Toprak Oluşumu ve Çeşitleri Konu Anlatımı

Toprak kayaların fiziksel olarak parçalanması, kimyasal olarak ayrışması ve çözülmesi sonucunda oluşur.

Toprağın oluşumunda etkili olan faktörler

a. İklim
Nemli iklim bölgelerinde kimyasal, kurak bölgelerde ise fiziksel parçalanma etkilidir.

Örneğin;
Ekvatorda 1 cm2’lik toprak bin yılda oluşurken çöllerde 1 cm2’lik toprak bir milyon yılda oluşur.

Örnek:
Çöllerde toprak oluşumunu geciktiren etken aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mekanik çözülmenin fazlalığı
B) Kimyasal çözülmenin yetersizliği
C) Deniz etkisinden uzak oluş
D) Rüzgarların şiddetli esmesi
E) Günlük sıcaklık farkının fazlalığı

Çözüm:
Çöllerde fiziksel parçalanma fazla olmasına rağmen toprak oluşumu için gerekli olan kimyasal parçalanma yetersizdir.Bu özellikte çöllerde toprak oluşumunu yavaşlatır.
Yanıt B

b. Anakayanın Özelliği
Anakayası sert olan yüzeyler zor çözüldüğü için toprak oluşumu güçleşir. Yumuşak yüzeyler ve suda eriyen arazilerde toprak daha kolay oluşur. Anakayanın kimyasal özelliğide oluşan toprakta önemlidir.
Örneğin;
Granit yüzeylerde oluşan toprak kumlu olmaktadır.

c. Eğim, Bakı ve Yükselti Özelliği
Eğim, suyun toprakta tutunmasına engel olur ve toprak oluşumunu yavaşlatır. Bakıya bağlı olarakta sıcaklık değerleri değiştiği için toprak oluşumunda etkilidir. Yükselti ise hem sıcaklık hem de yağışta etkili olduğu için toprak oluşumunda önemlidir.

d. Bitki Örtüsü
Bitki örtüsünün zengin olması topraktaki organik maddelerin zenginleşmesine ve mikroorganizmaların toprak oluşumunu hızlandırmasına neden olur.

e. Zaman
Toprak çok yavaş bir şekilde oluşur. Yukarıda verilen maddelerin hepsi uzun yıllar içerisinde toprak oluşumuna yardımcı olurlar.

Toprak, farklı özelliklere sahip katmanlardan oluşur. Bu katmanlara horizon denir. En üstte yer alan A horizonunda organik maddelerce zengin tarım için uygun özellikler vardır. Bu horizonda Demir ve Aliminyum bolca bulunur. En altta ise çözülmemiş ve toprak özelliği göstermeyen C horizonu bulunur. Bu horizonunda altında Anakaya yer alır.

Örnek:
Aşağıdakilerden hangisi, taşın ufalanması veya ayrışmasında etken değildir?
A) Humus B )Bitkiler C) Taşın cinsi D) Sıcaklık E) Nemlilik

Çözüm:
B, C, D ve E şıkları taşın ayrışmasında etkendir. A şıkkındaki humus ise toprağın içindeki organık maddedir ve toprağın verimliliği üzerinde etkilidir.
Yanıt A

[cografya_lys_hazirlik]

Basit zamanlı fiil, fiilin tek bir zaman veya kip bildirecek şekilde çekimlenmesiydi. Birleşik zamanlı fiil ise, fiilin birden çok kip ve zaman bildirecek biçimde çekimlenmesiyle oluşur. Basit çekimli fiillere ekfiilin getirilmesiyle yapılır. Üç grupta incelenir.

a. Hikaye Birleşik Zamanı

Fiilin basit çekiminden sonra ekfiilin “idi” şekli getirilerek yapılır.

  gel   –   miş   –   idi   –   m     ®    gelmiştim

   Fiil        Birinci      İkinci     Şahıs

              zaman   zaman     eki

örneğinde, fiilin çekimini adlandırırken “gelmek fiilinin öğrenilen geçmiş zamanının hikayesi” deriz.

Biliyorduk (Bilmek fiilinin şimdiki zamanının hikayesi)

Çözmeliydik (Çözmek fiilinin gereklilik kipinin hikayesi)

Bazen ekfiille çekimli fiil arasına başka ekler girebilir.

“Alacak mıydı?” sözünde araya “mi” soru edatı girmiş, “açmışlardı” sözünde ise araya

“-ler” çoğul eki gelmiştir.

b. Rivayet Birleşik Zamanı

Fiilin basit çekiminden sonra ekfiilin “imiş” şekli getirilerek yapılır.

  Gel   –   ecek   –   miş            ®     Gelecekmiş

   Fiil        Gelecek    Rivayet

               zaman     Zaman

Geliyormuşum (gelmek fiilinin şimdiki zamanının  rivayeti)

Gitmeliymişiz (gitmek fiilinin gereklilik kipinin rivayeti)

Sorarmış (sormak fiilinin geniş zamanının rivayeti)

Çözmüş müymüş (Çözmek fiilinin öğrenilen geçmiş zamanının rivayeti)

c. Şart Birleşik Çekimi

Fiilin basit çekiminden sonra ekfiilin “ise” şekli getirilerek yapılır.

  Gel   –   ecek   –   se   –    k    ®     Geleceksek

  Fiil        Gelecek    Şart kipi

              zaman

Geliyorsanız (gelmek fiilinin şimdiki zamanının şartı)

Gelmişseniz (gelmek fiilinin öğrenilen geçmiş za- manının şartı)

Gelmeliyseler (gelmek fiilinin gereklilik kipinin şartı)

    *      Ekfiilin geniş zamanda kullanılan eklerle birleşik zamanlı fiil yapılamaz.

    *      Birleşik zamanlı fiillerde anlam kayması aranmaz: çünkü fiilin çekiminde daima ekfiilin zamanı hakimdir.

|» Sözcük Türleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…