Tasavvuf Edebiyatının Temsilcileri
Ahmet Yesevi
Yesevilik tarikatının kurucusu olan Ahmet Yesevi, Batı Türkistan’ın Sayram kasabasında doğmuştur.Şiirlerine “Hikmet” adı verilir.Şiirlerini, Divan–ı Hikmet isimli eserde toplamıştır.Şair, bu hikmetlerde sade bir dille İslamiyet’in esaslarından, tasavvuf adabından, dünya ve kıyamet hallerinden söz eder, Peygamberlere olan sevgiyi dile getirip dervişlerle ilgili menkıbeler anlatır.Hikmetler, Anadolu’daki dini–tasavvufi Türk edebiyatında kullanılan ilahinin karşılığıdır.
Ahmet Fakih (13. yy)
Tasavvuf şairidir. Anadolu sahasında Türk Edebiyatının temsilcilerindendir. Mevlana’nın babasından fıkıh dersi aldığı için kendisine fakıh denmiştir. En önemli yapıtı “Çarhname”dir. Bu eser didaktik bir eserdir.
Yunus Emre
1240–1320 yılları arasında yaşadığı söylenmektedir.Hayatı hakkında pek bilgi yoktur.Şiirlerinde genellikle hece ölçüsünü kullanmış, ilahileriyle tanınmıştır. Bunun yanı sıra gazel ve mesnevileri de vardır.Yunus, tasavvuf kültürününü sade bir söyleyişle halka sevdirmiştir. Tasavvuf kültürünü konuşma diline uygulamış, en soyut düşünceleri bile ustalıkla anlatmıştır.Yunus, insanlar arasında asla ayrım yapmamıştır. O, bir aşk şairidir. Ona göre aşk, insanı Allah’a ulaştıran yoldur ve insanı olgunlaştırır. Bu aşk, Allah aşkıdır.”Yunus Emre Divanı” ve “Risaletü’n Nushiyye” isimli 573 beyitten oluşan bir mesnevisi vardır. Eser dini–tasavvufi ve ahlaki bir kitaptır.
Hacı Bektaşi Veli (13. yy)
Horasan’dan Anadolu’ya gelen dervişlerdendir. Tasavvuf şairidir. Bektaşilik tarikatının kurucusudur. Türkçe yazdığı “Nefes” adlı ilahileriyle Anadolu halkına dini, tasavvufi ve ahlâki yönde yol göstermiştir. Makalat en önemli eseridir.
[ad1]
Gülşehri
Tasavvuf edebiyatının 14. yüzyıldaki temsilcisidir. En tanınmış eseri Mantıku’t Tayr’dır. Bu eser İran fiairi Attar’ın
aynı adı taşıyan mevnevisinin manzum tercümesidir.Aruz veznini Türkçeye uygulamada kendinden önceki şairlerden daha başarılıdır. Bu bakımdan Anadolu’daki milli edebiyatın öncülerinden sayılır. Gülşehri’nin Feleknâme, Aruz Risalesi adlı yapıtları da vardır.
Âşık Paşa (14. yy)
Önemli mutasavvuf şaiirlerimizdendir, hece ve aruz ölçüsünü kullanmıştır.Bu ölçülerle Divan ve Halk edebiyatı ürünleri oluşturdu. Yunus Emre etkisinde kaldı. Mevlana etkisiyle yazdığı şiirlerini Garipname adlı eserinde topladı.
Kaygusuz Abdal (15. yy)
İyi bir eğitim almıştır. Bektaşi edebiyatının kurucularından sayılır. Yunus Emre’nin yolundan gitti, hem aruz hem de hece ile şiirler yazdı. fiiirlerinin ana teması Allah, insan ve doğa sevgisidir. Sanatçı şathiyeleriyle tanınmıştır.
En önemli eseri “Budalaname”dir.
Hacı Bayrami Veli (15. yy)
Ankarada yaşamıştır. Bayramilik tarikatının kurucusudur.Hacı Bayrami Veli’nin Anadolu halkı arasında birliğin sağlanmasında önemli katkısı olmuştur. Arapça ve Farsça bilmesine rağmen Ahmet Yesevi geleneğine bağlı kalarak eserlerini Türkçe yazmıştır.
Pir Sultan Abdal (16. yy)
Yaşamıyla ilgili kesin bilgiler yoktur. Bektaşi – Alevi tarikatının en büyük şairlerindendir. Halk edebiyatına bağlı
kalarak hece veznini ve Halk edebiyatı nazım biçimlerini kullandı. Yunus Emre ve Kaygusuz Abdal’ın etkisiyle sade bir dil kullandı. Sanatçının lirik bir söyleyişi vardır.
[ad2]
Tasavvuf Terimleri
Keramet: Allah’ın veli kullarına, ermişlere verdiği doğaüstü güç.
Ma’na: Rüya alemi.
Mürşit: İrşad eden, uyaran. Tabi olunan kamil, olgun insan örneği.
Pir:Yaptığı işin her ayrıntısına vakıf olan usta, üstat.
Ma’şuk: Sevgili, Allah.
Mey: Mecazi anlamda içki olarak kullanılır.
Mutasavvıf: Her an Allah’ı zikreden tasavvuf ehli.

[edebiyat_lys]

14. yüzyıl Türk şairi. Döneminin en önemli şairlerinden olan Gülşehrî’nin hakkında bugün pek fazla bir şey bilinemese de Kırşehirli olduğu ve mutasavvıf olduğu bilinmektedir. Naklî ilimlerde bilgili olmasının yanı sıra matematik ve felsefe gibi aklî ilimlerle de ilgilendiği ve bu konularda da bilgi sahibi olduğu düşünülmektedir.

Bir mutasavvıf olan Gülşehrî’nin eserleri bunun izlerini taşır. Ayrıca şair Ferîdüddîn-i Attâr, Mevlâna Celaleddin Rumî ve Senâî gibi mutasavvıf yazarlardan etkilenmiştir. Nitekim ünlü eserlerinden biri Attâr’ın ünlü mesnevisi Mantık et-Tayr`ı temel alan aynı adlı mesnevidir.

Çoğunlukla bu eserinin Attâr’ın eserinin tercümesi olduğu sanılsa da aslında, Gülşehrî’nin de bizzat belirttiği gibi, eser aynı adı ve temel hikâyeyi barındırmakla birlikte bir tercüme değildir ve orijinal Mantık et-Tayr’ın içeriği eserde yoğun biçimde değiştirilmiş ve farklı kaynaklardan yeni içerikler eklenmiştir; örneğin Rumî’nin Mesnevi’si ve ünlü Hint klasiği Kelile ve Dimne gibi. Bunun dışında Feleknâme isimli ünlü bir eseri daha vardır. Feleknâme`yi İlhanlı hükümdarlarından Gazan Han’a sunmuştur.

1250 yılında doğduğu tahmin edilmektedir. O devirde Kırşehir’e Gülşehri denildiği için, Gülşehri olarak anılmıştır. Gençliğinde edebiyat ve tasavvuf öğrenmiştir. Ahi Evranı Veli ile 50 yıl beraber yaşamıştır. Ahi olduğu anlaşılmaktadır. Farsça ve Arapça öğrenmiş, ancak O, Türkçe yazmıştır.

Ahi Evran’ın ölümünden sonra Ahilik Postuna oturmuştur. 1335 yılında ölen Ahmedi Gülşehri çok ince ruhlu bir şair idi.

Her ülü kendime yar eylerem,
Her gece vasfını tekrar eylerem,
Her seher kim gül çemende açıla,
Kamudan ilkin bana karşı güle.

Ahmedi Gülşehri, Feridun Attar’ın Mantık’ut Tayr eserini Türkçeye çevirmiştir.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi