Bilim

Bilim
1. Bilme isteği ve meraktan
2. Pratik (gündelik yaşamın kolaylaştırılması) nedenlerden doğar. Bilim ölçülebilir, nesnel, olgusal açıklamalar, sonuçlar ortaya koyar. Bilimin ilkelerini, yapısını, yöntemini inceleyen felsefe dalına bilim felsefesi denir. Bilimsel kavramlar, bilimsel bilgi, bilimsel kuramlar bilim felsefesinin alanında sorgulanır. Özellikle Sanayi Devrimi sonrasında
yani 18. yüzyıl sonrasında bilimdeki büyük gelişmeler, bilimin her yönüyle incelenmesi gerektiğini ortaya koydu. Bilim felsefesi de esas olarak bu dönemin ürünü oldu.

Fakat felsefenin bilimselleştirilmesi anlamına gelen bu yaklaşım felsefe açısından kabul edilmez. Çünkü felsefenin sorduğu birçok soru bilimsel verilerle desteklenebilir.
Fakat tam olarak cevaplanması söz konusu olamaz. üstelik insan ilişkileri içerisinde bilimsel olarak açıklanması güç konular da vardır. Din, ahlak ve siyaset gibi
alanlarda felsefi yorumlar üretmek mümkünken bilimsel kesinliğe ulaşmak her zaman mümkün olmayacaktır. Bu anlamda bilim gibi bir başarı, felsefe gibi bir başka başarı
yı engellememeli her iki alan birbirinden faydalanarak, birlikte ilerleyebilmelidir. Diğer yandan bilim adamı yalnızca bir alandaki ispatlanabilir
bilgiyi ararken, incelediği varlığı ya da ulaştığı bilgiyi ancak felsefi yolla sorgulayabilir. Bu, felsefenin alanı nda yapılabilir. Bu yüzden bilim ve felsefe her zaman çok yakın olabilecek iki farklı alandır.

Bilimin 19. ve 20. yüzyılda elde ettiği başarılarla birlikte yine aynı dönemde felsefenin gerekliliğini vurgulayan bir çok felsefi akım ortaya çıkmıştır. Fenomenoloji, Yeni Kantçılık gibi.
Diğer yandan tarihsel ve diyalektik materyalizm gibi, bilim ve felsefenin son derece uyumlu bir şekilde bir araya gelebileceğini savunan akımlar da var olmuştur.

Bilim felsefesinin soruları

• Bilimsel yöntem nedir?
• İdeal yöntem hangisidir?
• Bilimsel açıklamanın özellikleri nelerdir?
• Bilimsel bilginin özellikleri nelerdir?
• Bilimsel yasaların kesinliği ne ölçüde gerçekliğe uygundur?
• 
  Bilimde ürün yani bilimsel bilgi ile bilim adamının özellikleri ne derece etkilidir?
• Ürün mü yoksa bilim adamı mı öne çıkarılmalıdır?

[felsefe_ygs_lys]

Amerika kökenli bir felsefe olan pragmatizm için bilgide önemli olan değer, bilginin sağladığı faydadır. W. James, doğru bilginin kişiye fayda sağlayan bilgi olduğu düşüncesinden hareketle, herkes için faydalı olan görecelidir, o halde bilgi de görecelidir tezini savunmuştur.

William James (1842 – 1942)

William James’e göre bir kavramın, bir inancın bir öğretinin doğruluğu onun pratik sonuçlarıyla belirlenir. Bir bilgi yararlı sonuçlar veriyorsa doğrudur. Kişisel gereksinimleri karşılayan, toplumsal gelişmeyi sağlayan yararlıdır.
Düşünce de, din de başarılı sonuçlar doğruyorsa doğrudur.

Ayrıca James’e göre, iyi olan yararlı olandır. Ona göre doğruluğun ölçütü işe yaramak olduğuna göre “doğru” olan, bizim için faydalı olandır. Ancak doğruluk topluma ve zamana göre değişen bir niteliktir.

John Dewey (1859 – 1952)

Dewey, düşünmeyi insanın çevresine uyum sağlamasının bir aracı olarak görür. Aynı zamanda bilimsel yasa, kuram ve kavramları birer alet olarak gördüğü için onun öğretisine aynı zamanda enstrümantalizm (aletçilik araççılık) da denir. Dewey’e göre birer alet olan bilimsel yasa ve kurumlar uygulamada bir işe yararsa doğrudur.

Fenomenoloji(Görüngücülük)

Fenomenolojiye göre doğru bilgi olayların değil, onların özlerinin bigisidir. Bu yaklaşım fenomenleri ve bilinçin verilerini inceleyerek fenomenin içindeki özü yakalamaya çalışır. Kurucusu Edmund Husserl’dir.

Edmund Husserl (1859 – 1938)

Husserl’e göre, deneysel olarak verilmiş olan her nesnenin bir özü bulunduğunu ve bu özün ise yalnızca bilinçle kavranabileceğini savunur. Bir fenomenin özüne ulaşabilmek için onun özüne ait olmayan tüm rastlantısal özelliklerin ve ilgisiz görüşlerin bir kenara alınması yani, “parentez içine alınması” gerekir. Çünkü varlıkları belirleyen birtakım önemsiz özellikler değil, onları meydana getiren asıl özelliklerdir, özdür.
[felsefe_ygs_lys]