• Maddelerin sıcaklığı değiştiğinde hacimlerinde meydana gelen değişmeye genleşme denir.
• Genleşmeyi katı, sıvı ve gazlarda olmak üzere üç bölümde inceleyeceğiz.

Katılarda Genleşme

1. Boyca genleşme

NOT: Genleşme katsayısı büyük olan cisim ısıtılınca daha çok genleşirken soğutulunca daha çok büzüşür.

Uzama katsayıları arasındaki ilişki lX > lY olan eşit boydaki
X ve Y çubuklarının,
– Sıcaklıkları eşit miktarda artırıldığında fiekil II deki gibi X in boyu Y ninkinden daha fazla uzar.
– Sıcaklıkları eşit miktarda azaltılırsa fiekil III deki gibi X in boyu Y ninkinden daha fazla kısalır.

Metal Çiftleri

• Eşit boydaki iki farklı metal çubuğun birbirine perçinlenmesi ile oluşturulan düzeneğe metal çifti denir.
• Farklı sıcaklıklardaki metal çubukları perçinlenmişse çubuklar arasında ısı alışverişi olur. Sıcaklığı yüksek olanın sıcaklığı azalırken boyu kısalır, sıcaklığı düşük olanın sıcaklığı artarken boyu uzar.

Uzama katsayıları arasındaki ilişki lA > lB olan, aynı sıcaklıkta ve eşit boydaki A ve B çubuklarının perçinlenmesi ile şekil I deki A–B metal çifti oluşturulmuştur.
Metal çifti ısıtıldığında, A çubuğu B çubuğundan daha fazla uzayacağından A çubuğu B nin üzerine şekildeki gibi bükülür.
Metal çifti soğutulduğunda, uzama katsayısı büyük olan A çubuğu B çubuğundan daha fazla kısalır. B çubuğu A in üzerine şekil II deki gibi bükülür

2. Yüzeyce Genleşme

Özellikler

• 
  Saf katı maddeler genleşirken veya büzülürken genel biçimleri değişmez. fiekildeki daire dilimi genleştiğinde r değerleri artarken Q açıları değişmez.

• Herhangi bir maddenin genleşmesi veya büzüşmesi fotokopik olacağından şekildeki içi boş metal levha ısıtıldığında genleşme dışarı doğru olacağından x ve y uzunlukları artar.

3. Hacimce Genleşme

[fizik_1_ygs_lys]

Isı

• Bir maddenin içindeki moleküllerin kinetik enerjileri ile potansiyel enerjilerinin toplamına ısı enerjisi denir

Sıcaklık

• Maddeyi oluşturan moleküllerin kinetik enerjileriyle doğru orantılı bir büyüklüktür

Isı ve Sıcaklık arasındaki farklar

1. Isı enerjidir. Sıcaklık enerji ile oratılı bir büyüklüktür.
2. Isının birimi kalori, joule gibi enerji birimleridir. Sıcaklığın birimi derecedir.
3. Isı kalorimetre kabı ile ölçülürken, sıcaklık termometre ile ölçülür.
4. Isı tüm maddenin taneciklerinin enerjileri toplamı iken sıcaklık tek bir taneciğin ortalama kinetik enerjisinin ölçüsü olduğundan ısı madde miktarına bağlı iken sıcaklık madde miktarından bağımsızdır.

[fizik_1_ygs_lys]

gibi birimler kullanılabilir.

Özısı (Isınma Isısı, c)

Maddenin 1 gramının sıcaklığını 1°C yükseltebilmek için gerekli olan ısı miktarına özısı denir.

Örneğin, Suyun özısısı (csu) = 1 kal/g°C dir.

Çözünürlük

Sabit sıcaklıkta 100 cm3 çözücü içerisinde en çok çözünebilen madde miktarına maddenin çözünürlüğü denir.Birimi genellikle (g/100 cm3 su) şeklindedir.

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

• Çözünenin türü
• Çözücünün türü
• Sıcaklık
• Basınç (sadece gazların çözünürlüğüne etki eder.)
• Ortak iyon
• Katıların sudaki çözünürlükleri sıcaklık yükseldikçe genellikle artar. Gazların çözünürlüğü ise azalır.

• Gazların çözünürlükleri basınç arttıkça artar.

Genleşme

Isı karşısında maddenin hacminde meydana gelen değişmedir. Genleşme katı ve sıvılar için ayırtediciyken, gazlar için ayırtedici değildir. Çünkü bütün gazlar, ısı karşısında aynı oranda genleşirler. Yani gazların genleşme katsayıları aynıdır.

Esneklik

Bir maddenin, bir kuvvetin etkisiyle şeklinde meydana gelen geçici değişmedir. Sadece katılarda ayırtedicidir.

Kaynama Noktası

Maddenin buhar basıncının dış basınca eşit olduğu andaki sıcaklığına denir.

• Madde miktarına bağlı değildir.

Örneğin,

Aynı koşullarda 10 g su ile 100 g su aynı sıcaklıkta kaynar.

• Maddenin türüne bağlıdır.

Örneğin,

Normal şartlarda (0 °C, 1atm basınçta) alkol 78 °C de, su ise 100 °C de kaynar.

• Dış basınca bağlıdır. Dış basınç arttıkça maddenin kaynama noktası yükselir. Deniz seviyesinden yüksek yerlere çıkıldıkca dış basınç azalacağından
  maddenin kaynama noktası düşer.
• Maddenin saşık derecesine bağlıdır. Saf bir sıvıda, uçucu olmayan bir madde çözündüğünde kaynama noktası yükselir. İyon sayısı arttıkça K.N artar.

Kaynama süresi

• Isıtıcı gücüne bağlıdır, ısıtıcı gücü arttıkça kaynama süresi kısalır.
• Sıvı miktarına bağlıdır, sıvı miktarı arttıkça kaynama süresi uzar.
• Karıştırmaya bağlıdır, sıvı karıştırıldıkça kaynama süresi kısalır.
• Kaynama noktası, aynı ortamdaki sıvılar için ayırt edici, kaynama noktasının tersi olan yoğunlaşma noktası ise gazlar için ayırtedici özelliktir.

Örnek:

l. Sıvıyı önce soğutup sonra ısıtmak
ll. Sıvıda uçucu olmayan katı çözmek
lll. Sıvının miktarını artırmak
lV. Sıvıyı bulunduğu yerden alçaklara götürmek.

Yukarıdaki hangi işlemler sonucu sıvının kaynama noktası değişir?
A) II ve III B) ll velV C)lll ve lV D) l, II ve III E) ll, lll ve lV

Çözüm: Sıvının kaynama noktasını, sıvının cinsi, saşığı, sıvıya uygulanan dış basınç değiştirir. Önce soğutup sonra ısıtmak ve madde miktarını artırmak sıvının kaynama noktasını değiştirmeyecektir.
Yanıt B

[kimya_ygs_lys]