• XV. ve XVI. yüzyıllarda önce İtalya’da başlayan, Avrupa ülkelerinde görülen edebiyat, güzel sanatlar (resim, mimarlık, heykeltraşlık) ve bilim alanında meydana gelen değişikliklerin tümüne verilen isimdir. Rönesans Hareketlerinin Temel Karakteri
•  Orta Çağ’dan farklı düşünce anlayışı ortaya çıkmıştır.
•  Millî diller döneme egemen olmuştur.

Rönesans’ın Nedenleri

1. Orta Çağ’dan beri gelişen güzel sanatların XV. ve XVI. yüzyıllarda olgunlaşması ve İslam dünyasından bazı eserlerin tercüme edilmesi (ibni Sina, Farabi vb.)
2. İstanbul’un fethiyle Bizans’tan İtalya’ya giden bilim adamlarının antik eserleri ve Grekçeyi Avrupa’ya tanıtmaları
3. Matbaanın icadı ile kültürel hareketlerin hızlanması
4. Coğrafi Keşifler sonucu Avrupa’da zengin, sanat ve edebiyattan anlayan bir sınıfın oluşması
5. Avrupa’da sanatçı ve edebiyatcıları koruyan ve kendilerine “Mesen” denen bir grubun ortaya çıkması

 Rönesans’ın İtalya’da Başlama Nedenleri

İtalya’nın eski Yunan uygarlığının (antik kültürün) merkezi olması ve coğrafi konumu nedeniyle doğu-batı ticaret yolları üzerinde olması Rönesans’ın burada ortaya çıkmasına neden olmuştur.

• Siyasi Durum: Orta Çağ’da İtalya’da siyasi birlik yoktu. Çeşitli devletler vardı. Bu devletlerde yaşatan insanlar her türlü özgürlüğe sahipti.
• Dinin Etkisi: Roma Hristiyanlığın merkezi idi. Bu coğrafyada Papanın önemli etkisi vardı. Roma’yı ziyaret eden Hristiyanlar kiliseye bağışta bulunuyordu. Dolayısıyla bu birikim Rönesans Hareketleri’ni teşvik ediyordu.
• Ekonomik Durum: ilk ve Orta Çağ’da, Akdeniz ticaretin merkezi durumundaydı. Doğudan gelen mallar, İtalyan tüccarlar yoluyla gemilerle batıya taşınıyordu.

Bu durum Venedik, Cenova, Napoli, Piza liman şehirlerinin zenginleşmesini sağladı. Refaha kavuşan bu şehir halkı güzel sanatlara karşı sempati duymuştur.

Rönesans’ın Sonuçları:

Güzel Sanatlar Alanında

•  Resim, heykel ve mimari alanda birçok eser bırakıldı.
• Plastik sanatlarda kullanılan usta bir teknik meydana getirildi.
• Eski Çağ, yeni bir anlayışla ele alındı. Orijinal eserler meydana getirildi.
• Sanatta gelenek bir yana bırakıldı. “Gotik” sanat küçümsendi. Rönesans mimarisi doğdu.

Sosyal Alanda

• Rönesans hareketleriyle Avrupa’da güzel sanatlardan zevk alan yüksek bir zümre oluştu.

Kültürel Alanda

• Rönesans, dünyaya farklı bir bakış açısı kazandırdı.
• Skolastik düşünce yıkıldı, yerine bilimde Rönesans hâkim oldu.
• Kopernik’in ortaya attığı “Güneş Sistemi” teorisi, “Dünya Güneş’in etrafında dönüyor.” tezi büyük tepki aldı. Bu düşünceleri Kepler, Galile, Newton tamamladılar.

UYARI:

Rönesans sonucunda Incil ve Hıristiyanlığın çeşitli görüşleri yeniden masaya yatırılmış ve yorumlanmıştır. Bu durum Avrupa’da Reform Hareketleri’ni ve Kilise’ye bir tepki olan din savaşlarını doğuracaktır.

ÖRNEK:

XV. ve XVI. yüzyıllarda Avrupa’da skolastik düşünüce bırakılmış, klasik kültür yeniden canlanmış, Papalığa karşı çıkılarak dinde yeni bir düzenlemeye gidilmiştir.
Bu gelişmelere dayanarak XV. ve XVI. yüzyıl Avrupası ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşabilir?
A) Düşünce özgürlüğü engellenmiştir.
B) Halk, yönetime ortak olmuştur.
C) Uluslararası kültür birliği sağlanmıştır.
D) Dinin toplum üzerindeki etkisi değişmiştir.
E) Hıristiyanlığın parçalanması önlenmiştir.
1996 ÖSS

ÇÖZÜM:

Avrupa’da skolastik düşüncenin bırakılması, klasik kültürün
canlanması ve Papalığa karşı çıkılması dinin toplumsal
etkisinin değiştiğini gösterir.
Yanıt D

Dinî Alanda

• Rönesans, dinî düşünce ve inançlar üzerine etki ederek, Reform’un doğmasına neden olmuştur.

 [tarih_ygs_lys]

Rönesans tiyatrosu İtalya’da başladı, ama en önemli ürünlerini Rönesans’ı geç yaşayan İngiltere gibi ülkeler verdi. 15. yüzyılda İtalya’da Plautus, Terentius ve Seneca’nın oyunları yeniden okunmaya başlamıştır.

Yüzyılın sonuna doğru bu yazarların oyunları önce Roma, sonra Ferrara’da sahnelenmiştir. İtalyan Rönesans tiyatrosu, mimarlık açısından da klasik tiyatroya öykünüyordu. 1414’te, Romalı mimar Vitruvius’un Mimarlık Üzerine adlı kitabı keşfedildi ve Avrupa dillerine çevrildi. Bu yapıta dayanılarak İtalya’da Roma tiyatroları inşa edilmeye başladı. Bu çalışmaların ürünü olan Venedikli mimar Andrea Palladio’nun tasarlayıp 1585’te Vincenzo Scamozzi’nin tamamladığı Vicenzo’da ki Olimpico Tiyatrosu, Avrupa’nın günümüze ulaşan en eski kapalı tiyatrosudur. Scamozzi, geri plandaki kemerlerin arkasına, sokak sahnelerini gösteren üç boyutlu perspektif panoları yerleştirmişti. Rönesans tiyatrosunun en özgün yönlerinden bir de perspektife verdiği önemdir.

Rönesans döneminin başında İtalyan tiyatrosu fazla kuralcı bir yola sapmış, klasik ölçülere ve Aristoteles’in zaman, mekan ve eylem birliği ölçütüne bağlı kalma adına uzun bir süre cansız ürünler vermiştir. Gene de Plautus’un açık saçık komedyaları, bu dönemde, Aristo ve Ruzzante gibi iki önemli yazara esin kaynağı oldu. İtalyan tiyatrosuna ulusal bir dil ve yerel karakterler kazandıran bu iki yazardan sonra, İtalyan’ın dünya tiyatrosuna en önemli katkısı olan Commedia dell’arte doğdu. Canlı bir halk tiyatrosu geleneğine dayanan ve farklı öğeleri bütünleştiren Commedia dell’arte edebi bir metne değil, doğaçlama oyunculuğuna dayanan bir tiyatro türüydü. Kökenleri ortaçağ cambazlığına, mime ve fabula Atellana’ya değin götürülebilecek olan Commedia dell’arte’nin yeniliği, topluluk oyununa dayanmasıydı. Sürekli bir arada çalışan ve çok uzun bir süre aynı rolü oynayan oyuncular, daha öncesi eşi görülmemiş bir virtüözlük düzeyine ulaşabiliyordu. Oyunlarda senaryo vardı, ama her oyuncu diyalogun kendine düşen bölümünü zaman içinde istediği gibi geliştirebiliyordu. Venedikli pinti tüccar Pantalone gibi bütün tiyatroya mal olacak tipleri Commedia dell’arte yarattı. Profesyonel kadın oyuncu kullanan ilk tiyatroda Commedia dell’arte’ydi.

İtalyan tiyatrosu 16. yüzyılda sahneyi edebiyattan arındırırken, İspanya da tam tersini yaptı; tiyatroyu yeniden edebileştirdi, en önemli edebiyat ürünlerini tiyatro alanında verdi. İspanya Reform hareketinden etkilenmediği için, eski dinsel tiyatro, auto sacramental (ayin oyunu) adıyla devam etti. Bu tek perdelik oyunlar, öteki ülkelerde dinsel tiyatroyu gülünçleştiren öğelerden arındırıldığı için, İspanya’nın en iyi şairleri de bu alanda yeteneklerini denemekten çekinmediler. Ülkenin ilk sabit tiyatroları da, İspanyol edebiyatının Altın çağ olarak anılan bu dönemde yapıldı. İspanyol tiyatrosu, kendini klasikçiliğin kurallarıyla sınırlamamasıyla İtalyan tiyatrosundan farklıydı. Duyguya, lirizme, tutkulu eylemlere yer veriyordu. En önemli yazarları, orta sınıf törelerini ve entrikalarını konu alan özgün bir İspanyol türü olan perdelerin ve kılıç oyunu tarzında binden çok yapıt yazmış olan Lope de Vega ile İspanyol barok üslubunun en tipik temsilcisi olan Calderon’dur.

İtalyan Rönesansı’nın etkisi İngiltere’de daha geç ve daha zayıf hissedildi. Bu yüzden, Elizabeth dönemi (1558- 1603) yalnızca tiyatroda değil, genel olarak edebiyatta özgün İngiliz geleneğinde kurulduğu yıllar oldu. Aslında bu dönemde İngiliz tiyatrosu karşıt etkilere açık durumdaydı: Bir yandan Protestan kilisesinin nüfuzunu kırmak için Corpus Christi Yortusu’nu kutlamak yasaklanmış, bu da gizem ve ibret oyunlarının gerilemesine yol açmıştır. Öte yandan, saray tiyatroyu İngiliz ulusak kimliğini pekiştirmek içinde kullanmak istiyordu. Bütün bunlara karşı, Avrupa’daki düşünsel, ahlaki ve dinsel çatışmaların özgürleştirici etkisi de 16. yüzyılın sonuna doğru şiddetlendi. Bunun sonucunda ortaya tiyatro da bu gerilimli, yeniliklere açık ruh halini yansıtıyordu. İngiliz tiyatrosu, kendi özgün ortaçağ geleneğinden aldığı mirası kara Avrupa’sının daha incelmiş buluşlarıyla kaynaştırarak, saray tiyatrosunun sınırlarını aşan, toplumun her kesimine seslenebilen bir sanat türü yarattı.

Marlovu’un, Shakespeare’nin, Beaumant ve Fletcher’in oyunlarını herkes izleyebiliyordu. İngiltere’de de ilk tiyatrolar, 1576’dan başlayarak Elizabeth döneminde kuruldu. Bu ilk tiyatrolar, daha önce oyunların sahnelendiği han avlularının biraz daha geliştirilmiş biçimiydi; seyirciler, üstü açık bir yapı içinde, yükseltilmiş bir tahta platformdan oluşan sahnenin üç yanında bulunan sıralarda oturuyordu. İzleyicilerle oyuncular arasındaki alış veriş, İtalyan tiyatrosundan daha fazlaydı. Buna karşılık biletler de daha ucuzdu. 1590’larda her tiyatro soylu bir kişinin desteğiyle işletiliyordu. İtalyan tiyatrosundan bir farkı da, kadın oyuncuların olmamasıdır. Kadın rollerini çoğu zaman erkek oyuncular üstleniyordu. Elizabeth’ten sonra gelen James döneminde (1603-25), tiyatro içerik olarak klasikçiliğe daha çok yaklaşırken, konu zenginliğini ve ufuk genişliğini de yitirmeye başladı. Bu dönemde, Ben Janson, John Ford, John Webster ve John Lyly gibi yazarlar zaman, mekan ve eylem birliği kurallarına önem verirken, trajedi ve komediyi de birbirinden daha kesin çizgilerle ayırdılar. 17. yüzyılın ortalarına doğru İngiliz tiyatrosu, maske ve dekor gibi görsel öğelere daha çok yer vermeye başlamıştı. 1642’deki burjuva devriminden sonra tiyatrolar kapatıldı ve sahne sanatı çok uzun bir süre eski canlılığına kavuşamadı.

Fransa’da düzenli tiyatro toplulukları 16. yüzyılda yaygınlaşmıştır. Bunların repertuvarında, ibret ve mucize oyunları kadar, kaba bürlesk ve parodiler de yer alıyordu. Ama Fransa’nın öbür Avrupa ülkeleri gibi özgün bir yerel tiyatro geleneği yoktu. Bu yüzden İtalyan Rönesansı’nın etkisini kolayca benimsedi. 17. yüzyılda ülkenin güçlü bir merkezi yönetim altında birleşmesini sağlayan Başbakan Kardinal Richeliu, en gelişmiş sahne teknolojisini içeren bir tiyatro binası yaptırdı. Richeliu, trajedi ile komedinin birbirinden ayrılması, tiyatrodan traji-komik öğelerin atılması içinde çalıştı. Ama dönemin üç önemli yazarından biri olan Corneille’in Le Cid’i Kardinalin yerleştirmeye çalıştığı klasik birlik kurallarını hiçe sayan bir trajikomediydi. Corneille’in rakibi Racine ise klasikçi kuralların içinde kalarak trajediye romantik bir ton kazandırdı. Konularını Yunan-Roma mitolojisinden ve tarihten alan bu iki yazara karşılık Moliere, Fransız toplumunun gündelik yaşamından aldığı tiplerle kendi çağını aşan bir modern komedi anlayışının kurucusu oldu. Üstelik dönemin en sevilen oyun yazarıydı.

17. yüzyılda Avrupa’nın başka ülkelerinde de ulusal tiyatrolar kuruldu. Ama bunların çoğu, sınırlı bir izleyici kesimine seslenebilen saray tiyatroları olarak kalacaktı. Opera ve balede gene aynı dönemde, soylu sınıfın seyirlik sanatları olarak gelişmişti.17. yüzyılın ikinci yarısında, İngiliz Restorasyon dönemi (1660-85) tiyatrosu Elizabeth dönemine geri dönmek istediyse de, İngiliz aristokrasisinin soğuk mizah anlayışını yansıtan bir töre komedisinden öteye gidemedi. Restorasyon tiyatrosunun en başarılı örneği sayılan William Congreve’in The Way of the World’ü (Dünyanın Hali) bile günümüzde sahnelenmektedir. İtalyan tiyatrosunun en önemli yazarı 18. yüzyılın ortasında birçok komedi kaleme alan Carlo Goldoni’dir.

|» “Tiyatro” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Tiyatro, Tiyatro Nedir, Tiyatro Metinleri, Türk Tiyatrosu, Tiyatro