• Ekonomik değeri olan yer altındaki madenlerin çıkarılması,işlenmesi faaliyetidir.
• 
  Türkiye maden bakımından zengindir. Bunun nedeni farklı jeolojik devirleri yaşamış olmasıdır.

Bir madenin işletmeye açılabilmesi için gerekli faktörler:

• 
  Maden potansiyelinin (rezervinin) yüksek olması
• 
  Toprak içerisindeki saf maden (tenör) oranının yüksek olması
• 
  Kullanım alanının yaygın olması
• 
  Maden işletmesine ulaşımın kolay olması
• 
  Yeterli sermaye ve nitelikli elamanın olması
• Madencilik faaliyetleri Türkiye’de 1935 yılında MTA (Maden
• Tetkik Arama Enstitüsü) tarafından yapılmaya başlamıştır.
• 
  Türkiye’de çıkarılan madenlerin büyük bir kısmı ham olarak ihraç edilmektedir.

Türkiye’de çıkarılan madenler

Demir

• Kullanım alanı en yaygın olan madendir. Türkiye’de çıkarılan demir madeni, Ereğli, Karabük, İskenderun demir –çelik fabrikalarında işlenir. Ağır sanayinin ham maddesini oluşturur.
• Önemli maden yatakları; Sivas (Divriği), Malatya (Hekimhan ve Hasançelebi), Balıkesir (Eymir), İzmir (Torbalı), Kütahya (Simav)’dadır.

Bakır

• Türkiye’de en fazla bulunan madenlerdendir. Elektrik, elektronik sanayisinde ve süs eşyası yapımında kullanılır.
• Önemli bakır madeni yatakları; Artvin (Murgul), Kastamonu (Küre), Rize (Çayeli) Diyarbakır (Ergani), Elazığ (Maden)’ dadır.
• Çıkarılan bakır, Samsun ve Ergani’de işlenir. İhraç edilen bakır bazı yıllarda ithal edilir.

Krom

• Türkiye dünyada en fazla krom üreten ülkelerdendir. Dış satımı fazladır. Çeliğin sertleştirilmesinde ve kaplamacılıkta kullanılır.
• Önemli krom yatakları; Kop Dağı (Karadeniz), İskenderun,Kahramanmaraş, Bursa, Eskişehir, Guleman ve Palu,Denizli, Köyceğiz, Fethiye’dedir.
• Çıkarılan krom Elazıg Krom İşletmelerinde ve Antalya’daki ferro – krom tesislerinde işlenir.

Boksit

• Alüminyumun hammaddesidir. Hafif olduğundan kara ve hava taşıtlarında kullanılır.
• Önemli boksit yatakları; Konya (Seydişehir), Antalya (Akseki), Gaziantep (Islahiye), Muğla (Milas)’da bulunur.
• Çıkarılan boksit Seydişehir Alüminyum tesislerinde işlenir.

Bor minerali

• Dünya’da bor mineralinin en fazla bulunduğu ülke Türkiye’dir.
• Ancak hammadde olarak ihraç edilmektedir. Kullanım alanı çok geniş olan bor minerali Bigadiç, Susurluk,Balıkesir, Eskişehir, Kütahya (Emet’te) çıkarılmaktadır.
• Çıkarılan bor minerali Balıkesir’de (Bandırma) ve Eskişehir’de(Kırka) işlenmektedir.

Kükürt

• Kimya sanayisinin hammaddesidir. Gübre, boya üretiminde ve zirai mücadelede kullanılır.
• Önemli kükürt madeni yatakları; Isparta (Keçiborlu), Muğla’da (Milas) çıkarılır ve Keçiborlu kükürt tesislerinde işlenmektedir.

Tuz

• Tuz yatakları bakımından Türkiye zengin rezerve sahiptir.
• Tuz Gölü’nden, İzmir’de Çamaltı tuzlasından (Deniz Tuzu) Nevşehir, Kars, Iğdır, Çankırı’dan (Kaya Tuzu) tuz elde edilir.

Civa

• Doğada sıvı halde bulunan tek madendir. Termometre ve barometre yapımında kullanılır.
• Önemli civa yatakları; Konya (Sarayönü), İzmir (Ödemiş), Uşak ve Manisa’da çıkarılır.

Fosfat

• Gübre sanayisinin hammaddesi olan fosfat Türkiye’de ihtiyacı karşılamadığından yurt dışından ithal edilir.
• Suni gübrenin hammaddesidir.
• Önemli fosfat yatakları; Mardin (Mazı Dağı), Bitlis, Bingöl, Adıyaman’dadır.

Manganez

• Çeliğin sertleştirilmesinde kullanılır. İhtiyacı karşılamadığından yurt dışından ithal edilir.
• Önemli manganez yatakları; Afyon, Muğla, Adana, Artvin,Erzincan ve Trabzon’da yer alır.

Çinko – kurşun

• Türkiye’de Elazığ’da (Keban) ve Kayseri’de maden yatakları vardır.

Lüle Taşı

• Süs eşyası yapımında kullanılan lüle taşı Eskişehir’de çıkarılır ve işlenir.

Mermer

• Zengin mermer yataklarına sahip olan ülkemizde mermer ihracatı yapılır.
• Önemli mermer yatakları; Kırşehir, Tokat, Kütahya, Bilecik, Marmara Adası ve Afyon’dadır.

Volfram

• Çeliğin sertleştirilmesinde ve elektrik sanayinde kullanılır.
• Uludağ’da çıkarılan volfram aynı yerde işletilmektedir.

[cografya_lys_hazirlik]

Tarih öncesi toplumlarının gücünü sağlayan sanayilerden biri olan çömlekçiliğin gelişmesi de tekerlek sayesinde olmuştur.

Daha önce söylediğimiz gibi, seramik. Cilâlı Taş Çağı’nda biliniyordu. ‘Bu insanların killi toprağa elle biçim vererek meydana getirdikleri çanak-çömlekler, bugün arkeologlara, kazıların tarihlerini tespit etme imkânını vermektedir. Çömlekçi, hammaddesine elleriyle istediği biçimi verdikten sonra, bunu güneşte pişirirdi. Pişirme işlemini ateşte yapmayı ve iklim şartlarının etkisinden kurtarmak için kapalı yerde pişirmeyi, neden sonra düşünebildi. Böylece ilkel fırın doğmuş oluyordu.

İlk sanayinin eserleri kısa sürede Yakın Doğu’yu sardı; bunlar, boyalı desenlerle süslü Mezopotamya çanak-çömlekleri, çok güzel şekiller verilmiş ve üstleri mavi . yeşil sırla kaplı Mısır vazolarıdır. Ortak yönleri, her ikisinin de çok gözenekli olmalarıdır; ancak bunun pek sakıncası olmasa gerekti, çünkü bu kaplar sıvı değil, tahıl ve tohum koymaya yarıyordu Sümerler iki küpü birleştirerek, tabut olarak kullanmaktaydılar.

Günün birinde ‘aklı evvel’ bir zanaatçı, imal ettiği vazolara daha düzgün yuvarlak biçim verebilmek için dönen bir tepsi kullanmanın yerinde olacağını düşündü. Bu buluş, hangi tarihe rastlar? Tekerleğin icadından hemen sonraya diyebiliriz; çünkü, dönme’nin izlerine M.Ö 4.000 yıllarından kalma vazolarda bile rastlanmaktadır. Bu dönen tepsinin, başlangıçta zanaatçının elle çevirdiği tahta bir tekerlek olduğu kesinlikle kabul edilebilir Aynı eksene monte edilmiş, ayakla çevrilen bir “düzenteker” (Makinelerde devinim hızını düzgün tutmaya yarayan büyük çaplı çark.) biçimindeki tezgâh daha sonra bulunmuştur. Öte yandan birkaç taşla inşa edilmekte olan derme çatma ocaklar da yavaş yavaş gelişmiş; bacalı ve tuğladan yapılma fırınlar ortaya çıkmaya başlamıştır.

Bugün Louvre Müzesinin ve British Museum’un Eski Sanatlar Bölümlerinin vitrinlerini dolduran sayısız çanak-.çömlekler, işte böyle doğdu. Buralarda şimdi, mavi sırlı Mısır fayanslarını, Perslerden kalma Sus şehrinde imal edilmiş renk renk panoları, İndüs’ün pembe çanaklarını. Kuzeydoğu Çin yapısı siyah hamurdan üç ayaklı vazoları ve inanılmaz zariflikte Girit vazolarını hayranlıkla seyrediyoruz. Aynı çağlarda Sarı Irmak boylarındaki Çinliler yeni bir hamur denemekteydiler. Bunu Kaolin’den (beyaz kil) elde ediyorlardı. Böylece, tertemiz bir işçilik ve eşsiz bir zarifliğe imkân veren “porselen” icat edilmiş oldu.

Bu çeşitli sanayilerin köşelerinde, kendi hallerinde geliştiklerini düşünmek, büyük bir hata olur. Mısır’ı, Ege adalarını, Mezopotamya’yı, Bülücistan’ı, İndüs vadisini ve hatta Sarı Irmak’ı kapsayan geniş bir ticaretin var olduğunu düşünmemiz gerekir. Bu insanlar, gerek eşek, sonrada deve kervanlarıyla, gerekse akarsuların akışlarına uyarak, deniz kıyılarını izleyerek durmadan yolculuk ederlerdi. Yükleri de ,özellikle seramik eşyaydı. Buna tohum, parfüm, deri, kumaş, sanat eşyaları, mermer, fildişi ve hızla gelişmekte olan madenciliğin yarattığı yeni ihtiyaç maddeleri de eklenirdi.

Bundan başka “halk sınıfları” için tunçtan süs eşyası da yapılıyordu, öyle ki, bu maden, kuyumculukta da önemli bir yer tutmaktaydı. Tunçtan küpe, yüzük, kolye, bilezik, taç gibi eşyalar Mısır ve ‘Mezopotamya’da özellikle aranan ticari mallardı. Louristan’daki kazılardan çıkarılan birçok kalıntılar, bu çeşit süslerin zırhlara, silahlara, atların üzengilerine ve gemlerine kadar yayıldığını göstermektedir.

Bununla birlikte, önemli kişiler bu ‘değersiz’ madene pek. ‘itibar’ etmemekte; pahalı süsleri tercih etmekteydiler. M.Ö. 3.000 yıllarında altının bilindiği bir gerçektir. Akarsularda saf olarak bulunabilen bu maden, parlaklığı, rengi ve işleme kolaylığı gibi niteliklerinden ötürü hemen kuyumculuğun en çok aranan maddesi haline gelivermişti. Çağımızdan beş bin yıl önce altın, Sümerlerde, bugün bizde olduğundan daha bol ve yaygındı. Gerçekten de bugün altın süs eşyasını Güney Amerikalı birkaç zenginden ya da bazı zenci boksörlerden başka, bir Ur kralcığı kadar kim takıp takıştırabilir?

1927’de Ur’da bir kral mezarı ortaya çıkaran Wooley’in, gördüğü manzara karşısında neden şaşkınlığa düştüğünü gözünüzde canlandırabilirsiniz: Hükümdar, mezarına bütün eviyle birlikte; yani, muhafızları, savaş arabası, seyisi, öküzü ve dokuz karısıyla gömülmüştü. Ayrıca ev eşyaları, altın ve bakır silahtar, gümüş ve altın sofra takımları, çeşitli mücevherler, altın kabzalı hançerler, iğneler, taçlar, küpeler, altından ve gümüşten yapılmış taşlı araba süsleri de mezara konmuştu.

Milattan otuz yüzyıl önce kilolarla altının kullanıldığı ve bu çeşit bir ‘israfa kuyumcuların sanat ve dehalarını dökmüş olmaları, insanlık tarihinin başlangıç çağının saltanatı üzerine yeterli bilgi vermektedir. Gerçekten de bu, Tutmosis, II. Ramses, l. ve II. Sargon gibi büyük ‘inşaatçı’ların göz kamaştırıcı saltanatlarına yaraşır bir dönem olmuştu.

Roma ve Atina’nın henüz birer kulübe topluluğu halin de bulunduğu sırada bu ‘haşmetli’ imparatorluklarda yüce uygarlıkların eserleri olan dev şehirler yer yer yükselmekteydi: Ege adalarında Knosos; Nil boyunda Teb; Fırat boyunda Babil; Dicle’de Ninova; İndüs üzerindeki olağanüstü şehir, Mohenjo-Daro… Dünyanın karanlığını boylu boyunca yaran parlak ışıklı bir yıldız dizişiydi sanki.

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

|» “Keşifler ve Buluşlar” Sayfasına Dön! « |