İslamiyet’in doğuşu sırasında, Bizans imparatorluğumun resmi dini Hristiyanlıktı.

• Bizans imparatorluğu’nda Hristiyan Ortodoks mezhebi egemendi. Bizans’taki Patrik, aynı zamandatüm Ortodoksların dinî lideriydi.
• Sasanilerin egemen olduğu İran’da halkın çoğu Zerdüşt dinine inanıyordu. Bu dinin esası iyilikle kötülüğün mücadelesiydi, iyilik tanrısının adı Ahuramazda (Hürmüz), kötülük tanrısının adı Angramanyu (Ehrimen) idi. İyi bir kişi her zaman Ahuramazda’nın yanında yer almalı ve kötülüklere karşı savaşmalıydı. İranlIlar, tanrıları Ahuramazda’ya ateş yakarak tapıyorlardı.
• Kök Türkler, Gök Tanrı dinine inanıyorlardı. Göçler ve savaşlar sonucu Türkler arasında Maniheizm, Budizm, Zerdüştlük, Hristiyanlık ve Musevilik dinleri de yayılmış bulunuyordu. Hindistan’da en yaygın din, Hinduizm idi. Budizm Hindistan’da fazla yayılamamış; Çin, Tibet ve Japonya’da benimsenmişti.
• İslamiyet’in doğuşu sırasında Çin’de Konfiçyüsçülük, Taoizm ve Budizm dinleri bulunuyordu.
• Japonya’da Budizm’in yanı sıra Şinto dini de halk arasında yaygındı.
• Orta Çağ’da Hristiyanlık bütün Avrupa ülkeleri arasında yayılmış ve güçlü bir kilise teşkilatı kurulmuş durumdaydı. Kuzey ve Batı Avrupa ulusları Katolikliği, Doğu Roma imparatorluğu içinde yaşayan Balkan ulusları ve Ruslar Ortodoksluğu benimsemişlerdi. Katoliklerin lideri Roma’da oturan papaydı. Papaya bu gücü sağlayan, sahip olduğu yetkilerdi. Bunların en önemlileri; aforoz, enterdi ve endülüjans idi.

– Kilise kanunlarına karşı gelenler aforoz edilirdi. Aforoz edilen bir kişi, Hristiyanlıktan kovulmuş sayılırdı.
– Enterdi; papanın, bir ülkeyi hükümdarlarıyla birlikte cezalandırması demekti. Enterdi ilan edilen bir ülkede kral ve imparatorların bütün yetkileri geçersiz sayılırdı.
– Endülüjans, Hıristiyanların günahlarından kurtulması için, papalar tarafından satışa sunulan el kâğıdıydı.
– Kilise, zaman zaman halktan vergi ve bağış adı altında para alıyordu. Tüm bunlar sonucunda din adamları, zengin ve ayrıcalıklı bir sınıf durumuna gelmişlerdi.

• İslamiyet’ten önce Arapların çoğu putlara taparlardı. Her kabilenin ayrı bir putu vardı. Mekke kentindeki Kâbe Araplarca kutsal sayılır ve burada Arap kabilelerinin putları bulunurdu. Araplar, bu putları ziyaret için her yıl hac mevsiminde Mekke’ye gelirlerdi.
• Haram aylar denilen hac mevsiminde kabile kavgaları olmazdı. Bu aylarda savaşmak yasaktı. Arabistan’da puta tapanların yanı sıra Musevilik ve Hristiyanlık gibi tek tanrılı dinler de bulunuyordu. Kâbe İslamiyet’ten önce de Araplarca kutsal sayılırdı.

[tarih_ygs_lys]

• Mezopotamya’da köy kültüründen, kent yaşamına geçilmiştir. Böylece başında kralın ve yardımcılarının bulunduğu site adını verdiğimiz kent devletleri oluşmuştur.
• Asurlular döneminde ise tam bir merkeziyetçi devlet rejimi ortaya çıkmıştır.
• Babil, Akad ve Asur devletleri askerî imparatorluk olup, sürekli, güçlü ve disiplinli ordulara sahip olmuşlardır.
• Kent devletlerinin kralları, sonradan tanrılaştırılmış ve rahip-kral durumuna gelmişlerdir. Sümerlerin ilk zamanlarında her kent (site) ayrı bir devletti. Bu siteler, tanrı için kurulan tapınaklar çevresinde gelişmişti. Bu devletleri, “ensi” ya da “patesi” denilen rahip krallar yönetiyordu. Patesilerden biri, çevresindeki kentlere egemen olursa kendisine Lugal Kalma denirdi.
• Sümer Kralı dinî törenlerin yönetilmesi, adaletin gerçekleşmesi ve orduya komuta etmekle görevliydi.
• Mısır’da siyasi örgütlenme, kent devletlerinin (nom) kurulmasıyla başladı. MÖ 3000 yıllarında Menes, Mısır’da siyasi birliği sağladı. Mısır, mutlak bir krallıkla yönetiliyordu. Krala “Firavun” denirdi. Tanrı olduğuna inanılan firavunların, halk üzerinde büyük etkisi vardı. Bu gelişmeler teokrasinin yaygınlaşmasında etkili olmuştur.
• Yunanistan’da her kent ayrı bir devletti. İlk zamanlar kent devletlerini krallar yönetiyordu. Zamanla güçlenen asiller, yönetimi ele geçirdiler. Ancak, savaş zamanlarında asiller, yönetimi “tiran” adı verilen kimselere bırakırlardı. Zamanla ticaretin gelişmesi sonucunda Yunanistan’da, köylüler ile asiller arasında orta sınıf oluştu. MÖ 700’de köylüler ile birleşen orta sınıf, yönetime katılabilmek için asillere karşı mücadeleye girişti. Bu mücadelenin sonucunda
  halk, kent devletlerinin çoğunda söz sahibi oldu.
• Fenikeliler kent devletleri hâlinde yaşadılar, merkezi bir devlet oluşturmadılar.
• İbraniler krallıkla yönetildiler.

2. Din ve İnanış

• Mezopotamya din konusunda Sümerlerin etkisinde kalmıştır. Ölümden sonra da hayatın varlığına inanan Sümerlerin dini, çok tanrılıydı. Her kentin bir tanrısı vardı. Sümerler, tanrılarını genellikle insan şeklinde düşünmüşlerdi. İnsanlar ile tanrılar arasındaki en önemli fark; insanların ölümlü, tanrıların ölümsüz olmalarıydı. Sümerlerin en büyük tanrıları, gök tanrısı Anu, yer tanrısı Enlil ile okyanus tanrısı Enki idi. Mezopotamya’da tapınaklara “ziggurat” denilirdi. Üst üste kulelerden meydana gelen bu tapı naklar, rasathane olarak da kullanılırdı.
• Mısır’da çok tanrılı bir din anlayışı hakimdi. Mısır’ın en büyük tanrısı, Güneş tanrısı Amon-Ra idi. Mısırlılar, tanrıları genellikle hayvan ve bazen de insan seklinde düşünürlerdi. Mısır toplumunda din, bütün yaşamı yönlendirirdi. Her türlü bilim ve kültür faaliyetleri ile sanat etkinlikleri, dinin etkisi altında gelişmiştir. Mısırlılar, insanların öldükten sonra da yaşayacaklarına inanırlardı. Ancak bunun için, ölen kişinin cesedinin bozulmaması gerekiyordu. Bu inanışın etkisiyle cesetler mumyalanırdı. Ölen kişinin ruhu, ölüler tanrısı Osiris tarafından sorgulanırdı.

Örnek:
Mısır’da, öğütleri ve ahlak kurallarını kapsayan, MÖ 3000 yıllarına ait edebî eserler bulunmuştur. Anadolu’nun tarih öncesi dönemlerini aydınlatan, aynı yıllara ait buluntular arasında bu tür eserlere rastlanmamaktadır.Anadolu’da aynı döneme ait buluntular sadece günlük işlerde kullanılan eşyalardan oluşmaktadır.

Bu farkın, Anadolu’nun hangi özelliğinin bir sonucu
olduğu savunulabilir?

A) Önemli ticaret yolları üzerinde bulunmasının
B) Sık sık istilaya uğramasının
C) İhtiyaçların Mısır’dakinden farklı olmasının
D) Yazıya geçişin daha geç başlamasının
E) Verimli topraklara sahip olmasının

Çözüm:
Mısır’da öğütleri ve ahlak kurallarını kapsayan edebî eserler bulunmasına rağmen Anadolu’ya ait bulgularda günlük yaşama ait eserlerin olması Anadolu’nun yazıya geçişinin daha geç olduğunu göstermektedir.
Yanıt D

• Yunanlılar çok tanrılı bir inanca sahipti. Yunanlılar tanrılarını insanlar gibi tasvir etmişlerdi. Onlara göre, tanrıların insanlardan farklı yönleri güçlü, daha güzel ve ölümsüz olmalarıydı. En büyük tanrı Zeus’tu.
• Tanrılar, Yunanistan’ın en yüksek dağı Olimpos Dağı’nda otururlardı. Her dört yılda bir tanrı Zeus adına olimpiyat oyunları düzenlenirdi.
• Fenikeliler çok tanrılı inanca sahipti.
• Tek tanrı inancı ilk defa İbranilerde görülmüştür. İbrani dininin kutsal kitabı, Hz. Musa’ya gönderilen Tevrat’tır.

[tarih_ygs_lys]