“cik, ceğiz, cek” ekleri çoğu isme küçültme anlamı katar. Minicik, adacık, ağaççık vb.

Bu ekler bazen azımsama, küçümseme, sevgi, alay, acıma gibi anlamlar da katabilir.
Üç milyoncuk, insancık, babacığım, patroncuk, zavallıcık, vb.

“Cik” eki alan bazı sözcükler kalıplaştıkları için küçültme kabul edilmez.
Çınarcık, ovacık vb (yer ismi yapmış) Gelincik, tomurcuk

NOT: İsimlerde küçültme sorularının çeldiricisi sıfatlardaki küçültmelerdir. Bu tip sorularda kelimenin isim mi sıfat mı olduğuna bakmak gerekir.
Alçacık bir yere çıktık. (sıfat)
Sevimli kedicik sokakta kalmış. (isim)

İsimlerde Yapı

Öteki sözcükler gibi isimler de yapısına göre basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılırlar.

a. Basit isimler

İsimler, herhangi bir yapım eki almamışsa, basit olarak kabul edilirler.

b. Türemiş isimler

Bir isim ya da fiilin yapım eki alarak isme dönüşmüş şeklidir. Türemiş isimler hem fiilden hem de başka bir isimden türemiş olabilirler.

c. Birleşik isimler

İki ya da daha çok sözcüğün birleşerek yeni bir isim meydana getirmiş şeklidir. Birleşik isimler değişik şekillerde oluşabilir.

Birleşik adlarda sözcükler birleşirken anlam değişmeleri olabilir. Bu değişmeler birkaç şekilde olur:
a. Birleşen sözcüklerden ilki anlamını yitirebilir.
Çörekotu, anaokulu, başçavuş…
b. Birleşen sözcüklerden ikincisi anlamını yitirebilir:
Kafatası, yılbaşı, gerçeküstü…
c. Her iki sözcük de anlamını yitirebilir.
Aslanağzı, dilberdudağı, ezogelin…
d. Her iki sözcük de anlamını koruyabilir. Bu tip sözcükler
genelde ayrı yazılır:
Vurkaç, yarımada, yurtsever…

[turkce_ygs_lys]

Yapılarına göre isimler “basit, bileşik ve türemiş” olmak üzere üçe ayrılır:

a) Basit İsimler

Kök halinde bulunan, yapım eki almamış sözcüklerdir.
Defter, yastık, su, kalem, çimen …

Sözcükler çekim eki aldıklarında yapılarında bir değişiklik olmaz. kalemler, defterim, büyüğümüz

b) Türemiş İsimler

Yapım eklerinin isim veya eylem soylu sözcüklere eklenmesiyle oluşan isimlerdir.
Yapım eki alan sözcükler, ilk anlamlarından farklı bir anlam kazanırlar.

1. İsimden Türemiş İsimler

Yapım eklerinin isim kökü veya gövdelerine eklenmesiyle oluşan isimlerdir.

kalemlik, kitapçı, Arapça, tuzsuz, çiçekçilik

2. Eylemden Türemiş İsimler

Yapım eklerinin eylem kök ya da gövdelerine eklenmesiyle oluşan sözcüklerdir.

Dur–gun, sar–gı, gör–ücü,

3. Yansımadan Türemiş İsimler

Yansıma sözcüklere yapım eklerinin eklenmesiyle oluşan sözcüklerdir.

Gür–ültü, gıcır–tı, pat–ırtı, hor–ultu, şır–ıltı

c) Bileşik Yapılı İsimler

Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek tek bir varlığı ya da kavramı karşıladığı isimlere denir.

1) Yapılarına Göre Bileşik İsimler

Belirtisiz isim tamlaması şeklinde

dilberdudağı, aslanağzı, kedigözü

Takısız isim Tamlaması şeklinde

Demirkapı, Tahtakale, Taşköprü

Sıfat tamlaması şeklinde

boşboğaz, yüzyıl, Karadeniz

Bir isim ve bir fiilimsinin birleşmesiyle

dalgakıran, cankurtaran

iki fiilin birleşmesiyle

Çekyat, kapkaç, dedikodu, biçerdöver…

Bir isim ve bir fiilin birleşmesiyle

imambayıldı, gecekondu, uçaksavar…

2. Anlamlarına Göre Bileşik İsimler

Bileşik ismi oluşturan her iki sözcükde gerçek anlamından uzaklaşır.

Suçiçeği, devetabanı, kuşbaşı…

Sözcüklerden yalnız biri gerçek anlamında uzaklaşır.

anayasa, gökyüzü…

Sözcüklerin ikisi de gerçek anlamını korur.

yerkabuğu, pazartesi, bilirkişi
yer–kabuk pazar–ertesi bilir–kişi

5. İsimlerde küçültme

isimlerde küçültme isimlerin sonlarına getirilen “–cik, –cık, –ceğiz, –cağız” ekleriyle yapılır.

Gölcük, tepecik, kutucuk…

Küçültme eki alan bazı sözcükler küçültme anlamından uzaklaşarak acıma, sevgi anlamı taşır.

Kadıncağız, Anneciğim …
(Acıma) (Sevgi)

Bazı isimler küçültme ekiyle birleşerek kalıcı isim oluşturur. Bu isimler küçültme anlamı taşımaz.

Gözümdeki arpacık çok ağrı yapıyor.
arpacık Æ küçük çıban

Gelincik başak tarlalarının içinde bulunur.
gelincik Æ kırmızı renkli bir çiçek

[sinif_6_sbs_turkce]