2010 at 18:12

Bence içinde gereksiz bilgiler var.

ekin on Kasım 22nd, 2010 at 17:13

Arkadaşlar eğer ödevinizi bu konudan yapıyorsanız yazmadan önce okuyun çünkü bazı yerler ödevin konusu biraz daha değiştiriyor siz bazı yerleri atlayarak yazarsanız daha ödeviniz daha anlamlı şeyler olacaktır ama yine emeği geçen herkesin eline sağlık.

sercan on Kasım 24th, 2010 at 21:14

Ben hep burdan yapıyorum bu site gerçekten çok güzel. Herkesin bu siteden yapmasını öneririm.

mehmet on Kasım 26th, 2010 at 15:36

Atatürk’ü saygıyla anıyoruz.

Mustafa on Kasım 30th, 2010 at 18:01

Bence bu sıte mukemmel kardesımın odevlerını burdan cıkartıyorum bazen baska konulara gırıyor ama genede guzel.

buket on Aralık 1st, 2010 at 18:09

Çok güzel dilimizi anlatmış ve açıklayıcı ifadeler kullanılmış bu siteden çok memnunum.

firdevs on Aralık 23rd, 2010 at 16:23

Çok güzel bir yazı bira kısa olsaydı çok güzel olurdu.

sabri on Şubat 14th, 2011 at 21:23

Arkadaşlar Atatürk’e biraz saygımız varsa onun dediklerini yani Türkçe’yi doğru okuyup doğru anlamalıyız.Atatürk’ü burdan rahmetle anıyoruz.

ŞULENAZ TÜRKMEN on Mart 7th, 2011 at 14:46

Yaa arkadaşlar ben Atatürk’ün Türk Tarih Kurumu ile yazdığı şiirleri arıyorum da birtürlü bulamıyorum acaba bana yardım edecek birisi var mı?

ilayda bayram on Aralık 29th, 2011 at 19:21

merhaba. dilimizi koruyanınız var mı ? bence hayır .neden diyorsanız ;dilimiz kirleniyor ve hayla bu olayı durduran yok lütfen bu olayı durduralım sokağa çıktığımızda her yerde yabancı kelimeler yazıyor artık insanlar dillerinden utanır hale geldiler insanların ağızlarına artık bu tür ingilizce( yabancı)kelimeler yerleşmiş durumda. lütfen bu olayı durdurun lütfen….

alirıza on Nisan 10th, 2012 at 14:43

çok yararlı bilgiler var

onur on Aralık 3rd, 2013 at 15:43

abi çok işime yaradı sagoooooooooooooooooooooooooooooooollllllllllllllllllllllllll
10 numara bir yazı

sena can on Kasım 15th, 2014 at 21:24

Gerçekten de yararlı bir site yazım kurallarına da gayet önem veriyor ayrıca Atatürk’ün TDK ile ilgili yaptığı şeyleri mükemmel yayınlamışsiniz

Yazı Detayı