• Abbasiler döneminden itibaren, İslam dünyasında bilim alanında araştırmalar oldukça gelişmişti. Bu dönemin başlıca bilim kuruluşları medreselerdi. Medreselerde islami bilimlerin yanı sıra matematik, tıp, astronomi, kimya, coğrafya, tarih gibi dersler de okutuluyordu.
• Karahanlılar zamanında Buhara, Semerkant, Balasagun ve Kaşgar önemli bilim ve kültür merkezleri durumuna geldi.
•  ilk Selçuklu medresesi Tuğrul Bey tarafından Nişabur’da açıldı. Dönemin en önemli ve büyük medresesi ise Nizamülmülk tarafından Bağdat’ta yapıldı. Nizamiye Medresesi olarak adlandırılan bu medrese dönemin en büyük eğitim ve öğretim kurumuydu. Nizamiye Medresesi’nde islami bilimlerin yanında felsefe, matematik gibi beşerî ve pozitif bilimler de okutuluyordu.

ÖRNEK: Büyük Selçuklular Döneminde,;
I. Selçuklu sultanlarının halife sanını almaması,
II. Yönetici sayısının artırılmasına gerek duyulması,
III. Yetenekli öğrencilerin okutulmasının ve topluma kazandırılmasının amaçlanması
durumlarından hangilerinin, Selçuklu sultanların 5 medreselerin kurulup yaygınlaştırılmasına önem vermelerinde etkili olduğu savunulabilir?

A)Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III  D) Ive III E) II ve III

ÇÖZÜM: Selçuklular döneminde medreselerin kurulup yaygınlaştırılmasında yöneticilere ihtiyaç duyulması ve yetenekli öğrencilerin topluma kazandırılmasının etkisi büyüktür.
Yanıt E

•  Melikşah zamanında Isfahan’da bir rasathane kurulmuştur. Dönemin ünlü matematikçisi Ömer Hayyam’ın başkanlık ettiği bir kurul, Melikşah adına yeni bir takvim düzenlenmiş bu takvime Celali Takvimi adı verilmiştir. Türk —İslam devletlerinde yetişen ünlü bilim adamları

1. Farabi: Matematik, fizik, astronomi, mantık, psikoloji, ve siyaset alanlarında 160 kadar yapıt vermiştir. İhsaü’l-Ulum (Bilimlerin sınıflandırılması) adlı yapıtında bilimlerin tasnifini yaptı. Avrupa’da, Alfarabius adıyla tanınan Farabi’nin eserleri uzun yıllar Avrupa üniversitelerinde okutulmuştur.
2. Bîrûni: Matematik, astronomi, tarih, coğrafya, felsefe, fizik, alanındaki çalışmalarıyla ünlüdür. Gazneli Mahmut’un Hint seferlerine katılan Bîrûni, bu ülkenin inançları, dinsel ve kültürel durumu hakkında eserler yazmıştır.
3. İbni Sîna: Çeşitli alanlarda 200’den fazla yapıta sahip olup tıp, fizik, mantık ve felsefe alanında büyük ün kazanmıştır. El Kanun Fi’t-Tıp adlı eseri, Avrupa’da ders kitabı olarak okutulmuştur.

ÖRNEK: İslam medeniyetinin gelişmesinde Türklerin büyük katkıları vardır.
Türklerin tıp alanında İslam medeniyetine en büyük katkısını  aşağıdaki bilim adamlarından hangisi sağlamıştır?
A) Harezmi B) Birûni C) Farabi D) Gazali E) İbn-i Sina
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: İslam medeniyetine tıp alanında hizmet eden büyük bilim insanı ibn-i Sina’dır. ibn-i Sina’nın Kanun adlı eseri yaklaşık 300 yıl Avrupa’da tıp kitabı olarak okutulmuştur.
Yanıt E

• Harzemşahlar döneminde Merv, Nişabur ve Herat bilim ve kültür merkezleri durumuna geldi. Harzemşah hükümdarları bilim adamlarını koruyarak, bilimin gelişmesine yardımcı olmuşlardır. Kelam alanında Fahreddin Razi, tefsir ile gramer alanında Zemahşeri dönemin ünlü bilim adamlarıdır. 
• Moğol Devleti’nin parçalanmasından kurulan AltınOrda, Çağatay ve İlhanlIlar devletlerinde tıp, matematik ve astronomi gibi bilim dallarında gelişmeler olmuş, İlhanlIlar zamanında Tebriz’de bir rasathane kurulmuştur.
•  Vezir Reşidüddin’in Türklerin ve Moğolların tarihini içeren Camiü’t Tevarih (Tarihlerin Toplamı) adlı eseri çok ünlüdür.
• Timur’un torunlarından Semerkant Hükümdarı UluğBey, büyük bir astronomi bilginiydi. Uluğ Bey 1420’de Semerkant’ta inşa ettirdiği rasathanede gök cisimlerini incelemişti. Uluğ Bey’in öğrencisi olan Ali Kuşçu da ünlü bir matematik ve astronomi bilginiydi.
•  Fatih Sultan Mehmet, Ali Kuşçu’yu İstanbul’a getirmiş, Ali Kuşçu Sahn-ı Seman Medresesi’nde dersler vermiştir.
•  Dönemin diğer önemli astronomi bilginleri Kadızade-i Rumi ve Gıyaseddin el Kaşani idi.
•  Hive Hükümdarı Ebu’l-Gazi Bahadır Han, Şecere-i Türkî (Türklerin soy kütüğü) ve Şeceri-i Terakime (Türkmenlerin soy kütüğü) adında iki tarih kitabı yazdı.
• Babür Devleti hükümdarlarından özelikle Ekber Şah, eğitime büyük önem verdi. Onun zamanında birçok medrese açıldı. Bu dönemde gelişme gösteren bilimler arasında ilk sırayı tarih almaktaydı.
• Önemli tarih eserleri arasında Cürcani’nin Tabakat-ı Nasıri ve Hoca Nizamüddin Ahmet’in, Tabakat-ı Ekberi adlı eserleri vardı.
• Azerbeycan’da XIX. ve XX.yüzyılda hareketli bir düşünce hayatı vardı. Mehmet Emin Resulzade ve Hüseyin Cahit, düşünceleriyle Azerbaycan halkının bağımsızlık mücadelesine liderlik yapmışlardır.

Sanat

• Türk -İslam devletlerine ait sayısız sanat eserinin çoğu günümüze kadar gelmiştir. Bu eserlerin çoğunu saraylar, camiler, mescitler, hanlar, kervansaraylar, hamamlar, medreseler, kümbetler, imaretler ve çeşmeler oluşturmaktadır.
• Tolunoğullarından günümüze kadar gelen en önemli eser Tolunoğlu Ahmet Camisi’dir. ihşidler zamanında Mısır’da yapılmış olan mimari eserlerden günümüze kadar ulaşan bulunmamaktadır.
•  Karahanlılar dönemine ait günümüze kadar gelen en önemli mimari eser, Talas’taki Ayşe Bibi Türbesi’dir.
• Gazenlilerin başkenti olan Gazne, Sultan Mahmut ve oğlu Mesut zamanında saraylar, camiler, mescitler ve medreselerle donatılmış; ancak bu eserlerin çok azı günümüze ulaşabilmiştir.
• Büyük Selçuklular döneminde özellikle mimaride büyük gelişme görüldü. Merv, Rey, Isfahan, Hemedan, Nişabur gibi kentler çeşitli mimari eserlerle donatıldı.

[tarih_ygs_lys]

Ailesi Belh’ten gelerek Buhara’ya yerleşmişti. İbni Sinâ, babası Abdullah, maliyeye ait bir görevle Afşan’dayken orada doğdu. Olağanüstü bir zekâ sahibi olduğu için daha 10 yaşındayken Kur’an-ı Kerim’i ezberledi. 18 yaşında çağının bütün ilimlerini öğrendi. 57 yaşındayken Hemedan’da öldüğü zaman 150’den fazla eser bıraktı. Eserleri Latince’ye ve Almanca’ya çevrilmiş, tıp, kimya ve felsefe alanında Avrupa’ya ışık vermiştir. Onu Latinler ‘Avicenna’ adıyla anarlar ve eski Yunan bilgi ve felsefesinin aktarıcısı olarak görürler.

İbni Sinâ, daha çocukluğunda, çevresini hayrete düşüren bir zekâ ve hafıza örneği göstermiştir. Küçük yaşta çağının bütün, ilimlerini öğrenmişti. Gündüz ve gece okumakla vakit geçirir, mum ışığında saatlerce, çoğu zaman sabahlara kadar çalışırdı. Pek az uyurdu.

Buhara Emiri Nuh İbni Mansur’u ağır bir hastalıktan kurtardı ve bu yüzden de Samanoğulları sarayının kütüphanesinde çalışma iznini aldı. Bu sayede pek çok eseri elinin altında bulduğu için vaktini kitap okumak ve yazmakla geçirdi. Hükümdar öldüğü zaman o, henüz yirmi yaşındaydı ve Buhârâ’dan ayrılarak Harzem’e gitti: EI-Bîrûni gibi büyük bir şöhret ve değerin, onun çalışkanlığına, bilgisine değer vermesi, kendisini yanına kabul etmesi, beraber çalışması, hakkında kıskançlığa yol açtı. Bu yüzden takibata bile uğradı. Harzem’de barınamayarak yeniden yollara düştü. Şehirden şehre dolaşarak nihayet Hemedan’a kadar geldi ve orada kalmaya karar verdi.

İbni Sînâ, çoğu fizik, astronomi ve felsefeyle ilgili olarak 150 civarında eser yazmıştı. Farsça olan birkaçı dışında bunların hepsi Arapça’dır. Çünkü o devirde ilim eserlerini Arap diliyle yazmak âdetti. Arapça’ya bu bakımdan değer verilirdi. Bilhassa tıp ilmine dair araştırmaları son derece orijinal ve doğrudur. Bu yüzden doğu ve batı hekimliğine kelimenin tam anlamıyla, 600 yıl, hükmetmiştir.

Eserleri Batı dillerine Latince yoluyla çevrilerek Avicenna diye şöhrete ulaşan İbni Sinâ, yanlış olarak bir süre Avrupa’da İranlı hekim ve filozof olarak tanınmıştır. Bunun da sebebi, eserlerini Türkçe yazmamış olmasındandır… Bununla beraber, batılılar da kendisini Hâkim-i Tıb, yani hekimlerin piri ve hükümdarı olarak kabul etmişlerdir. 16 yaşındayken pratik hekimliğe başlayan İbni Sinâ, resmî saray doktorluğu da yapmıştır.

Matematik, astronomi, geometri alanlarında geniş araştırmaları vardır. İbni Sînâ, tıp araştırmaları yaparken bazı hastalıkların bulaşmasında göze görünmeyen birtakım yaratıkların etkisi olduğunu, yani mikropların varlığını sezmiş ve bu bilinmeyen mahluklardan eserlerinde sık sık bahsetmiştir. Mikroskobun henüz bilinmediği bir devirde böyle bir yargıya varmak çok ilginçtir.

Şifa adlı eseri bir felsefe ansiklopedisidir. Diğer eserlerine gelince bunlar arasında en tanınmış olanlarından: el-Kanun fi’t-Tıb isimli kitabı tamamen bir tıp ansiklopedisidir. Necât ve İşârât adlı kitapları ve Aristo’nun felsefesini anlatan yirmi ciltlik Kitâbü’l-İnsâf’ı başta gelen eserlerindendir.İbni Sina kimya alanında da çalıştı ve önemli keşiflerde bulundu. Bu hususta Berthelet, kimya ilminin bugünkü hale gelmesinde İbni Sina’nın büyük yardımı olduğunu söyler.Bu çalışmaları ve etkileriyle İbni Sina Doğu ve Batı kültürünü geliştiren büyük bilginlerden biri oldu. Bütün bunlardan başka İbni Sina çok güzel şiirler yazdı. Hatta Türkçe olarak yazmış olduğu şiirler de vardır.

İbni Sina, 1037 tarihinde Hemedan’da mide hastalığından öldü.
İbn-i Sina’nın asıl büyüklüğü doktorluğundadır. Şifâ adındaki 18 ciltlik ansiklopedisi, ismine rağmen tıptan çok matematik, fizik, metafizik, teoloji, ekonomi, siyaset ve musiki konularını içine alır. Onun tıp şaheseri, kısaca Kanûn diye bilinen el-Kanûn Fi’t-Tıb adlı büyük kitabıdır. Eser, fizyoloji, hıfzıssıhha, tedavi ve farmakoloji bahislerine ayrılmıştır. Konular dikkatle incelendiğinde İbn-i Sina’nın bugünkü tıp için bile geçerli olan pek çok ileri görüşleri bulunduğunu; mesela mikroskop olmadığı halde, hastalıkların ‘mikrop’ mefhumuna benzer yaratıklarca meydana getirildiğini sezebildiğini görürüz.

İbn-i Sina’nın Kanûn adlı eseri XII. yüzyılda Latince’ye çevrildi ve Batı tıp aleminde bir patlama tesiri yaptı. Roma’nın Galen’i de, Er Razi’de ilimde eriştikleri tahtlarından indirildiler ve çağın Fransa’sının en meşhur tıp fakülteleri olan Montpellier ve Lauvain Üniversiteleri’nin temel kitabı Kanûn oldu. Durum XVII. yüzyılın ortalarına kadar böyle devam etti ve İbn-i Sina, 700 yıl Avrupa’nın tıp hocası oldu. Altı yüzyıl önce Paris Tıp Fakültesi’nin kütüphanesinde bulunan 9 ana kitabın en başında İbn-i Sina’nın Kanûn’u yer almıştır.

Bugün hala Paris Üniversitesi’nin tıp fakültesi öğrencileri St. Germain Bulvarı yanındaki büyük konferans salonunda toplandıklarında iki kişinin duvara asılı büyük boy portresiyle karşılaşırlar. Bu iki portre, İbn-i Sina ve er-Razi’ye aittir.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi