21. Bıkma (Usanç) Anlamlı Cümleler

Herhangi bir şeye karşı duyulan bıkkınlığı içeren cümlelerdir.

Öff! Annem yine aynı yemeği yapmış.

Bu cümlede hep aynı yemeğin yapılmasından duyulan bıkkınlık dile getirilmiştir.

Aşağıdaki çocuklardan hangisi bulunduğu durumdan bıktığını belirtmektedir?

A, B ve D seçeneklerinde bıkma anlamı yoktur. Ama C seçeneğinde yapılan işten
dolayı bir bıkkınlık söz konusudur.

Yanıt C

22. Azımsama anlamlı Cümleler

Herhangi bir şeyi az bulmayı dile getiren cümlelerdir.

“Bu kadar ekmek kime yetecek?”

Bu cümlede ekmeklerin kimseye yetmeyeceği, az bulunduğu dile getirilmiştir.

Bu araba ancak bu hızla mı gidebiliyor?

Bu cümlede arabanın hızının az olduğu söylenmek istenmiştir.

23. Üslup Cümleleri

Bir sanatçının görüş, duyuş ve anlatış tarzını içeren cümlelerdir. Sanatçının
sözcükleri nasıl kullandığını anlatan ifadelerdir. “Yazarımız yabancı kelimeleri sıkça
kullanmıştır.” Bu cümle yazarın anlatım tarzını dile getiren bir üslup cümlesidir.

24. İçerik Cümleleri

Eserin konusunun belirtildiği cümlelerdir. Bu tür cümlelerde eserin ne anlattığı üzerinde durulur.

25. Aşamalı Cümleler

Bir durumun giderek iyiye ya da kötüye gittiğini anlatan cümlelerdir

26. Doğrudan – Dolaylı Anlatımlı Cümleler

a) Doğrudan Anlatımlı Cümleler:

Başkasına ait bir sözün değiştirilmeden tırnak içerisinde veya virgüller içerisinde
ara cümle şeklinde verildiği cümlelerdir.

Annem: “Hemen gel.” dedi.
(doğrudan)
Yarın mutlaka oraya gideceğim, dedi.
(doğrudan)

b) Dolaylı Anlatımlı Cümleler:

Başkasına ait bir sözü, cümlenin anlamını değiştirmemek şartıyla, cümleyi
kuran kişinin kendi söyleyişine göre değiştirdiği cümlelerdir.

27. Değerlendirme Anlamlı Cümleler

Bir konu hakk›nda olumlu veya olumsuz yargı bildiren cümlelerdir. Bu cümlede, yazarın eseriyle ilgili olumlu bir değerlendirme yapılmıştır.

Yazar, çok fazla kendini
tekrar etmeye baflladı

Bu cümlede, yazar ile ilgili olumsuz bir değerlendirme yapılmıştır.

28. Tekdüze (Monoton) Durum Anlatan Cümleler

Bir şeyin her zaman aynı şekilde devam etmesini anlatan cümlelerdir.

Örnek

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tekdüzelik anlamı vardır?

A) Sen aramazsan o da aramayacak.
B) Dişlerini düzenli olarak fırçalar.
C)Saçlarını kısacık kestirmiş.
D)Çok sıradan bir ayakkabı beğenmiş.

Yukarıdaki tümceler içerisinde bir işin her gün, her zaman, belirli zamanlarda
yapılması anlamı, B seçeğinde vardır.
Bu cümlede dişlerini her gün, düzenli olarak farçalayan birinden bahsedilmekdir.

Yanıt B

Cümleler Arası ilişkileri

1. Aynı ve Yakın Anlamlı Cümleler

Her cümlede ele alınan konuyla ilgili verilmek istenen bir mesaj, bir ana düşünce
vardır. Bu ana düşünce değişik şekillerde verilebilir. Bu nedenle anlatılmak
istenen düşünce bakımından aynı ya da yakın anlamlı cümleler olabilir.

Bu iki cümlede de anlatılmak istenen düşünceler birbirine çok yakındır. Her iki
cümlede de “çalışmanın başarıya ulaştıracağı” üzerinde durulmuştur. Bu tür
cümlelere “yakın anlamlı cümleler” denir.
Aynı ana düşünceye sahip cümlelere de “anlamca aynı cümleler” ya da “anlamdaş
cümleler” denir. Azimle çalışanlar eninde sonunda hedeşerine ulaşırlar.
Başarılı olmak isteyen kişiler yılmadan mücadele etmelidir.

2. Anlamca Çelişen Cümleler

Anlam bakımından birbirine ters yargılar içeren cümlelerdir.
Yukarıdaki iki cümle anlam bakımındran birbiriyle çelişmektedir. iki çocuktan biri
teknolojinin faydalı, diğeri ise zararlı olduğu düşüncesindedir.

1. Yazarlık, doğuştan getirilen bir yetenektir.
2. Yazarlık, çaba gerektiren bir uğraştır.
3. Yazarlık, çok çalışarak edinilen bir meslektir.
4. Yazarlık, her zaman mükemmelin anlamca çelişmektedir.

Numaralandırılmış cümlelerin hangileri anlamca çelişmektedir?

A) 1 ve 3
B)2 ve 4
C) 2 ve 4
D)1 ve 4

1. cümlede yazarl›¤›n do¤ufltan getirilen bir yetenek olduğu iddia edilirken
3. cümlede yazarlığın çok çalış›rak, yani sonradan edinilebileceği vurgulanmşıtır.
Bu nedenle bu iki cümle birbiriyle çelişmektedir.

Yan›t A

[sinif_6_sbs_turkce]

Cümle

Bir duyguyu, bir düşünceyi, bir işi, bir isteği tam olarak anlatmak için bir araya
getirilmiş söz veya sözcük topluluğuna cümle denir.

Cümle Oluşturma

Bu tür sorularda bir cümleyi oluşturan sözcükler karışık olarak verilir. Daha
sonra bu sözcüklerle kurallı ve anlamlı bir cümle oluşturulması istenir. Bu tip soruları
çözerken öncelikle yüklemi bulmalıyız. Yüklemin birleşik olup olmadığına
ve tamlama olabilecek sözcük gruplarına dikkat ederek verilen sözcükleri anlamlı
bir bütün oluşturacak şekilde sıralamalıyız.

Örnek

1. en
2. kafasındadır
3. cahillerin
4. büyük
5. çöller

“kafasındadır” sözcüğü yargı bildirdiği için yüklem olarak sona getirilmelidir.
Fakat dikkat edilecek olursa bu sözcük bir isim tamlamasının tamlananı durumundadır.
Tamlamayı bölmeyeceğimiz için yüklem “Cahillerin kafasındadır”
tamlaması olur. “en büyük” sözcükleride “çöller”isminin sıfatları olduğu için
bu sözcükler birleşerek sıfat tamlaması oluşturur. Tamlama olan sözcükler anlamlı
bir bütün olacak şekilde sıralandığında, “En büyük çöller cahillerin kafasındadır.” cümlesi oluşur.
Sıralama 1 – 4 – 5 – 3 – 2 şeklinde olmalıdır.

Cümlenin Anlam Özellikleri

Bir cümlede anlatılmak istenen, sözü söyleyen kişiye göre değişik şekillerde verilebilir.

1. Öznel ve Nesnel Anlamlı Cümleler

Sözü söyleyen kişinin kendi yorumunu katarak yaptığı anlatıma “öznel anlatım”
denir. Bu tür cümlelerde kişiden kişiye değişen yargılar vardır.

Bu şehrin kalabalığını çok seviyorum.

Bu cümle herkes tarafından kabul edilebilen bir yargı taşımıyor; çünkü şehrin
kalabalığını herkes güzel bulup sever diyemeyiz. Kişinin yorumuna göre değişen
bir cümledir, yani “öznel anlatım” kullanılmıştır.

Doğruluğu kişiden kişiye değişmeyen, kanitlanabilen, tartişilmaz yarginin bulunduğu cümlelerdeki anlatima
“nesnel anlatim” denir.
Bu şehir, ülkemizin en kalabalik şehridir.

Bu cümledeki yarginin doğruluğu kanitlanabilir. Kişiden kişiye değişen
bir yargi söz konusu olmadiği için bu cümlede “nesnel anlatim” kullanilmiştir.

Örnek

Numalandirilmiş bu vagonlar yan yana geldiklerinde bir cümle oluşturmaktadir.
Sinan, bu cümlenin “kişisel görüş” ifade etmesine neden olan vagona binmek istemektedir.

Buna göre Sinan, kaç numarali vagona biner?

A) 1
B) 2
C) 3
D) 4

“Kişisel görüş” ifade eden yani öznel anlatimli bir cümle verilmiş. Cümleyi okuduğumuzda “neşeyle” sözünün kişiden
kişiye değişen bir kavram olduğu dikkat çekmektedir. Bu nedenle Sinan’in 3 numarali
vagona binmesi gerekmektedir.

Yanit C

Örnek

Aşağidaki cümlelerin hangisinde nesnel bir anlatim vardir?

A) Göreceksiniz, bu maç berabere bitecek.
B) Kutuplardaki buzlarin erimesiyle denizlerin seviyesi yükseliyor.
C) Yaşamin temelinde karşilikli sevgi ve saygi vardir.
D) Beyaz, diğer renklerden güzeldir.

A, C ve D seçeneklerindeki cümleler “göreceksiniz, karşilikli sevgi ve saygi,
güzeldir” ifadelerini barindirmaktadir ve bu ifadeler kişisel düşünce içerdiği için
“öznel” yargilardir. Fakat B seçeneğindeki nyargi kişiye göre değişmeyen,
kanitlanabilir bir yargi olduğu için “nesnel” dir.

Yanit B

2. Neden – Sonuç Anlamlı Cümleler

Bu tür cümlelerde iki yargı bulunur ve yargılardan biri diğerinin gerçekleşmesine
neden olur. Eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. Bu tip
cümleleri bulmak için yükleme “neden” sorusu sorulur. Sebep cümlesi genellikle
–dan, –den, –dığı için eklerini alır.

Çocuk, sınavdan kötü not aldığı için çok üzülmüştür.
“Çocuğun üzülmesi”nin nedeni “sınavdan kötü not alması”dır.

3. Amaç – Sonuç Anlamlı Cümleler

Bu tür cümlelerde iki yargı bulunmaktadır. Eylemin gerçekleşmesinin amacı bildirilir.
Amaç cümleleri genellikle –mak/–mek için ve –mak/–mek üzeren eklerini alırlar.

Ali, kitap almak için kırtasiyeye gitti.

Bu cümlede “kırtasiyeye gitme”nin amacı olarak kitap almak gösterilmiştir.

“Amaç – sonuç” ve “neden – sonuç” cümleleri karşılaştırılmamalıdır.
“Neden sonuç cümlelerinde yan yargı gerçekleşmiştir. “Amaç – sonuç” cümlelerinde ise yan
yargının gerçekleşip gerçekleşmediği bilinmemektedir.

5. Karşılaştırma Anlamlı Cümleler

Anlamca ilgili olan varlığın, durumun, kavramın benzer ya da farklı yönlerinin kıyaslandığı cümlelerdir:

Bu oda, diğer odaya göre daha genişmiş.

Bu belirtilen odayla diğer oda genişlik açısından karşılaştırılmıştır.

7. Olasılık (İhtimal) Anlamlı Cümleler

Eylemin gerçekleflmesinin kesin olmadığı, bir olasılğıa bağlı olduğu cümledir.
“Kanımca, belki, olabilir, olmalı, olmuştur” gibi sözcükler olasılık cümlelerinde
sıkça kullanılmaktadır.


Evde ders çalışıyordur.

Bu cümlede kesin bir yargı yoktur. “Evde ders çalışıyor” olması sadece bir olasılıktır.

Evde ders çalışmıyor da olabilir

8. Yakınma Anlamlı Cümleler

Bir olayı ya da bir durumla ilgili hoşnutsuzluğu dile getiren cümlelerdir.

“Aldıklarını hep geç getiriyor.”

cümlesinde aldığı şeyleri zamanında getirmediği için bir hoşnutsuzluk, yakınma dile getirilmiştir

9. Sitem Anlamlı Cümleler

Bir kimsenin yaptığı bir hareketten dolayı duyulan üzüntünün, kırgınlığın dile getirildiği cümlelerdir.

“Buraya kadar geldin de bize uğramadın.”

Bu cümlede kendilerine gelmeyen kişiye yapılan bir sitem söz konusudur.

Örnek

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sitem söz konusudur?

A) Gecikmeden gelse de hemen gitsek.
B) Yeni elbisesini giyinip kuşansın da gör.
C) Gezmeye gidersin de bizlere hiç haber vermezsin.
D) O kadar parayı kazanacak da borcunu ödeyecek.

A’da, koşul – sonuç anlamı vardır. B’de, beğenme anlamı vardır.
D’de, küçümseme anlamı vardır. C seçeneğindeyse gezmeye gittiğini
söylemeyen kişiye sitem edilmektedir.

Yanıt C

[sinif_6_sbs_turkce]