MİLLİ EDEBİYAT AKIMI
Fransız ihtilâli ile ortaya çıkan milliyetçilik anlayışı Osmanlı İmparatorluğunda yaşayan farklı din ve milliyetteki
toplulukların imparatorluktan birer birer kopmalarına sebep olmuştur. Bu kopuş ve dağılışı önceden gören birtakım devlet adamları ve aydınlar, kendilerince köklü olmaktan uzak bazı yollara baş vurmuşlardır.Ortaya bazı fikirler çıkmakla birlikte, bu dönemde Osmancılık fikri daha ağır basmaktadır. II. Abdülhamit döneminde İslamcılık fikri benimsenmiştir. Tanzimat, döneminde önce dil ve edebiyat, sonra da tarih ve araştırma alanlarında Türkçülük ve Miliyetçilik anlayışının doğup canlandığı görülür.II.Meşrutiyetin ilanıyla beraber İstanbul’da dernekler aracılığı ile Türkçülük çalışmalarına hız kazandırılır.Türk Derneği kurulur. Bir müddet sonra bu dernek kapatılır.Sonraki yıllar “Halka Doğru” adlı bir dergi çıkartılır. Türkçülük hareketinin ortaya çıkışında veya milliyetçilik hareketinin gelişmesinde bu tür dergi ve derneklerin etkisi mutlaka vardır. Ancak Osmanlı Devleti içinde yaşayan bazı milletlerin devlet kurmak amacıyla örgütlenmeleri, Milliyetçilik ve Türkçülük akımının yayılmasında etkili oldu.1911 yılında Genç Kalemler dergisi, Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem tarafından çıkarılır. 11 Nisan 1911 tarihli ilk sayısında Ömer Seyfettin’in Yeni Lisan Makalesi yayımlanır.Genç Kalemler’de yayımlanan bu makale, aynı zamanda yeni hareketin de ismi olmuştur.Bu hareket, daha sonra Ziya Gökalp’in de katılmasıyla büyük bir hareket haline gelmiştir.Edebiyatımızda milliyetçi çalışmaların yardımıyla edebiyatımızın çehresi değişti ve Milli Edebiyat Akımı doğdu.Milli Edebiyat Akımına bağlı sanatçıların amacı, Batı taklitçiliğinden kaçınmak, milli konulara yönelerek modern ve milli bir edebiyat oluşturmaktır.Mehmet Emin Yurdakul şiirleriyle, Mehmet Fuat Köprülü edebiyat tarihi alanındaki bilimsel çalışmalarıyla bu topluluğun diğer üyeleri olmuşlardır.

Genel Özellikler

*Dilde sadeleşmeyi savunmuşlar,Türkçe karşılığı bulunan Arapça ve Farsça sözcüklerle tamlamaların kullanılmasına karşı çıkmışlar ve bunu eserlerinde başarıyla uygulamışlardır. Ayrıca İstanbul Türkçesi’ni kullanmayı ilke edinmişlerdir.
*
Bu akımın temel özelliği, her alanda milli kaynaklara yönelmekdir. Bu nedenle konu olarak milli tarih, yurt ve toplum sorunları işlenmiştir.Böylelikle “Memleket Edebiyatı” başlatılmıştır.

*Şairler, tam ve zengin uyağın yanı sıra yarım kafiyeyi de kullanmışlardır.

*Hikâye ve romanda olaylar İstanbul dışına çıkarılmıştır.

*Realizm anlayışının egemen olduğu bu dönemde Anadolu ve Anadolu insanı edebiyata girmiştir.

*Tiyatro türünde bir canlanma olmuştur.Özel tiyatroların yanı sıra resmi tiyatrolar da kurulmuştur.

Milli Edebiyat Akımının Temsilcileri

Mehmet Emin Yurdakul (1869–1944)
Türkçülük akımının edebiyatımızdaki ilk temsilcisi sayılır. Türk–Yunan savaşı sonrasında yazdığı “Cenge Giderken” adlı şiiri tanınmasını sağlamıştır.”Ben bir Türk’üm dinim, cinsim uludur.” mısralarıyla edebiyatımızda seçkin bir yere sahiptir.Türk edebiyatımızda Anadolu insanının acılarını, düşman güçlerine karşı baş kaldırışı, çoşkun bir anlatımla dile getiren ilk şairdir. Yaşamı boyunca “Milli Şair, Türk Şairi” olarak anıldı.
Sade dille ve hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerle edebiyatımızda önemli bir yer tutar. Batı şiirinden alınan nazım şekillerini de kullanan şair, şiirde iç ahengi gözardı ettiği için eleştirilmiştir. Estetik ve teknik bakımından şiirleri basit görünse de ele aldığı konular bakımından dikkate değerdir.
Eserleri
Şiir:Türkçe fiiirler, Türk Sazı, Ey Türk Uyan, Zafer Yolunda,Ordunun Destanı, Cenge Giderken
Nesir: Türk’ün Hukuku, Dante’ye

Ömer Seyfettin
Edebiyatımızda Maupassant Tarzı yani olay hikâyesinin öncüsü sayılır.Türkçenin sadeleşmesi için çaba göstermiştir.Genç Kalemler dergisiyle “Yeni Lisan” hareketini başlatmıştır.Öykülerinin konularını çoğunlukla sosyal hayattan aldı.Amacı, milli bilinci uyandırıp kuvvetlendirmek , aynı zamanda mizah yoluyla toplumun aksak yönlerini eleştirerek kalkınmayı sağlamaktı. Batı’yı yanlış anlayan taklitçilere şiddetle karşı çıkmıştır. Hikâyelerinin sosyal hiciv karakteri taşımaları da bundandır.Günlük hayat, çocukluk yılları, Osmanlı tarihi, askerlik anıları onun hikâyelerinin konusunu oluşturur.Halk edebiyatından da yararlanmıştır.
Eserleri
Ashâb–ı Kehfimiz, İlk Düşen Ak, Yüksek Ökçeler, Bomba, Gizli Mabet, Bahar ve Kelebekler, Beyaz Lale, Efruz Bey, Mahçupluk İmtihanı

Ziya Gökalp (1876–1927)
Diyarbakır doğumlu olan Gökalp, Türk milletini yükseltmeyi ülkü edinmiştir. Bilim ve sanatını bu yolda kullanmış Türkçülük akımının gelişmesi için çalışmıştır.Gökalp’e göre: konuşma dili aynı zamanda yazı dili olmalıdır.İstanbul ağzının edebi eserlerde kullanılmasını savunmuş, şiirde aruzun yerine hecenin kullanılmasını istemiştir.Şiiri bir araç olarak kullanmıştır.Amacı düşüncelerini halka yaymaktır.E. Durkheim’den etkilenerek sosyoloji çalışmaları yapmış, kültür birliği ile ulusal birliği sağlamayı amaçlamıştır.”Fert yok, cemiyet var.” sözleri ona aittir.
Eserleri
Şiir: Kızıl Elma, Yeni Hayat, Altın Işık
Nesir: Türk Töresi, Türkçülüğün Esasları, Türkleşmek–İslamlaşmak–Muasırlaşmak, Türk Medeniyeti Tarihi,Malta Mektupları
Dergi: Yeni Mecmua, Küçük Mecmua

Ali Canip Yöntem (1887–1967)
Milli Edebiyat anlayışının benimsetilmesinde rolü olan sanatçılarımızdan biridir.Şairliğinden çok edebiyat tarihi ve edebiyat araştırmalarıyla tanındı.Sanat yaşamına Fecr–i Ati topluluğunda başlamıştır.Bu dönemde aruz ölçüsüyle yazmış; ancak Milli Edebiyat topluluğuna katıldıktan sonra heceye yönelmiştir.
Eserleri
Şiir: Geçtiğimiz Yol
Nesir: Mili Edebiyat Meseleleri, Cenap Bey’le Münakaşalarım.
Ömer Seyfettin ve Eserleri Türk Edebiyatı Antolojisi

Mehmet Fuat Köprülü (1890–1966)
Şair, yazar ve edebiyat tarihçisidir.Sanat yaşamına Fecr–i Ati topluluğunda başlamıştır.Daha sonra Milli Edebiyat
akımının ilkelerini benimsemiştir.Türk edebiyatı tarihini bilimsel yöntemlerle incelemiş, halk şiiri tarzında şiirler
yazmıştır. Aynı zamanda Türkiyat Enstitüsünün kurucusudur.
Eserleri
Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Edebiyatı Tarihinde Usul,Türk Edebiyatında ilk Mutasavvışar, Türk Saz Şairleri Antolojisi.

[edebiyat_lys]

Modern Türk Edebiyatını yaratma amacıyla kurulan Tanzimat, Servet-i Fünun ve Fecr-i Âtî toplulukları büyük hamleler yapmakla beraber ruhta büyük ölçüde Fransız sanatına bağlı, dil ve üslûpta Osmanlıcayı sürdüren, millî kimlik ve kişiliğe ulaşamamış bir edebiyat vücuda getirmişlerdir.

Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılışı sırasında, Türk aydınlarının büyük bir bölümü, ümmete bağlı Osmanlıcılığın terk edilerek milliyetçiliğin benimsenmesinin, memleketin geleceği için gerekli olduğuna inanıyorlardı. Bu inanç sonucunda Türkçülük ve Milliyetçilik akımları doğmuş, her sahada millî kimlik arayışları başlamıştır.

Türk dili, Türk vezni, Türk zevki ve kültürü ile millî konuları, millî ülküleri işleyen Türk edebiyatı ihtiyacı ve özlemi sonucunda 1911-1923 yılları arasında Millî Edebiyat akımı var olmuştur. Türk milletine mensup olma şuuru, tarih içinde devamlılık düşüncesi, olduğu gibi kalarak batılılaşma inancı, 1911-1923 yılları arasındaki akımın temelleridir. Bu dönemin bariz özelliği, Türk romantizminin edebî tezahürlerini göstermesidir.

Cumhuriyet’in kuruluşunu hazirlayan milliyetçilik ideolojisi içinde dogan Milli Edebiyat akimi Cumhuriyet’in ilk yıllarında en olgun eserlerini verdi. Cumhuriyet rejimi ve bu devirde meydana getirilen sosyal ve iktisadî müesseseler üstünde başlarında büyük Türk sosyoloğu ve düşünürü Ziya Gökalp’in bulunduğu Türkçü ve Milliyetçi münevver zümre etkili oldu. Gökalp’in Türkiye ve Türkler için şekillendirdiği düşünceler başta Atatürk olmak üzere, Cumhuriyeti kuran birinci neslin dünya görüşünün kaynağını teşkil etti. Halka ulaşabilmek ve onunla bütünleşebilmek için onun dilini kullanmak gerektiğine inanan bu nesil yazarları, eserlerinde konuşma dilini kullandılar. Halk dilini kullanırken gençlik yıllarında hayran oldukları Edebiyat-ı Cedide (Yeni Edebiyat) yazarlarının ince zevkini günlük dile aktardılar.

1911 yılında Selânik’te çıkarılmaya başlanan Genç Kalemler dergisinde başladı bu çalışmalar. Bir kısmı daha sonra Cumhuriyet dönemi yazar ve şairleri arasında da yer alan bu edebiyatın temsilcilerinin en önemlileri, Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin (öncü), Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip (öncü), Yusuf Ziya Ortaç, Faruk Nafiz Çamlıbel, Enis Behiç Koryürek, Kemalettin Kamu, Aka Gündüz, Refik Halit Karay, Reşat Nuri
Güntekin, Yakup Kadri, Halide Edik Adıvar, Hamdullah Suphi, Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Necip Fazıl Kısakürek, Fuat Köprülü, Halide Nusret Zorlutuna, Şükûfe Nihal, Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar’dır.

Milli Edebiyat akımının özellikleri, Cumhuriyet’in ilk on yılının da bir özeti
olmaktadır. Bu çerçeve içerisinde, Milli Edebiyat akımının ilkeleri de şu
şekilde belirtilebilir: Dilde yalınlık (en mühim prensip), Türkçe karşılığı olan Arapça ve Farsça kelimelerin atılması. Yalın (süssüz, sanatsız, özentisiz) bir dille yazma; İstanbul Türkçesini kullanma.

**Halk edebiyatı şiir biçimlerinden yararlanma
**Hece ölçüsü
**Konu seçiminde yerlilik
**Konularını hayattan, ülke şartlarından seçme
**Millî kaynaklara yönelme

İslâmcı, Osmanlıcı, gelenekçi görüşlere sahip yazarlardan bireysel eğilimli yazarlara kadar tüm edebiyatçılara açık bir bütünlük mevcuttur. Çünkü artık söz konusu olan Millî Edebiyat akımı kavramı değil, Millî Edebiyat dönemidir. Bu akım dilde ve duyuşta 1911-1915 dönemi milliyetçilik fikirlerinin ön plânda olduğu roman, hikâye, tiyatro eseri ve şiirler verilmesini sağlamıştır.

Başlangıçta Fecr-i Âtî roman ve hikâyecisi olan Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Refik Halit Karay, gerçek kişiliklerini Millî Edebiyat akımı içerisinde göstermişlerdir. Fecr-i Âtî topluluğu dışında kalan, İstiklâl Marşı şairi Mehmet Âkif Ersoy ve Yahya Kemal Beyatlı, kendi şiir anlayışlarına göre eserler veren ve daha sonra Millî Edebiyat akımına katılan şairlerdir. Gerek Mehmet Âkif Ersoy gerekse Yahya Kemal Beyatlı, şiir dili ile konuşma dili arasındaki uzlaşmayı sağlamışlar, Türk diline zor uyan aruzun engellerini ortadan kaldırıp, yaşayan Türkçe ile başarılı şiirler yazmışlardır.

Hikâyeleri: Eski Ahbap, Tanrı Misafiri, Sönmüş Yıldızlar, Boyunduruk
Gezi Yazıları: Anadolu Notları
Tiyatroları: Yaprak Dökümü, Eski Rüya, Hançer, Balıkesir Muhasebecisi, Eski Borç, Gözdağı

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

|» “Milli Edebiyat Dönemi” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Milli Edebiyat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Edebiyat, Türkçe

Dünya Edebiyatında Edebî Akımlar
Romantizm
Realizm (Gerçekçilik)
Parnasizm
Doğalcılık (Natüralizm)
Sembolizm (Simgecilik)
İdealizm
Gelecekçilik (Fütürizm)
Dadaizm
Gerçeküstücülük (Sürrealizm)
Harfçilik (Letrizm)
Varoluşçuluk (Egzistansiyalizm)
Kişiselcilik

Türk Edebiyatındaki Edebî Akımlar
Türk yazın akımının gelişimindeki özgün eğilimler
Divan edebiyatındaki durum
Halk yazın akımı – Yunus Emre
Alevi-Bektaşı Yazını
Tanzimat: Doğunun yerine batı
Gerçekçilik
Edebiyat-ı Cedide: Gerçekçilik-Doğalcılık Ayrımı
Fecr-i Ati: Arkadaş topluluğu
Genç Kalemler ve Türkçülük
Milli Edebiyat Akımı
Hecenin Beş Şairi
Memleketçi edebiyat
Nâzım Hikmet: Toplumcu-gerçekçi çizgi
1940 kuşağı ozanları
Eskiye tepki: Garip şiir akımı
Yaratımsız dönem ve İkinci Yeni
Edebiyatımızın zenginleşme süreci
Köye yöneliş dönemi
Gerçekçilik: Soyut bir başkaldırı

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

       Milli Edebiyat akımının gelişmesinde bir nokta ilginçtir. Başlangıçta Genç Kalemler’in görüşlerine karşı çıkan kimi Fecr-i Aticiler çok geçmeden bu akımı benimsemekle kalmazlar, olumlu bileşimlere varılmasını da sağlarlar. İki önemli konuda birleşmektedirler çünkü: Dil tutumu ve konu seçimi. Yakup Kadri Karaosmanoğlu Genç Kalemler’in Fecr-i Ati’cilere karşı genel bir saldırıyı başlattıklarına değindikten sonra bu konuda şunları söyler: “Oysa, biz, tam bunların istediklerini yapmakta olduğumuz kanatinde idik. Nitekim, hepimiz değilse bile, Refik Halit’le ben hikayelerimizi gittikçe sadeleşen bir Türkçe ile yazmakta ve hikayelerin konularını İstanbul şehrinin dar ve kozmopolit çevresine inhisar ettirmeyip bütün memleket hayatından almakta idik (…). Gerek Refik Halit’in gerek benim üslubum daima sadeliğe doğru gelişmekte idi ve bir gün gelecek, Genç Kalemler dergisinde Yeni Lisan denilen ağdasız ve temiz Türkçe’nin en munis örneklerini vermek – en az o derginin başyazarı Ömer Seyfettin kadar – bize nasip olacaktı ve yine günün birinde, bu cereyanın en büyük önderi Ziya Gökalp, eski edebiyatçıların da bulunduğu ber mecliste, kendisine: “Üstadım, lisanımızdan Farisi ve Arabi kaidelerine göre yapılan terkipleri çıkarıp atalım, mütalaasında bulunuyorsunuz. Fakat, şimdiye kadar genç ediplerimiz arasında bu şekilde yazı yazmaya kim muvaffak olabilmiştir? sualini soran Cenap Şahabettin’e, parmağının ucuyla beni göstererek: ’İşte bu!’ diyecekti.”

       Bu benzeşmede en önemli etken adı geçen sanatçıların gerçekçilik anlayışında birleşmiş olmalarıdır. Sözgelimi Ömer Seyfettin de, Yakup Kadri de Maupassant’dan etkilenmişlerdir. Ayrıca savaş yılları, önce Balkan, ardından I. Dünya Savaşlarının yarattığı koşullar siyasal çözüm arayışlarıyla birleşerek yazını da ulusallaşmaya itmiştir. 1920’lere gelirken, Milli Edebiyat akımı, şiirden öykü ve romana, kuramsal yazılardan yazın araştırmalarına, bütünüyle egemen bir akım görünümündedir. Ama artık, başlangıçtaki ideolojik içeriğinden, Turancılık ülküsünden soyulmuş olarak. Yalın bir dille yazma, konularını yaşamdan, ülke gerçeklerinden seçme ve ulusal kaynaklara yönelme ilkelerinde birleşilmiştir.

       Öyle bir bütünleşmedir ki bu, anılan akım içinde İslamcı, Osmanlıcı ve gelenekçi eğilimlerden bireysel eğilimlere dek çeşitli görüşlerde sanatçılara rastlamak olasıdır. Örneğin, Mehmet Akif de, Yahya Kemal de, yazın tarihi araştırmalarında aynı bağlamda ele alınmaktadırlar bugün. Belli bir akımın belli bir döneme damgasını vurmasının sonucudur bu. Artık söz konusu olan Milli Edebiyat akımı kavramı değil, Milli Edebiyat dönemidir. Oysa konuya yazın akımları açısından bakıldığında Milli Edebiyat kavramı altında topladığımız sanatçıları değişik kümelere ayırmak gerekmektedir. Bu ayırmada ölçü, bağlanılan dünya görüşüdür.

       İslamcı Mehmet Akif Ersoy, anlaşılır bir dille yazmayı benimsemesine, aruzla yazdığı şiirlerinde günlük konuşma dilini başarıyla kullanmasına ve gerçekçi bir tutumla yaşama açılmasına karşın, hem batıcılara, hem de Türkçülere bütünüyle karşıdır. Meşrutiyet döneminde batıcılığın en güçlü temsilcisi Tevfik Fikret’in usçuluk (rationalisme) ve gerekircilikle (determinisme) beslenen, bir yanıyla Tanrıtanımazlığa atheisme) ulaşan düşüncelerini eleştirir. Bir İslam düzeltimcisi olduğu için de Türkçülerle çatışır. “Kavim fikri”dir karşı olduğu. Milli Edebiyat akımının belirleyici kavramları olan ulus, ulusallık sözcükleri yoktur onda. Belerleyici kavramı ümmettir.

       Yahya Kemal ise bir başka bileşimin ardındadır. Temelde Osmanlıca ve gelenekçidir. Tanpınar’ın deyişiyle, “Ona göre Türkçülük davası, Türkiye meselesidir. 1071’deki malazgirt zaferiyle yeni bir vatanda, yeni bir millet doğmuştur. Bu milletin dil ve kültürü bu yeni vatanın malıdır.” Böylece, tarih anlayışı onu Osmancılıkla Türkçülüğün bileşimine götürür. Mallarme, Valery gibi Fransız ozanlarına bağlayabileceğimiz sanat anlayışı bu görüşleriyle birleşerek neo klasik bir şiiri geliştirmesine yol açar.

       Üçüncü belirgin çizgi Rıza Tevfik Bölükbaşı’nın girişimlerine bağlanabilir. Ulusal kaynaklara dönüşü, halk yazınını, özellikle tarikatlar ve tekkeler çevresinde gelişen yazını örnek almak biçiminde yorumlar Rıza Tevfik. Daha önce Mehmet Emin Yurdakul’u kullandığı, Türkçülerin elinde basit bir “parmak hesabı” olan hece ölçüsü onun girişimiyle değişik bir boyut kazanır. Gerek halk yazınında derlediği, gerekse yazdığı koşma ve nefeslerle hece ölçüsünün değişik kullanım biçimlerinin örneklerini verir.

       Bu çeşitli arayışların, öz ve biçimde ayrı eğilimler taşımakla birlikte, daha önce sözünü etiğim ana ilkeler çevresinde birleşip Milli Edebiyat kavramı altında toplanmaları 1917’yi izleyen yıllarda gerçekleşmiştir. Ziya Gökalp’ın 1917’de çıkardığı Yeni Mecmua dergisiyle sağlanır bu bütünleşme. İttihat ve Terakkice desteklenen dergide dönemin hemen bütün bellibaşlı sanatçıları görünürler. İttihat ve Terakki’ye karşı olduğu için sürgünde bulunan Refik Halit Karay, Ziya Gökalp’ın girişimiyle bağışlanarak İstanbul’a getirtilir ve dergide yazması sağlanır. Milli Edebiyat akımını başlatanların egemen ideolojisi Türkçülük aşılmıştır artık. Yine Ziya Gökalp, bir yapıtının adıyla varılan bileşimi şu sav sözle özetler: Türkleşmek İslamlaşmak Muasırlaşmak. Günümüzde yapılacak bir değerlendirmede, 1908-1923 yılları arasında gelişen ve Cumhuriyet sonrasına da sarkan Milli Edebiyat akımının genel bir kavrama dönüşerek bir dönemde bütün Türk yazınını kapsaması, ideolojik alandaki bu geçişe bağlanmalıdır. Birbirine karşıt, giderek tepki olarak doğmuş ideolojilerin birleştirilmesi, yazında da değişik eğilimlerin ana ilkelerde birleşmesini doğurmuştur.  

|» Edebi Akımlar Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…