DNA da hücredeki olayların düzenlemesini sağlayan genetik şifreler bulunmaktadır. DNA hücrenin kontrolünü santral dogma denilen olayla sağlar.

DNA daki bilginin yeni bir şifre halinde mRNA ya aktarılmasına transkripsiyon (yazılma, kopyalama) denir.
mRNA daki şifrenin okunarak protein sentezlenmesine translasyon (çeviri) denir.
Transkripsiyon sırasında;

• DNA daki A karşısına RNA da U
• DNA daki T karşısına RNA da A
• DNA daki S karşısına RNA da G
• DNA daki G karşısına RNA da S gelir.

Santral dogma olayı geri dönüşümsüzdür. Yani DNA daki bilgiye göre mRNA, mRNA daki bilgiye göre protein sentezlenir. Ancak proteindeki bilgiye göre mRNA, mRNA daki bilgiye göre DNA sentezlenmez.

Protein sentezinde görevli elemanlar:

• 
  DNA
• 
  mRNA
• 
  tRNA
• 
  Ribozom
• 
  Aminoasitler
• 
  Enzimler
• 
  ATP

Ribozomun büyük ve küçük alt birimleri protein sentezlenmediğinde birbirinden ayrıdır.

Protein Sentezinin Kademeleri

• 
  Sentezlenecek proteinin DNA daki şifresinin bulunduğu kısımdaki hidrojen bağları açılır.
• 
  DNA nın anlamlı ipliğine göre mRNA sentezlenir.(Transkripsiyon)
• 
  mRNA sitoplazmaya geçerek ribozomun küçük alt birimine tutunur.
• 
  Ribozomun küçük alt birimi ile büyük alt birimi birleşir (Ribozom – mRNA birlikteliği).

• 
  Metionin taşıyan tRNA, mRNA da bulunan başlatıcı kodon (AUG) ile geçici olarak birleşir.
• 
  mRNA nın ikinci kodonuna uygun olan antikodona sahip tRNA aminoasiti ribozoma taşır.
• 
  Bir ribozoma aynı anda iki tRNA yerleşir.
• 
  tRNA ların getirdiği aminoasitler arasında enzimlerin etkisi ile peptid bağı kurulur.
• 
  İşi biten tRNA ribozomdan ayrılır. Yerine bir sonraki gelir.
• 
  Bu şekilde mRNA daki anlamlı kodonlar sırayla okunarak uygun aminoasitler protein zincirine eklenir.
• 
  mRNA üzerindeki durdurucu kodona gelince sentez durur.
  mRNA serbest kalır.
• 
  Ribozomun alt birimleri birbirinden ayrılır.

ÖRNEK: Bir hücrede sentezlenen protein molekülünün büyüklüğü, aşağıdakilerden hangisinin sayısıyla ilgili değildir?
A) mRNA’daki kodların
B) mRNA’nın bağlandığı ribozoma giren tRNA’ların
C) mRNA’nın geçtiği ribozomların
D) Proteindeki aminoasitlerin
E) DNA’nın ilgili bölgesindeki nükleotidlerin
1996 ÖYS

ÇÖZÜM: 1 kod = 1 kodon = 1 antikodon = 1 aminoasit Aminoasit sayısı proteinin büyüklüğünü gösterir. Buna göre protein büyüklüğü kod, kodon ve antikodon sayısı ile ilgilidir. Ancak bir mRNA nın çok sayıda ribozoma bağlı olması, bir proteinin aynı anda çok sayıda sentezlendiğini gösterir.
Yanıt C

ÇÖZÜM:

• DNA daki bilgiye göre mRNA sentezlenirken:
• DNA daki Adenin karşısına mRNA da Urasil,
• DNA daki Sitozin karşısına mRNA da Guanin,
• DNA daki Timin karşısına mRNA da Adenin,
• DNA da Guanin karşısına mRNA da Sitozin gelir.baz eşleşmesi vardır.
• mRNA daki Adenin karşısına tRNA da Urasil,
• mRNA daki Sitozin karşısına tRNA da Guanin,
• mRNA daki Urasil karşısına tRNA da Adenin,
• mRNA da Guanin karşısına tRNA da Sitozin gelir.

[biyoloji_1_ygs_lys]

Canlı hücrelerde her yapım ve yıkım tepkimesinin gerçekleşmesi için başlangıçta bir enerji harcanmalıdır. Tepkimeyi başlatmak için harcanan enerjiye aktivasyon enerjisi denir.
Aktivasyon enerjisi kimyasal reaksiyonun başlaması için gerekli olan minimum enerji miktarıdır ve bu enerji engeli aşılmadan reaksiyonlar başlamaz.
Aktivasyon enerjisini düşürmek için kullanılan maddelere katalizör denir. Katalizörler kimyasal tepkimeye girerek tepkimeyi hızlandırıp tepkimeden değişmeden çıkarlar.
Canlılarda biyolojik katalizörlere enzim denir. Enzimler tepkimeye girecek molekülleri aktişeştirirler. Aktivasyon enerjisini düşürerek tepkimenin düşük enerji düzeyinde
gerçekleşmesini sağlarlar

Enzimlerin Yapısı

Enzimlerin temel yapısı proteindir. Bazı enzimler sadece proteinden oluşur. Bunlara basit enzim denir.

Örneğin
Proteinlerin sindirimini sağlayan pepsin basit enzimdir.Bazı enzimlerde protein kısma ek olarak yardımcı kısım bulunur. Bu enzimlere bileşik enzim (holoenzim) denir. Yardımcı kısım bir vitamin ya da bir mineraldir. Organik yapılı yardımcı kısma koenzim, inorganik yapılı yardımcı kısma kofaktör denir. NAD, FAD gibi hidrojen taşıyan moleküller, B grubu vitaminler koenzim olarak görev yapar.

Ca, Mg, Zn, K, Na, Cu, Fe gibi mineraller ise kofaktör olarak görev yapar. Enzimlerin protein kısmına apoenzim denir. Bileşik enzimlerde apoenzim tek başına reaksiyonu gerçekleştiremez.
Ancak yardımcı kısım bağlandıktan sonra aktişeşir. Apoenzim, enzimin etki edeceği maddeyi tanır. Yardımcı kısım apoenzimi aktifleştirir ve substratın bağlarına etki ederek tepkimeyi gerçekleştirir.

Bir apoenzim sadece bir koenzimle çalışırken, bir koenzim birden fazla apoenzimle çalışabilir. Apoenzimi oluşturan polipeptid zinciri çok yoğun bir bükülme, katlanma yaparak şekil almıştır ki ancak belli bir molekül kendi kalıbını apoenzim üzerinde bulundurur.
Apoenzim üzerinde kendi kalıbını bulan maddeye o enzimin substratı denir. Kısaca, enzimle reaksiyona giren madde substrattır.
Enzimin üç boyutlu yapısındaki özel bir bölgenin oluşturduğu boşluğun şekli substrata özeldir, sadece o enzimin substratı bu boşluğa girebilir.
Enzim molekülünün substratı tanıyan bu bölgesine aktif  bölge denir. Enzim ile substrat yapısı birbirlerine büyük uygunluk gösterir. Bu uygunluk anahtar – kilit ilişkisine
benzetilebilir.

Enzimin aktif merkezi, substrat moleküllerine zayıf hidrojen bağları ile geri dönüşümlü olarak bağlanır. Bu durum substrat molekülündeki bazı bağları zayıflatır ve böylelikle
substrat bir veya birkaç maddeye dönüşür.

ÇÖZÜM: Tepkimede substrat miktarı azalır ürün miktarı artar. Çünkü substratlar ürüne dönüşecektir. Buna göre II nolu eğri substratı; I nolu eğri ise ürünü göstermektedir.
Substrat – enzim kompleksi oluştukça ortamda serbest enzim kalmaz, enzimler substratı ürüne dönüştürdükten sonra yine ortamdaki miktarı başlangıçtaki seviyeye gelir.
Buna göre; III nolu eğri substrat – enzim kompleksini,  IV nolu eğri ise sadece enzim miktarını göstermektedir.
Yanıt C

[biyoloji_1_ygs_lys]