- Bilgicik.Com - http://www.bilgicik.com -
Orta Oyunu
Orta Oyun [1]unun Kaynağı
Bugün bilinen biçimini 19. yüzyılda almışsa da, başlangıcı hayli geriye gider. Anadolu Selçukluları döneminde karşılıklı konuşmaya dayalı oyunların varlığı bilindiği gibi, Osmanlılar döneminde de çalgılı, danslı, taklitli, gülünç oyunlar özellikle büyük kentlerde yaygındı. Önceleri meydan oyunu, kol oyunu gibi adlarla anılan Orta oyunu [2] son biçimini aldığı 19. yüzyılda daha çok zuhuri kolu (sonradan ortaya çıkan oyun) adıyla tanınmıştır.
Oyun [1] Alanı
Orta oyunu [2] bir açık alan oyunudur, mevsimine göre kapalı yerlerde de oynanmıştır. Palanga denen Orta oyunu [2] alanı daire ya da elips biçiminde olur, izleyiciler bu alanın çevresinde sıralanırdı. Oyun [1] alanı ip gerilmiş kazıklarla belirlenir, izleyicilerin hemen önündeki bir köşede çalgı takımı yer alırdı. Orta oyunu [2]nun başlıca dekoru, yeni dünya denen ve evi simgeleyen iki üç kanatlı, kafesli bir paravan ile dükkânı simgeleyen iki kanatlı daha küçük bir paravan ve arkalıksız bir iskemleydi. Oyun [1]cular sandık odası adı verilen soyunma odalarında çıkıp bir yanda bırakılan küçük bir aralıktan alana girerlerdi.
Orta [3] Oyun [1]unun Bölümleri
Klasik bir Orta oyunu [2] Karagöz [4] oyunundakine benzer biçimde giriş (mukaddime), karşılıklı konuşma (muhavere), fasıl ve bitiş bölümlerinden oluşurdu. Alana önce çalgı eşliğinde oyunun iki ana tipinden biri olan Pişekâr girer, baş çalgıcı sayılan zurnacıyla kısa bir konuşmanın ardından, oyunun adını söyleyerek gösteriyi başlatırdı. İkinci ana tip olan Kavuklu’nun gene çalgı eşliğinde alana girmesiyle başlayan karşılıklı konuşma bölümü kendi içinde ikiye ayrılırdı. Kavuklu ile Pişekâr’ın birbiriyle tanış çıkmalarıyla sonuçlanan ilk bölüm arzbâr adıyla anılırdı. Bunun ardından Kavuklu’nun, sonunda rüya olduğu ortaya çıkan bir öykü anlattığı tekerleme bölümü gelirdi. Karagöz [4] oyunundaki gibi asıl oyunla ilgisi olmayan karşılıklı konuşma bölümü izleyicileri gösteriye ısındırmayı amaçlardı. Asıl oyunun yer aldığı fasıl bölümünde Kavuklu sürekli olarak alanda kalır, oyunun konusuna göre Sahne [5]ye cıkan çeşitli tiplerle güldürücü konuşmalar yapardı. Bu bölümde zaman zaman Pişekâr da alana gelerek ya yeni tipleri Kavuklu’yla tanıştırır ya da oyunun akışını yönlendirirdi. Oyun [1]daki düğüm genellikle, Karagöz [4] oyununda olduğu gibi sarhoş tipinin ortaya cıkmasıyla çözülürdü. Çok kısa olan bitiş bölümünde Pişekâr ile Kavuklu karşılıklı birkaç söz söyledikten sonra, Pişekâr’in oyunun son bulduğunu açıklaması, işlemiş oldukları kusurlardan ötürü özür dilemesi, gelecek oyunun adını, yerini ve zamanını açıklamasıyla oyun son bulur, Kavuklu ve Pişekâr müzik eşliğinde alandan çıkarlardı.
Orta [3] Oyun [1]unun Kişileri
Orta oyunu [2]nda yer alan bütün tipler Karagöz [4] oyununun tipleri gibidir. Ama Karagöz [4] perdesinde gösterilme olanağı olan doğaüstü yaratıklarla, hayvanlar, sandal, araba gibi binek araçları Orta oyunu [2]nda yer almaz. İki ana kahramanı vardır. pişekar kültürlüdür; Arapça, Farsça kelimelerle konuşur. kavuklu ise onu yanlış anlayarak komik durumu ortaya çıkarır. Kadın rolünü de erkekler oynar ki buna Zenne denir. Orta oyunu [2] Karadenizli, Rumelili, Kayserili, Ermeni, Rum, Yahudi; Sarhoş, Bekçi vb. kendi şiveleri ve kılıklarıyla zengin tip çeşitliliğine sahiptir.Orta oyunu [2]n ana tipleri olan Pişekâr ile Kavuklu Hacivat [6] ve Karagöz [4]‘ün karakter olarak aynısıdır. Ama Pişekâr ile Kavuklu canlı kişiler olduklarından sözlerini vücut hareketleriyle, yüz mimikleriyle güçlendirmek olanağına sahiptirler. Karagöz [4] metne daha çok bağlı kalmak zorundayken Orta oyunu oyuncuları oyunun akışına göre metinde çeşitli değişiklikler yapabilirler ve yeni espriler üretebilirlerdi.
Cumhuriyetten sonra değişen sanat anlayışına uymayan, gittikçe yaygınlaşan modern tiyatro [7] ile baş edemeyerek yavaş yavaş kaybolmaya yüz tutan Orta oyunu [2] bu gelenekten yetişmiş son oyuncu olan İsmail Dümbüllü’nün ölümüyle (1973) tarihe karışmıştır.
Orta oyunu [2], Sahne [5] olarak kabul edilen ve etrafı seyircilerle kuşatılmış bir alanda oynanan bir oyundur. Bu oyun da birçok yönden Karagöz [4]’e benzer.
Orta [3] Oyun [1]unun Özellikleri:
* Halkın ortak malıdır.
* Yazılı bir metne dayanmaz; oyuncular doğaçlama yoluyla konuşur.
* Karşılıklı konuşmalara, şive taklitlerine dayalıdır.
* Oyun [1]da müziğe de yer verilir.
* Dekor [8] yok denecek kadar azdır.
* Temel kişileri Pişekar ile Kavuklu’dur. (Pişe-kar, Hacivat [6]’ın; Kavuklu Karagöz [4]’ün yerini tutar.)
* Oyun [1]da değişik çevre ve ulustan insanlar yer alır.
* Orta oyunu [2] da Karagöz [4] oyunu gibi “başlangıç”, “muhavere”, “fasıl”,”bitiş” bölümlerinden oluşur.
|» “Tiyatro” Sayfasına Dön! « [7] |
Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…
Tiyatro [7], Tiyatro Nedir [9], Tiyatro Metinleri [10], Türk Tiyatrosu [11], Tiyatro [12]
Yazının kaynağı: Bilgicik.Com - http://www.bilgicik.com
Yazının bağlantısı: http://www.bilgicik.com/yazi/orta-oyunu-tiyatro/
URLs in this post:
[1] Oyun: http://www.bilgicik.com/tag/Oyun/
[2] Orta oyunu: http://www.bilgicik.com/tag/orta-oyunu/
[3] Orta : http://www.bilgicik.com/yazi/orta-oyunu-tiyatro
[4] Karagöz: http://www.bilgicik.com/tag/Karagoz/
[5] Sahne: http://www.bilgicik.com/tag/Sahne/
[6] Hacivat: http://www.bilgicik.com/tag/Hacivat/
[7] tiyatro: http://www.bilgicik.com/yazi/tiyatro/
[8] Dekor: http://www.bilgicik.com/tag/Dekor/
[9] Tiyatro Nedir: http://www.bilgicik.com/yazi/tiyatro-nedir/
[10] Tiyatro Metinleri: http://www.bilgicik.com/yazi/tiyatro-metinleri-tekstleri/
[11] Türk Tiyatrosu: http://www.bilgicik.com/yazi/turk-tiyatrosu/
[12] Tiyatro: http://www.bilgicik.com/tag/tiyatro/
Yazdırmak için buraya tıklayın.
© 2010 - Bilgicik.Com | Tüm hakları saklıdır.
2 yorum var. To "Orta Oyunu – (Tiyatro)"
#1. Yorum: aysen | 15 Nisan 2008 - 20:24
Bana biri orta oyun esrini yayınlasın o oyunu canlandırmam lazım.
#2. Yorum: Ayşenur | 05 Ekim 2008 - 19:02
İletişim ile ilgili monolog istiyorum. Acilen lazım.