• Konum: Türkiye’nin en doğusunda yer alan bölge yurdumuzun en büyük coğrafi bölgesidir.

a. Bölgenin Fiziki Özellikleri

a. Bölgenin Yeryüzü Şekilleri

• 
  2000-2200 m civarındaki yükseltisiyle ortalama yükseltisi en fazla olan bölgemizdir.
• 
  Türkiye’nin çatısı olarak adlandırılan bölgenin en alçak yeri 850 m yükseltideki Iğdır Ovası’dır.

• Nemrut, Süphan, Tendürek ve Ağrı (5137 m) volkanik dağları yer alır.
• 
  Ağrı Dağı Türkiye’nin en yüksek noktasıdır.
• 
  Platoların geniş alan kapladığı bölgede Erzurum-Kars en yüksek platomuzdur.

Bölgedeki Yerşekillerinin Başlıca Etkileri:

• 
  Yükseltinin artışı sıcaklığı düşürmüştür.
• 
  Ekili-dikili alanların az olmasından dolayı hayvancılık önem kazanmıştır.
• 
  Yükselti akarsuların debilerini, tarım ürünlerini, sosyal ve ekonomik yapıyı etkilemiştir.

b. Akarsu ve Göller

• 
  Hazar Denizi’ne dökülen Aras ve Kura nehirleri ile Basra Körfezine dökülen Fırat ve Dicle başlıca akarsularıdır.
• 
  Akarsuların akımları kar yağışları ve don olayından dolayı kışın azalırken sıcaklığın artmasıyla birlikte ilkbahar ve yaz başında (kar erimeleriyle) artar.
• 
  Rejimleri düzensiz olan akarsuların yatak eğimleri fazla olduğu için hidroelektrik enerji potansiyelleri yüksektir.
• 
  Türkiye’nin en büyük gölü olan Van Gölü bu bölgededir.
• 3712 km2 alan kaplayan göl kapalı havza olup, suları sodalıdır.
• 
  Bölgede yer alan diğer göller Erçek, Nazik, Haçlı,
• Nemrut, Balık ve Çıldır gölleridir.

c. İklim ve bitki örtüsü

• Yükselti ve karasallık bölgenin iklimi üzerinde etkili olmuştur.
• 
  Sert karasal iklim yaşanan bölgede kış mevsimi uzun ve soğuktur.
• 
  Kış yağışları genelde kar şeklinde olup yaz mevsimi kısa sürer.
• 
  Doğal bitki örtüsü ovalarda bozkır yaz yağışı alan yerlerde ise dağ çayırlarıdır.

ÖRNEK: İç Anadolu bölgesiyle yaklaşık aynı enlemler arasında bulunmasına karşın, Doğu Anadolu bölgesinde kış neden daha sert ve uzun geçmektedir?
A) Doğusunda büyük bir kara parçası bulunmasından
B) Deniz etkisine kapalı olmasından
C) Bölgenin sık sık yüksek basınç merkezi olmasından
D) Kafkaslardan sürekli soğuk hava gelmesinden
E) Ortalama yükseltisinin fazla olmasından
1981 ÖYS
ÇÖZÜM: Doğu Anadolu, ortalama yükseltisi çok fazla olan bölgemizdir.Bu özellik, bölgenin ortalama sıcaklığının İç Anadolu’dan daha düşük olması sonucunu getirir. Bu nedenle
Doğu Anadolu’da kış daha sert ve uzun geçer.
Yanıt E

b. Nüfus ve Yerleşme

• 
  Yüzölçümü en geniş olan bölgemizde yerşekilleri ve iklimin elverişsizliği nedeniyle nüfus azdır.
• 
  Ayrıca alanın genişliği nüfus yoğunluğunun iyice azalmasına neden olmuştur.
• 
  Sanayinin gelişmediği bölge dışarıya çok fazla göç verirken, tarım alanlarının dar olması tarımsal nüfus yoğunluğunun fazla olmasını sağlamıştır.

c. Ekonomik Etkinlikler

a. Tarım

• 
  Engebeli yerşekilleri nedeniyle bölgenin sadece %10’unda tarım yapılabilir. (Elbistan, Malatya, Elazığ ve Muş ovaları)
• En fazla tarımı yapılan ürün arpa ve buğdaydır.
• 
  Özel konumundan dolayı Iğdır’da pamuk yetiştirilirken, Malatya’da yetiştirilen kayısı Türkiye’de ilk sıradadır.
• 
  Sıcaklığın yetersiz olması sebze tarımının gelişmemesine neden olmuştur.

b. Hayvancılık

• 
  Tarım alanlarının az yer tutması hayvancılığı teşvik etmiştir.
• 
  Yaz yağışlarının görüldüğü Erzurum-Kars Bölümü’nde büyükbaş hayvancılık faaliyeti yapılır.
• 
  Ayrıca Hakkari, Kars ve Bitlis’te arıcılık faaliyeti yapılmaktadır.

d. Yeraltı Zenginlikleri ve Endüstri

• 
  Doğu Anadolu Bölgesi ve özellikle Yukarı Fırat Bölümü Türkiye’de maden çeşitliliğinin en fazla olduğu yerdir.
• Demir: Sivas (Divriği), Malatya (Hekimhan, Hasan Çelebi)
• Krom: Elazığ (Maden, Guleman), Palu
• Bakır: Elazığ (Maden), Ergani, Pötürge
• Kurşun-Çinko: Elazığ (Keban)
• Linyit: Afşin – Elbistan
• Oltutaşı: Erzurum
• Kayatuzu: Kars (Kağızman)
• Et kombinaları: Malatya, Erzurum, Van
• Şeker fabrikaları: Malatya, Elazığ, Muş
• Dokuma fabrikaları: Malatya ve Elazığ
• Sigara fabrikaları: Malatya ve Bitlis
• Çimento fabrikaları: Erzurum, Kars

e. Bölgenin Bölümleri

1. Yukarı Fırat Bölümü

• 
  Tarım alanlarının genişliği ve ikliminin daha elverişli olması nedeniyle bölgenin en gelişmiş bölümüdür.
• 
  Türkiye’nin yeraltı kaynakları bakımından en zengin olduğu bölümüdür.
• 
  Türkiye’de hidroelektrik enerji potansiyelinin en fazla olduğu bölümdür.

2. Yukarı Murat – Van Bölümü

• 
  Türkiye’nin en büyük gölü bu bölümdedir.
• 
  İklimi Van Gölü’nün etkisiyle Erzurum-Kars Bölümüne göre daha ılımandır.

3. Erzurum – Kars Bölümü

• 
  Yüksek platolar (Erzurum-Kars) ve yüksek ovaların (Pasinler) olduğu bölümdür.
• 
  Türkiye’de kışların en uzun, en soğuk ve en sert geçtiği yazlarında en kısa, sıcak ve yağışlı geçtiği bölümdür.

4. Hakkari Bölümü

• 
  Güneydoğu Torosların yüksek dorukları (Buzul, Sat Dağları) burada yer alır.
• 
  Nüfus yoğunluğunun çok az olduğu bölge balları ile ünlüdür.

Doğu Anadolu Bölgesi’nin Genel Özellikleri

• 
  Enlem farkı en çok olan bölgemizdir.
• 
  En geniş, dağlık ve yüksek bölgemizdir.
• 
  İklimi en soğuk bölgemizdir.
• 
  Hidroelektrik potansiyeli en yüksek olan bölgemizdir.
• Göl alanı en fazla olan bölgedir.
• 
  Ekonomisinde hayvancılığın en etkin olduğu bölgedir.
• 
  Maden çeşitliliğinin en fazla olduğu bölgedir.
• 
  Sanayi, ticaret, ulaşım ve turizmi en geri olan bölgemizdir.

[cografya_lys_hazirlik]