Paragrafta Anlatım Teknikleri

3. Öyküleme

Roman hikâye gibi edebi türlerde temel anlatım biçimidir. Öykülemede yaygın olarak bilinen geçmiş zaman kipi kullanıllır. Diğer kiplerde yazılmış öyküleme örneklerine rastlamak da mümkündür.

Örnek:

“Sokakta hızla ilerliyordu. Aradığı evi bulduğunda bir an duraksadı. Cesaretini toplayabilmek için biraz etrafı seyretti.Hazır olduğunu hissettiğinde elbisesini düzeltti, saçlarını eliyle yokladıve kapıyı çaldı.”

Bu parçada sadece olaylar üzerine yoğunlaşılmış, bilgi verme amacı güdülmemiş ya da dekor betimlemelerine gidilmemiştir. Bu özellikler öyküleme paragraflarında bulunur.

ÖRNEK SORU

Bir zamanlar bakırcılar, bakırı ateşe tutarlar; çe- kiçle döverek tencere, tava, güğüm yaparlardı. Ketenler ahşap tezgâhlarda elle dokunur, mekikleri göznuruyla sarılırdı. Taş, elle yontulurdu. Kireç taşı, odun ateşi ve insan emeğiyle yakılıp kireç yapılırdı; tuğlanın çamuru ayakla çiğnenirdi.

Paragrafın anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öyküleyici B) Betimleyici
C) Tartışmacı D) Açıklayıcı
2003 OKS

ÇÖZÜM
Paragraftaki cümlelerin tamamında farklı bir olay anlatılmaktadır. Betimlemede mekânlar ve eşyalar, açıklamada kavramlar, tartışmada dü- şünceler ön plana çıkar. Olayların ön planda ol- duğu anlatım biçimi ise öykülemedir.
Yanıt A

4. Tartışma

Bir düşüncenin doğruluğunu ispatlamak için yazılan yazılardır. Doğruluğu ispatlanmak istenen düşünce başka düşüncelerle desteklenir. Yazar, savunduğu düşüncenin doğruluğunu ispatlayabilmek için karşılaştırma yoluna başvurur ve fikirlerini başka düşüncelerle kıyaslar.

Tartışma anlatım biçimiyle yazılan yazılarda okuru yönlendirme amacı vardır. Sözü edilen fikirlerin doğruluğu desteklenmeye çalışılır.

Örnek:

Bazıları klasiklerin eski etkilerini yitirdiğini düşü- nüyor. Ne büyük yanılgı! Yazılmasının üzerinden ne kadar zaman geçerse geçsin klasik olmuş bir eserin topluma vereceği bir şeyler mutlaka var- dır. Yeter ki dikkatli okuyucuya ulaşabilsin eserler. O zaman mutlaka daha bu romanlardan öğreneceğimiz çok şey olduğunu fark ederiz.

Bu parçada yazar, kendi düşüncesini karşıt bir düşünceden yola çıkarak anlatmaya çalışmıştır. Bu metin gibi, bir düşünceyi okuyucuya benimsetmek amacıyla ve genelde sohbet havasında yazılan yazılar tartışma anlatım tarzı içinde değerlendirilir.

Paragrafların anlatımında bu dört anlatım tarzı- nın haricinde anlatımı daha güçlü kılmak için “örneklendirme, benzetme, karşılaştırma, tanık gösterme” gibi bazı yöntemlere başvurulur. Örneklendirmede paragrafın anlatımı örneklerle desteklendirilir. Betimleme ve tartışma paragraflarında sıkça kullanılabilir.

Örnek:

Yazar, romanlarında hayata pozitif bakan kahra-manlara sıkça yer veriyor. Örneğin; ilk roma- nındaki Atıf tipi, edebiyatımızda eşine az rastlanır güzellikte çizilmiş mizahi bir karekterdir. Kimileri yazarın sadece felsefi romanlarda başarılı olduğunu iddia etse de romanlarındaki Atıf, Müjgan gibi tip karakterler bu iddianın ne kadar havada kaldığını göstermektedir.

Bu paragraf, tartışma anlatım biçimiyle yazılmış- tır. Fakat öne sürülen düşünce örnekleri desteklenmiş (Atıf, Müjgan) ve örneklendirme yönteminden de yararlanılmıştır.

Benzetme, yine anlatımı güçlendirmek için paragraf içinde bir varlığın ya da kavramın başka bir varlık ya da kavrama benzetilmesidir. Betimleme ve öykülemede rastlanılabilir.

Örnek:

Yaş kütüğü taze olanların anıları da tazedir. Yaş kütüğü zamanla suyunu yitirir. Bir kibrit çaksan tutuşacak kadar kurulaşır. O zaman geçmişin alevlerine sığınmak isteği doğar yüreklerde. En acı anıların bile burukluğunu yitirdiği ve tatsızlaştığı bir dönem başlamıştır. Gününü yaşamazsan, geleceğini yitirmişsen, anılarına cankurtaran simidi gibi nasıl sarılmazsın? Oysa sarıldığın cankurtaran simidi değil; zehirli bir engerektir.

Bu parçada cankurtaran simidi, zehirli engereği benzetilmiştir.

Karşılaştırmada iki varlık ya da kavram belli yönleriyle birbiriyle kıyaslanır ve birbirlerine üstün yönleri vurgulanır. Tartışma anlatım biçiminde sıklıkla kullanılan bir yöntemdir.

Örnek:

Bu iki yazarı farklı kulvarlarda değerlendirmek gerekiyor. Biri sadece öykü yazmış bugüne kadar, diğeri ise hep roman yazıyor. Ele aldıkları konular ortak olabilir ama üslupları çok farklı olduğu için ikisi de özgün eserler veriyor bana göre.

Bu parçada tartışma anlatım biçimi kullanılmış, söz edilen yazar ele aldıkları konular ve yazış şekilleriyle birbirleriyle kıyaslanmış ve karşılaştırmadan da faydalanılmıştır.

Tanık gösterme, yazarın öne sürdüğü düşün- cenin doğruluğunu okura ispatlayabilmek için sözünü ettiği konuda uzmanlaşmış kişileri tanık olarak göstermesidir.

Örnek:

Yüzyıllardır yeryüzünde bir üstünlük tutkusudur gidiyor. Tüm milletler bir diğerine hükmetmeye çalışıyor. Bu tutumun yanlış olduğunu anlamamız için ne yapmamız gerekiyor. Onlarca fikir adamı insanları aydınlatmak için çabaladı. Martin Luther King de bu konu hakkında şöyle de- miştir: “Irklar arası çatışmalar kimseye fayda getirmez.” Bu paragrafta anlatılmak istenen düşünce aynı şekilde düşünen başka bir fikir adamının sözüyle güçlendirilmiştir.

Örnek:

Dün akşam yine yüce çınarın altında Meçhul Filozof’la buluştuk. insanlığın ilk ayırt edici belirtisinin ne olduğunu sordum.Şu cevabı verdi:

– Yeryüzünde insanlık, tebessümün ilk görünüşü ile başlamıştır. insanlardan önce, bu kara toprak üzerinde tebessümden eser yoktu. Tebessüm insana özgüdür. Hiçbir hayvan tebessüm edemez. insanla hayvanın ayırt edici bir özelliğidir tebessüm.

Bu parçada anlatılmak istenen düşünceye “Meçhul Filozof” tanık olarak gösterilmiştir.
[sinif_8_sbs_turkce]

Paragrafta Anlatım Teknikleri

Her yazar, yazacağı yazıda farklı bir yöntem kullanabilir. Aynı konuyu birbirinden farklı yollardan okuyucuya aktarabilir. Yazısını nasıl bir teknikle oluşturursa oluştursun ortaya çıkan paragrafın tüm cümleleri aynı düşünceyi anlatmak için yazılmış olmalıdır. Paragraflar farklı işlevlere sahip olabilirler. Pa- ragrafların oluşturulmasında farklı teknikler kullanılabilir.

1. Açıklama

Anadolu, Asya kıtası’nın Güneybatı ucunda yer alan bir yarımada’dır. Anadolu yerine Ön Asya, Küçük Asya gibi ifadeler de kullanılmaktadır. ilk çağlardan itibaren farklı uygarlıkların bu yarıma- dada yaşadığı bilinmektedir. Hititler, Lidyalılar, Frigler bu uygarlıklardan bazılarıdır.

Bu paragraf ise bir tanım cümlesinden yola çıkılarak oluşturulmuş bir açıklama paragrafıdır. Açıklama türü yazılarda sanatlı söyleyişlere yer verilmez. Amaç sadece bilgi vermek olduğu için en anlaşılır üslup tercih edilir. Ansiklopedik ifadeler kullanılır.

Timur, tarihte kendi adıyla anılan devletin kurucusudur. Türkistan’ın Keş şehrinde dünyaya gelmiştir. babası Moğol Barlas Aşireti reislerinden Emir Turgaya, annesi Tigin Hatundur. Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyaya uzun bir dönem hükmetmiştir.

2. Betimleme

Gözlemler sonucuda edinilmiş bilgilerin okuyucuya ayırıcı yönleriyle aktarılmasıdır. Betimlemede amaç yazarın gördüğü, hayalinde canlandırdığı yerleri okuyucuya gösterebilmesidir. Sözle resim yapma sanatıdır, denilebilir. Herhangi bir mekan, eşya, canlı betimlenerek okuyucuya anlatılır. Bu şekilde okurun, anlatılan yeri, eşyayı ya da canlıyı gözünde canlandırabilmesi amaçlanır.

Betimleme yapılırken varlıklar, diğer varlıklardan ayrılan yönleriyle anlatılır. Yazar, kişisel görüşle- rine yer verebilir ya da gördüklerini okuyucuya olduğu gibi anlatabilir. Sadece görülenlerin olduğu gibi aktarıldığı betimlemelerde nesnel yön ağır basar. Eğer yazar, betimlemeye kendi düşüncelerini de katmışsa öznel bir betimleme oluşturmuş demektir.

Öznellik yönü ağır basan betimlemelerde sıfat kullanımı yoğundur. Varlıklar, ayırıcı yönleriyle anlatılacağı için renk, şekil, boyut bildiren sıfat- lar sıklıkla kullanılır.

Örnek:

Büyük kapının ardından denizi görebiliyorduk. Açık havada Adalar’ı görmek içten bile değildi. Geniş bahçede çeşit çeşit meyve ağacı var. Bir de sevimli bir çardak kondurulmuş bahçeye. Bahçenin orta yerindeki heybetli çınar ağacı ise ailenin geçmişini simgeliyor.

insan betimlemelerinde iki farklı tür vardır. Kişinin iç dünyasını merkeze alan ve onu anlatmayı amaçlayan betimlemelere ruhsal betimleme denir.

ÖRNEK SORU

Esin’in vurgulamak istediği düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yazılacak konuyu dikkatli seçen yazarlar başarıyı yakalarlar.
B) Yazdıklarına kendinden bir şeyler katan ya- zarlar iyi eser verir.
C) iyi bir anlatım gücüne sahip olan yazar için konu önemli değildir.
D) Yazılarında açık ve anlaşılır olan yazarların eserleri çok sevilir.

ÇÖZÜM
Paragrafta konunun değil, yazarın anlatım gücünün önemli olduğu vurgulanmıştır.
Yanıt C

ÖRNEK SORU

Yeşil dağlar arasında Manisa, akşamları mora- rarak susar; ince rüzgârda dağılan ezan sesle- rinden sonra belde, derin bir sessizliğe dalar, karanlık basınca yamaçtaki evlerde cılız gaz lambalarının titrek ışıkları görünür.
Bu parçada aşağıdaki anlatım biçimlerinden hangisi kullanılmıştır?

A) Öyküleyici B) Betimsel
C) Açıklamalı D) Karşılaştırmalı
1998 OKS

ÇÖZÜM
Parçada herhangi bir olayın ya da kavramın üzerinde durulmamış, herhangi bir varlık başka bir varlıkla karşılaştırılmamıştır. Parça sadece okuyucunun gözünde bir tablo çizmek için yazılmıştır. Bu da betimleyici anlatımın bir özelliğidir.
Yanıt B

ÖRNEK SORU

Paragrafta sözü edilen eserin hangi yönü vurgulanmıştır?

A) Okuyucuların her yönüyle gelişimini sağlayan bir eser olduğu.
B) Okuyanı derinden etkileyip onu hayallere saldığı.
C) Okuyucularının güncel konulara meraklı olmasını sağladığı.
D) Yazılarında açık ve anlaşılır olan yazarların eserlerinin çok sevildiği.

ÇÖZÜM
Paragrafta sözü edilen eserin okuyucuyu sosyal, kültürel, düşünsel ve daha bir çok yönden geliştirdiği belirtilmiştir.
Yanıt A
[sinif_7_sbs_turkce]