Ana Sayfa » Edebi Türler » Edebiyat » Deneme
34



()

* Tek bir konuyu rahat ve akıcı bir biçimde ele alan, çoğu kez yazarının kişisel bakış açısı ve deneyimini aktaran orta uzunluktaki edebi metinlerdir. Bu türün yaratıcısı 16. Yüzyıl Fansız yazarı Michel de Montaigne’dir. Yazdığı metinlerin kişisel düşünce ve deneyimlerinin iletilmesine yönelik edebi parçalar olduğunu vurgulamak için deneme (essai) adını seçmiştir. Türk edebiyatına deneme, diğer edebi türler gibi Tanzimat’tan sonra Batı’nın etkisiyle girdi. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Haşim, Falih Rıfkı Atay, Yahya Kemal Beyatlı deneme türününde eserler veren önemli yazarlarımızdır. Ancak deneme türünün en önemi yazarı Nurullah Ataç’tır. Ataç, denemelerinde kişisel tavrını açıkça ortaya koyan, dilde yenilikçi ve titiz, üslupta akıcı bir yazardır.

Wikipedia‘nın Tanımı:

Deneme, bir yazarın belli bir konuya ilişkin kişisel duygu ve düşüncelerini anlattığı metinlere denir. Bu tür ilk yazıları 16. yüzyılda Fransız yazar Michel de Montaigne yazdı ve Essais (Denemeler) adıyla yayımladı. Bugün birçok ülkede ilgiyle okunan türünün de adını koymuş oldu.

Deneme, yazarın belli bir konuda görüşlerini kısa biçimde anlattığı edebiyat türüdür. Denemelerde, edebiyat, sanat, insanlar, gelenekler, hatta gülünç olaylar gibi değişik konular ele alınabilir. Örneğin, İngiliz yazar Charles Lamb 19. yüzyılın başlarında, “Domuz Rostosu Üzerine” adlı bir deneme yazmıştı. Bu denemede ateşle oynamayı seven bir Çinli çocuğun rastlantı sonucu kızarmış domuz etini tadan ilk insan olduğu mizah yollu anlatılıyordu.

İyi bir deneme yazmanın yollarından biri, belli bir konudaki düşünceleri önce bir kâğıda gelişigüzel not etmektir. Bundan sonra not edilen düşünceleri, anlaşılmalarını kolaylaştıracak bir düzene sokmak gerekir. Bir deneme için her zaman, okurun ilgisini çekecek ve denemeyi sonuna kadar okunmasını sağlayacak bir giriş cümlesi çok önemlidir. Deneme, aynı ölçüde dikkat çekici bir biçimde de bitirilmelidir. Denemeyi okurken yazarla birlikte düşünsel yolculuğa çıkan okurun sonunda düş kırıklığına uğramaması, deneme yazarı açısından dikkat edilmesi gereken bir noktadır.

Öte yandan, düşüncelerin paragraflara göre düzenlemesi gerekir. Öne sürülen her yeni düşünce için ayrı bir paragraf kullanılmalı ve her paragrafta bir ana düşünce işlenmelidir. Birçok deneme üç ya da daha fazla paragraftan oluşur. Denemenin paragraflara bölünmesi, söylenmek istenilenin kolay ve açık bir biçimde ortaya koyulmasını sağlar. Deneme Fransız yazar Montaigne ile başlamış olmasına karşın, daha sonraki yıllarda İngiliz yazarlar tarafından geliştirilmiştir. Ünlü İngiliz denemecileri arasında Sir Francis Bacon, Joseph Addison ile İrlandalı Richard Steele sayılabilir. ABD’li en ünlü deneme yazarları Ralph Waldo Emerson ile Henry David Thoreau’dur. Edgar Allan Poe şiir üstüne, James Thurber de mizah türünde yazdığı denemelerle okurlarını etkilemişlerdir.

Montaigne’den sonraki ünlü Fransız deneme yazarları arasında Theophile Gautier, Anatole France ve Hippolyte Taine sayılabilir.

Türk edebiyatına deneme türü, Batı edebiyatlarının etkisiyle Tanzimat’tan sonra girmiş ve Cumhuriyet’ten sonra gelişmiştir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmed Haşim ve Falih Rıfkı Atay aynı zamanda başarılı deneme yazarlarıydı. Deneme türünün en güzel örneklerini ise Nurullah Ataç verdi. Bu türde örnekler veren öbür önemli yazarlarımız arasında ise Ahmed Hamdi Tanpınar, Sabahattin Eyuboğlu, Suut Kemal Yetkin, Vedat Günyol, Melih Cevdet Anday, Memet Fuat, Salah Birsel, Nermi Uygur, Fethi Naci, Cemal Süreya, Füsun Altıok ve Selim İleri sayılabilir.

 

|» Edebi Türler Sayfasına Dön! « |

 

 



İle Yorum Yap!
34 Yorum Bulunmaktadır
hülyaaa on Şubat 2nd, 2008 at 17:24

Sizi tebrik tederim ilk defa konuyu böyle güzel anlatan bir site buldum.

fatoo on Şubat 12th, 2008 at 14:38

Mükemmel bir site aradıklarımın çogunu kolayca buradan bulabiliyorum. Sağ ol bilgicik.com :-)

tuba on Şubat 13th, 2008 at 14:47

gerçekten çok güzel bir site bravo.

SuNN@ on Şubat 24th, 2008 at 17:55

ÇOK GÜZEL OLMUŞŞ VALLA ŞUU KONULARII HOCALRDA ŞÖLE ANLATSAA Bİİİ AÇIK AÇIK

emine on Şubat 25th, 2008 at 18:39

ÇOK GÜZEK OLMUŞ ARADIKLARIMI BULDUM ELLERİNİZE SAĞLIK :-O

MERYEM on Şubat 25th, 2008 at 22:45

AYYYY GERÇEKTEN BİLGİLERİNİZ İÇİN ÇOK TEŞEKKÜR EDİYORUM ŞİMDİLİK GÜNLÜK ÖDEVİMİN KONUSUYDU FAKAT YAKINDA YILLIK ÖDEVİMİN KONUSU OLCAH HER NEYSE TEKRAR TEKRAR TEŞEKKÜRLER HAZIRLAYANIN ELLERİNE SAĞLIK

f_hena on Şubat 27th, 2008 at 20:35

gerçekten çok güzel bir site saatlerdir aradığım şeyi burda buldum. çok tsk ediyorum bu siteyi hazırlayanlara

elam on Şubat 29th, 2008 at 20:43

siteniz güzel olmuş olabilir fakat ben ödevimi bulamadım.Ödevim ise”güncel olaylar hakkında bir deneme örneği”ydi.

Eda on Mart 1st, 2008 at 12:30

Güzel olmuşş her şeyi ayrıntılarıyla almışsınızz her şeyi buldumm çok işime yaradı tşkrlr

Eda on Mart 1st, 2008 at 18:20

benim ödevim denemeydii çok güzell açıklamışsınız her türlü bilgi var içinde ama bir de örnek bir deneme olsa çok güzel olurdu bu sadece deneme için değil her edebi tür için olsa çok güzel olurr her şey için çokk teşekkürrlerr

ösge on Mart 2nd, 2008 at 19:38

ben deneme örnegi aramştım ama göremedm..ama güzel site

su on Mart 3rd, 2008 at 21:16

ya ben denemenin konularına göre gruplarını aramıştım ama bulamadım lütfen yardımcı olun

_FeaRLess_ on Mart 5th, 2008 at 11:18

ÖZELLİKLERİ

Yazarın herhangi bir konudaki görüşlerini, kesin kurallara varmadan, kanıtlamaya kalkmadan, okuyucuyu inanmaya zorlamadan anlattığı yazı türüdür

Deneme yazarı görüşlerini aktarırken samimi bir dil kullanır. Kendi diliyle konuşuyormuş gibi bir hava içindedir.

Deneme her konuda yazılabilir. Ancak daha çok tercih edilen konu her devrin, her ulusun insanı ilgilendiren, kalıcı, evrensel konulardır. Ele alınan konu çoğu zaman derinleştirilerek anlatılır.

Denemenin özelliğini Nurullah Ataç’ın şu sözleriyle özetleyebiliriz:

“ Deneme, ben’in ülkesidir. ‘Ben’ demekten çekinen, her görgüsüne, her görevine ister istemez bir parça kattığını kabul etmeyen kişi denemeciliğe özenmesin.”

Denemenin ilk örneklerini Fransız yazar Montaigne vermiştir. Daha sonra İngiliz yazar Bacon türü geliştirmiştir.

Edebiyatımızda Cumhuriyet’ten sonra görülmeye başlanan bu türde Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin, Sebahattin Eyüboğlu, Ahmet Haşim güzel örnekler vermişlerdir.

tugba on Mart 10th, 2008 at 19:07

düz yazıları denemede kabul edilecek yazara kimdir bunu aradım ama bulamadımm

sanane on Mart 11th, 2008 at 15:16

deneme örneği yok mu ya.. +:( ama güzel site..

betülll on Mart 13th, 2008 at 15:41

evet arkadaşlara katılıyorum gerçekten güzel bir site olmuş aradıklarımıda kolaylıkla buldum ellerinize sağlık

SENA on Mart 22nd, 2008 at 07:14

Bizimle bu güzel bilgileri paylaştığınız için çok teşekkür ediyorum.

pelin on Mart 25th, 2008 at 19:12

çok güzel bir site olmuş.emeği geçen herkesin eline sağlık.teşekkürler

Parmequante17 on Mart 26th, 2008 at 22:55

güzel site yarına sınav olmasa haberim olmayacaktı burdan her sınavda buradayım artık :-)

nurcan on Nisan 6th, 2008 at 11:14

Arkadaşlar deneme örneği yok mu?Acil…

erkan on Nisan 7th, 2008 at 11:55

SİTE HAKİKATEN TAKDİRE ŞAYAN AMA ÖRNEK OLSA DAHA İYİ OLURDU

tuğba on Nisan 28th, 2008 at 21:29

Tebrikler çok güzel olmuş.

merve on Ekim 20th, 2008 at 20:18

Ya bir şey sormak istiyorum ama acil cevap istiyorum. Deneme makale fıkra vb. edebiyat türlerde tema nasıl sınırlandırılıp konu haline gelir?

öznur on Ekim 29th, 2008 at 08:58

Evet ellerinize sağlık çok güzel olmuş. Ama kısa bir şekilde orneklerle daha iyi anlatabılırdınız.

muharrem on Şubat 23rd, 2009 at 14:02

Ya arkadaslar bu siteye insan denemenin ne olduğunu koyuyor madem neden deneme örnekleri de koymuyor ya? Deneme türüne örnek bulamadım yav.

tuba on Mart 11th, 2009 at 13:54

Tebrikler çok güzel olmuş.

ebru on Mart 15th, 2009 at 12:17

Deneme ile fıkra arasındaki benzerlik ve farklılıklar nelerdir?

mine on Mart 22nd, 2009 at 01:28

Site çok güzel ama biraz daha örnek verseniz süper olurdu ben de Türkçe ödevim için girmiştim ve aradığımı sizin sitenizde buldum. Teşekkürler.

ülger kaya on Mart 27th, 2009 at 15:04

Arkadaşlar ya benim yıllık ödevimdenem ve uzun bir deneme örneği gerek bana. Lütfen yardımcı olabilirmisiniz. Son tarih 5nisan Hala bulamadım. Montaigne’nin bir yanlızlık diye denemesi var ama bana yeterli gelmedi…

serhat on Nisan 29th, 2009 at 22:24

Siteniz çok güzel bütün ödevlerimi buradan yapıyorum.Emeği geçen hocalarımıza çok teşekkürler.

soner49 on Mayıs 4th, 2009 at 23:31

Şimdi yorumumu yazmadan önce bu siteyi yaratanlara sonsuz teşekkürlerimi sunmak isterim. :-) Çok güzel bir site biz öğrencilere sunmuşsunuz ellerinize sağlık tüm öğrenciler adına tsklerimi sunarım.

sinem on Mart 13th, 2010 at 19:44

Siteniz çok güzel ellerinize sağlık.Türkçemizin değerini bilmeyenlere bir şeyler öğretir inşallah.

Alperen on Ekim 31st, 2011 at 16:37

Bana 1 tane örnek olarak bir deneme yazarsanız çok memnun olacağım.
Konu: Zamanı iyi kullanmanın başarılı olmada etkisi.
Şimdiden herkese teşekkürler.

fatih on Ekim 31st, 2011 at 22:04

tesekkurLer

Yazı Detayı
  • Yazının Bağlantısı: Deneme
  • Yazının Kategorisi: Edebi Türler, Edebiyat
  • Yazar:
  • Eklenme Tarihi: 8 Eylül 2007
  • Bu yazıya yapılan yorumları RSS kaynağı ile takibe alın.
  • Bu yazıya kendi sayfanızdan geri izleme yapın.
  • Diğer kaynaklarda arayın:
  • Etiketler:, ,