Türkoloji – Türklük Bilimi Hakkında
Türkoloji, yani Türklük bilimi [1], Türk’e ait olan bütün maddi ve manevi deÄŸer üzerinde çalışan bir bilim dalı olduÄŸu hâlde, Türkiye’de bu çalışma alanına olan ilgi oldukça azdır. Zaten Türkoloji, öncelikle Batılı bilim adamlarının çalışmalarıyla sistemli bir hâle gelmiÅŸ, çok sonraları Türkiye’de bu bilim dalına ilgi uyanmıştır. Türk dili ve tarihine ışık tutan en önemli belgeler olan Orhun Yazıtları [2]‘nın bulunup okunmasının hep Batılı bilim adamları tarafından gerçekleÅŸtirilmesi, Türklük bilimi [1]ni çok geç fark ettiÄŸimize bir örnektir.
Her ne kadar Türkoloji [3]‘yi geç fark etmiÅŸ ve bu alandaki çalışmalarda Batılı bilim adamlarına göre geç kalmış olsak da, iki yüzyıl gibi bir süreç içerisinde Türklük biliminin özellikle Türkiye’de ve diÄŸer Türkî cumhuriyetlerde ciddi anlamda geliÅŸtiÄŸini görmek mümkündür. Hem bu geliÅŸmenin seyrini hem de Türkoloji’nin çalışma alanını daha iyi görebilmeniz için konuyu aydınlatacak bilgileri sizlere sunuyorum:
Dar anlamda Türk Dili [4] ve Lehçelerini, geniÅŸ anlamda ise Türkleri [5] ve Türklük [6]le ilgili olan bütün konuları inceleyen bilim koludur. Türk Dili, tarihi [7], kültürü, edebiyat [8]ı… gibi konuların tümü, Türklük Bilimi’nin kapsamı içindedir.
Türklük Bilimi çalışmalarını iki bölüm hâlinde deÄŸerlendirebiliriz. Bunlardan birincisi “Türklerin” yaptığı çalışmalar, diÄŸeri ise “Türk olmayanların” yaptıkları çalışmalardır. Türkler [5], soylu ve köklü bir ulus oldukları için yazılı tarihimizin baÅŸladığı Orhun Yazıtları [9]‘ndan önceki döneme ait bilgilerimizin tümü, dış kaynaklardan alınmıştır. Bu kaynaklardan en önemlileri “Latin – Bizans” kaynaklarıdır. Bütün Avrupa halkları, Türkler hakkındaki bilgileri 4. yüzyıl ile 6. yüzyıl arasında yaÅŸamış olan Priskos, Apolinaris ve Jordanes gibi Latin veya Bizans kökenli yazarlardan öğrenmiÅŸlerdir.
Türkler [5] hakkındaki bilgilerin önemli bir kaynağı da “Çin” kaynaklarıdır. Milattan önceki dönemlerden itibaren, Çince yazılmış belgelerde Türkler ile ilgili önemli bilgiler bulunmaktadır. Çin kaynaklarında “Türk” adı, “T’u-küe” biçiminde geçmektedir. Hatta “Orhun Yazıtları” bile, Bilge KaÄŸan [10] ve Kül Tigin [11] yazıtlarının batı yüzlerindeki Çince metinlerden yola çıkılarak çözülmüştür. “Tang Sülalesi Tarihi” ve “Yeni Tang Sülalesi Tarihi” adlı eserlerde de, Bilge KaÄŸan ve Kül Tigin’den bahsedilmiÅŸtir. Ayrıca Çinli ÅŸair “Ye-lü-Zhu” da ÅŸiirlerinde Yazıtlar [12]‘dan bahsetmektedir.
Pian del Carpine, Villem Van Ruysbroek, Marco Polo, Ä°bni Batuta… baÅŸta olmak üzere, çeÅŸitli gezginlerin yazdıkları da Türkler’in geçmiÅŸi hakkında bilgi edindiÄŸimiz kaynaklardandır. 14. yüzyılın baÅŸlarında Türk Dili üzerine, Avrupa’da Ä°talyanlar ve Almanlar tarafından “Codex Cumanicus” adlı eser yazılmıştır. Osmanlı Türkleriyle Avrupalılar arasında yaÅŸayan savaÅŸlar ile birlikte, Avrupa’da Türklük Bilimi [1] araÅŸtırmaları artmaya baÅŸlamıştır. Johann Schildtberger, Philipp Johann von Strahlenberg ve Pietro Ferraguto gibi kiÅŸiler, Avrupa’da baÅŸlayan Türklük Bilimi’nin öncülerindendir.
Pietro Ferraguto, 17. yüzyılda “Grammatica Turca” adlı eseriyle Türk [13] dilinin gramer [14]ini ilk defa sistemli olarak tespit etmiÅŸtir. Türklük Bilimi ile ilgilenen savaÅŸ tutsaklarının yanı sıra, Türklerle siyasi ve ticari iliÅŸkiler içinde bulunan bazı kiÅŸiler ve türlü amaçlarla kurdukları kurum ve kuruluÅŸlarla Hristiyanlık propagandası yapan bazı misyonerler de Türkler hakkında araÅŸtırmalar yapmışlardır.
Avrupa’daki ilk Türkoloji [3] kürsüsü, Paris’te 1795 yılında açılan “Ecole des Langues Oriantales Vivantes“ta kurulmuÅŸtur. Ancak “Türkoloji kürsüsü” niteliÄŸinde olmasa da Türkler hakkında araÅŸtırma yapan ve daha önce kurulmuÅŸ bazı okullar da vardır. Bu kurum ve okulların en eskisi, 1627′de Roma’da kurulan “Collegium de Propaganda Fide“dir. Daha sonra Paris, Rusya, Ä°talya, Almanya ve Ä°ngiltere’de benzer okul ve enstitüler kurulmuÅŸtur. Çalışmaların deÄŸerlendirildiÄŸi ilk “DoÄŸu bilimcileri” kurultayı ise, “Congres International Orientales” adıyla 1873 yılında Paris’te yapılmıştır.
Türklerle ilgili bilgi kaynaklarının çoÄŸalması ve bu konularla ilgilenenlerin artmasıyla, Türklük Bilimi çalışmaları 18 – 19. yy’da hız kazanmış ve Avrupa baÅŸta olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde Türklük Bilimi araÅŸtırma merkezleri kurulmuÅŸ, üniversitelerde Türklük Bilimi (Türkoloji) bölümleri açılmıştır.
Ziya Gökalp [15], Avrupa’da ortaya çıkan Türklük Bilimi çalışmalarını, iki boyutta deÄŸerlendirmiÅŸtir. Bunlardan birincisi Fransızcada “Turquerie” denilen “Türkperestlik, Türk severlik“tir. Auguste Comte, Mismer, Pierre Loti, Lamartine… gibi kiÅŸiler, bu duruÅŸla Türklerle ilgili dostça yazılar yazmışlardır. Ä°kinci boyut ise; Türklük [6] Bilimi, Türkiyat [16] veya Türkoloji adıyla bir bilim kolu olarak geliÅŸmiÅŸtir. Özellikle Rusya, Almanya, Macaristan, Danimarka, Fransa, Ä°ngiltere… gibi ülkelerde eski Türkler, Hunlar ve MoÄŸollar araÅŸtırılmıştır.
Avrupalıların dışında, Arap ve Fars kökenli bazı tarihçiler de Türklerle ilgili bazı araştırmalar yapmışlardır. Ebu Hayyan ve İbn Mühenna gibi Arap dilcileri, Memluk Türkçesi üzerinde çalışmışlardır. İranlı tarihçi Cüveyni ve Fahrettin Mübarekşah, 12. ve 13. yüzyıllarda Göktürklere ait yazıtlardan söz ederler.
Türklük Bilimi’nin ikinci geliÅŸim çizgisi yerli kaynaklara dayanmaktadır. Bu kaynaklara göre, Türklük Bilimi çalışmaları, 11. yüzyılda KaÅŸgarlı Mahmud [17] tarafından yazılan “Divan-ü Lügati’t Türk [18]” adlı eser ile baÅŸlar. KaÅŸgarlı’dan sonra ilk çalışmalar Ali Åžir Nevai [19]‘nin “Muhakemetü’l-Lügateyn“; Bergamalı Kadri’nin de “Müyessiretü’l-Ulâm” adlı eseriyle devam etmiÅŸtir.
Bizde Türklük Bilimi’nin 19. yüzyıldan sonraki önemli temsilcileri ÅŸunlardır: Ahmet Vefik PaÅŸa, Süleyman PaÅŸa, Ahmet Cevdet PaÅŸa, Fuat PaÅŸa, Ali Süavi, Åžemseddin Sami, Veled Çelebi, Bursalı Tahir, Ahmet Mithat Efendi, Abdurrahman Fevzi Efendi…
19. Yüzyılda Türklük Bilimi çalışmaları ile siyasi Türkçülük [20] bir arada yürümektedir. Her ne kadar yöntemleri, amaçları ve yaklaşım biçimleri farklı olsa da, Türklük Bilimi çalışmaları her zaman siyasi Türkçülüğe malzeme olabilecek veriler ortaya koymuştur.
Türklük Bilimi araÅŸtırmaları, bizim için “milli” bir özellik taşımakla birlikte, artık önemli ölçüde “uluslararası” nitelik de kazanmıştır. Bugün Abd, Almanya, Çin, Danimarka, Ä°ngiltere, Ä°ran, Ä°talya, Macaristan, Rusya, Azerbaycan [21], Kazakistan [22], Kırgızistan [23], Özbekistan [24] ve Türkmenistan [25] gibi onlarca ülkede, birçok Türklük Bilimci çalışmalar yapmaktadır.
KaÅŸgarlı ile baÅŸlayıp Osmanlı Türkleriyle geliÅŸmeye devam eden Türklük Bilimi çalışmalarının “bilimsel bir disiplin” içerisinde ele alınması oldukça yakın bir dönemde gerçekleÅŸmiÅŸtir. Ziya Gökalp’in sosyolojik incelemeleri Türklük Bilimi çalışmalarına bir ivme kazandırmış ve Fuat Köprülü [26]‘nün 1924 yılında Ä°stanbul Edebiyat [8] Fakültesi’ne baÄŸlı olarak kurduÄŸu “Türkiyat Enstitüsü” ile Türklük Bilimi artık önemli bir aÅŸamaya kavuÅŸmuÅŸtur.
Ulu Önder Atatürk [27]‘ün, özellikle Türk Dili, tarihi ve coÄŸrafyası üzerinde araÅŸtırmalar yapılması için “Dil ve Tarih-CoÄŸrafya Fakültesi“, “Türk Dil Kurumu” ve “Türk Tarih Kurumu“nu kurması, Türklük Bilimi [1] ile ilgili çalışmalara çok büyük katkı saÄŸlamıştır. Ayrıca “Türk Kültürünü AraÅŸtırma Enstitüsü“, “Türklük Bilimi AraÅŸtırmaları Merkezleri” ve üniversitelerimizde ilgili yeni bölümlerin açılması ile Türkiye, Türkoloji çalışmalarının odağı konumuna gelmiÅŸtir.
Orkun KUTLU
[28]
2 yorum var. (Aç | Kapat)
Yazının kaynağı: Bilgicik.Com - http://www.bilgicik.com
Yazının bağlantısı: http://www.bilgicik.com/yazi/turkoloji-turkluk-bilimi-hakkinda/
URLs in this post:
[1] Türklük bilimi: http://www.bilgicik.com/tag/Turkluk-Bilimi/
[2] Orhun Yazıtları: http://www.bilgicik.com/yazi/orhun-gokturk-abideleri/
[3] Türkoloji: http://www.bilgicik.com/tag/Turkoloji/
[4] Türk Dili: http://www.bilgicik.com/tag/Turk-Dili/
[5] Türkleri: http://www.bilgicik.com/yazi/turklerin-ana-yurdu/
[6] Türklük: http://www.bilgicik.com/yazi/turkluk-bilginizi-sinayin/
[7] tarihi: http://www.bilgicik.com/yazi/turk-tarihi/
[8] edebiyat: http://www.bilgicik.com/yazi/turk-edebiyati-donemleri/
[9] Orhun Yazıtları: http://www.gokturkce.net/yazi/ilk-yazili-tarihimiz-orhun-yazitlari/
[10] Bilge KaÄŸan: http://www.gokturkce.net/yazi/bilge-kagan-yaziti/
[11] Kül Tigin: http://www.gokturkce.net/yazi/kul-tigin-yaziti/
[12] Yazıtlar: http://www.gokturkce.net/yazi/kokturk-harfli-diger-yazitlar/
[13] Türk: http://www.bilgicik.com/yazi/turk-adinin-anlami-turk-ne-demektir/
[14] gramer: http://www.bilgicik.com/tag/Gramer/
[15] Ziya Gökalp: http://www.bilgicik.com/yazi/ziya-gokalp/
[16] Türkiyat: http://www.bilgicik.com/tag/Turkiyat/
[17] Kaşgarlı Mahmud: http://www.bilgicik.com/yazi/kasgarli-mahmut-biyografi-hayati-kim-kimdir/
[18] Divan-ü Lügati’t Türk: http://www.bilgicik.com/yazi/divani-lugatit-turk/
[19] Ali Åžir Nevai: http://www.bilgicik.com/tag/ali-sir-nevai/
[20] Türkçülük: http://www.bilgicik.com/yazi/turkculuk/
[21] Azerbaycan: http://www.bilgicik.com/yazi/azerbaycan-cumhuriyeti-turan-illeri/
[22] Kazakistan: http://www.bilgicik.com/yazi/kazakistan-cumhuriyeti-turan-illeri/
[23] Kırgızistan: http://www.bilgicik.com/yazi/kirgizistan-cumhuriyeti-turan-illeri/
[24] Özbekistan: http://www.bilgicik.com/yazi/ozbekistan-cumhuriyeti-turan-illeri/
[25] Türkmenistan: http://www.bilgicik.com/yazi/turkmenistan-cumhuriyeti-turan-illeri/
[26] Fuat Köprülü: http://www.bilgicik.com/yazi/mehmet-fuat-koprulu-onemli-turkologlar/
[27] Ulu Önder Atatürk: http://www.bilgicik.com/yazi/ataturk/
[28] Image: http://www.bilgicik.com/yazi/hakkimda/
Yazdırmak için buraya tıklayın.
2 yorum var. To "Türkoloji – Türklük Bilimi Hakkında"
#1. Yorum: Zümrüd Yağmur | 17 Ağustos 2010 - 10:45
Türkolojinin düzənli və bilimli şekildə araşdırılması tarihini eks etdiren yazınızı bəyəndim, amma Türk cümhuriyyetleri içerisinde Siya Gökalpdan da önce Türklüyü araşdıran Azerbaycan mütefekkiri Ahmet bey Ağaoğölunu kayd etmemişsniz. Halbuki Ahmet bey Türkçülüyün esaslarını konseptual şekilde araşdırmış ve ilk defe olaraq Türkçülükle bağlı mükalelerle davamlı olaraq zamanında derc olunan metbuatda yayınlamışdır. Doğuda ilk olaraq Azerbaycanda 1918 yılında cümhuriyyet elanı zamanı da o zamanın siyasileri məhz Ahmet beyin Türkçülük görüşlerini esas götürmüşler. Bunları paylaşmak istedim, uğurlar!
#2. Yorum: Muhammed Emin ÅžAHÄ°N | 15 Mart 2011 - 13:07
Peki Türk-bilim okumak için hangi Fakülteyi okumamız gerekir ve hangi üniversitelerde var bu akültelerden Orkun Bey.