Tanzimat ve daha sonraki dönemlerde edebiyat ürünlerine iki ad birden verildiği olurdu. Vatan Yahut Silistre örneğinde olduğu gibi. Ben de onlara özenerek yazıma iki ad koydum. Biraz da espri katmak istedim. Yabancı sözcüklerin baskını öylesine güçlendi ki ağlanacak hale düştük. Artık ağlanacak halimize gülmek zorunda kalacağız.

Teksas’ın bir yer adı olduğunu bilenler çoktur. Henüz hiç yurt dışına çıkmadım. Bu yüzden Teksas’ta oturmam olanaksız. İrem ise cennet anlamında bir sözcük. Ölünce cennete kabul edilir miyim onu da bilmiyorum, ama Teksas ve İrem sözcüklerini “Yataş Home” dan aldığım bir ürün tanıtım kitapçığı nedeniyle gündemime aldım ve yazıma bu başlığı seçtim. Çünkü Teksas, Yataş’ın ürettiği bir oturma grubuna verdiği ad. İrem de bir başka firmanın ürettiği uyku setinin adı.Yine cennet anlamındaki Paradise sözcüğü de birkaç firma tarafından koltuk takımı ve kanepelere ad olarak seçilmiş. İrem ve Paradise arasında böyle bir anlam ilişkisi var. Cennet’in huzur, güven ve sükununu yansıtmak amacını taşıyan bu adlar aynı zamanda insanımızın yabancı sözcük hayranlığını ortaya koyuyor. Malı üretiyoruz, ama adını üretemiyoruz. Ürünü ihraç, ama adını ithal ediyoruz. Bir iki örnek olsa özenti der geçerdik. Bir çeşni sayar üzerinde durmazdık. Ne yazık ki aklımıza sığdıramayacağımız kadar ileri gitmişiz bu yolda. Bu firmaların ürün tanıtım kitapçıklarını alan herkes bunu görecektir. Ayrıca aynı firmaların internette siteleri var. Anılan kitapçıkları almak için üşenenler, bu sitelere girerlerse ürün adlarındaki yabancılaşmanın ne boyutta olduğunu apaçık göreceklerdir. İş yalnız ürün adlarıyla sınırlı kalmamış, ürünlerin desenlerine de yabancı adlar konulmuş. Renk adlarında da aynı tutum sürdürülmüş. Bununla da yetinilmemiş, bazı firmaların adları da yabancı sözcüklerden seçilmiş.

Ürünlere yabancı adlar koymayı ticarî bir tutum olarak değerlendirip konuya anlayışla yaklaşanlar çıkmaktadır. Yabancı ülkelere bu ürünleri tanıtma ve satma açısından yabancı adlar koymanın sakıncalı olmayacağını söyleyenler de var. Yine, durumu rekabetin bir gereği olarak görüp, onaylayanlar olmaktadır. Bu görüşler haklı olabilir mi diye düşünmek, konuya bir de karşı yandan bakmak gerekir. Ben böyle bakınca da yabancı adları onaylamıyorum. Eğer ürünümüzü kabul ettirip tanınmış bir marka olmak istiyorsak bunu Türk adıyla yapmak daha uygun olur. Böylelikle ülkemizi, üretimdeki gücümüzü ve ürün kalitemizi de daha iyi tanıtmış oluruz.

Batılı ülkeler gözünde Türkiye’nin geniş bir pazar olduğunu biliyoruz. Bu açık açık söyleniyor, yazılıyor. Bir ara siyasal bir tepki olarak İtalyan mallarına karşı uygulanan boykot epey ses getirmişti. Böyle büyük bir pazara girecek Batılı üreticiler yukardaki mantıktan hareketle Türkçe adlar seçiyorlar mı? Elbette hayır. O halde biz de ürünlerimize Türkçe adlar koymalı, Türk markalarını dünyaya tanıtmalıyız. Almanya’da döner üreten ve geniş bir pazar payına sahip olan Türk işletmeleri var. 07.01.2001 tarihli Milliyet gezetesinde konuyla ilgili bir haberde bu işletmelerin adları da verilmişti. On adın sekizinin Türkçe olması dikkati çekiyordu. İçerde yabancı, dışarda ise galiba Türkçe adlar seçme eğilimimiz var. Her ikisinin de psikolojik nedenleri olmalı. Bunlar da araştırılmaya değer.

Ürettiğimiz ürünlere Türkçe adlar konması dileğimi de iletmeyi amaçladığım yazımı ürün adlarından örnekler ve bu örneklere ilişkin kısa açıklama ve yorumlarla sürdürmek istiyorum. İlk firma “ Yataş Home” ve “ Yataş Puffy Center” adlarıyla satış noktaları açan Yataş olacak. Onu Türkiye’nin öteki büyük firmaları izleyecek.

YATAŞ’TAKİ ÜRÜN ADLARI

Bu firmanın ürettiği oturma gruplarının adları Amerikan, Boston, Dallas, Fiore, Florida, Gloria, İsabella, Kansas, Kasseria, Manhattan, Mirage, Royal, Teksas ve Viva’dır. Firmanın bir ay sonra dağıttığı kitapçıkta takımlara yeni adlar eklenmiş. Bunlar; Berlin, Brüksel, Floransa, Questo, Kapadokya, Manchester, Milano, Paris, Roma, Sydney, Vero ve Viyana’dır.

Kitapçıkta ürünlerin resimleri konmuş ve adları verilmiş, bir de modellere göre değişen desenleri. Fiore’de bulunan desenler Bella, sahara/saks, sahara/yeşil, sahara/kiremit, sahara/sarı, summer/sarı, summer/ mavi ve yağmur’dur.

Amerikan adlı modelde, Fiore’deki desenlere Avanos, lalezar ve rose eklenmiş. Kansas’ın desenleri biraz farklı. Onda kahve, laçin, yeşim, kiremit, akik, mercan, country, kemer, okyanus, harman, hande ve gökyüzü var. Teksas ise, summer ve bella desenleriyle karşımıza çıkıyor. Florida’da bunlara royal ekleniyor. Royal/sarı, royal/yeşil, royal/kiremit ve royal/lacivert var. Dallas’ın kitapçıkta verilen tek deseni Babür. Gloria’daki desenler ise cevher, hande, çiçek/yeşil, çiçek/kırmızı ve Havana’dır.

Yeni kitapçıkta takım adları gibi desen adlarında da değişiklikler olmuş ve bazı desenler eklenmiştir. Bunlar, green, helezon , latin, gala, rose, matrix, gökkuşağı, millennium, corintha, karanfil, özden, bakır, kehribar, assos, deniz, ….. ve Ege’dir. Bu desenlerin kendi içinde çeşitleri var. Matrix lacivert, matrix kiremit, millennium sarı, millennium mavi, millennium mürdüm gibi.

Bu kitapçıkta koltuk, sandalye ve kanepeler de yer almaktadır. Firmanın ürettiği koltukların adı, Victoria ve Berjer. Berjer artık bir tür adı oldu. Bir tipi belirlemekte. Sallanan sandalyeleri Deluxe ve Regular adlarını taşıyor. Bir de pedli kanepeleri var.

Kitapçığın son sayfasında, ayrıca bir desen adları listesi yer almakta. Bu listede az önce saydıklarımıza kombinli desenler ekleniyor. Hande kombin, country kombin, Havana kombin. Kısacası her desenin bir de kombini var.

Kitapçıkta aynı firmanın yemek, yatak ve çocuk odası takımları da tanıtılmış.Yemek odası olarak Atlanta modelini görüyoruz. O da bir kent adı. Kent adlarınının takımlara ad olarak verildiği dikkati çekiyor. Birçok firma hem ürünlerine hem de desenlerine ad verirken bu yolu kullanmış. Bazen kent adlarına, Bern 15 örneğindeki gibi, numaralar da eklenmiş. Anne-baba yatak odaları, Arizona, Casablanca, Corso, Fantasia, Louisa, Melissa, Miranda, Oderzo, Orlando, Venedik; genç ve çocuk odaları Saturne, Samy, Super Kid adlarını taşıyor. Çalışma masasının adı Studio; televizyon sehpalarının adı ise Scoop ve Keos’tur.

Bu adların yabancı olması bizi üzüyor. Bu nasıl bir dürtü, nasıl bir arayıştır ki ürettiğimiz ürüne yabancı adlar koyduruyor? Bunun anlaşılması ve çözümlenmesi gerekir. İkinci bir nokta bu adların orijinal biçimleriyle yazılmış olmasıdır ki bu daha olumsuz bir durumdur. Dilimizde yabancı sözcükler, çoğunlukla okundukları gibi yazılır. Böylelikle ses açısından Türkçenin yapısına uygun duruma getirildikten sonra dile alınmış olurlar. Günlük yaşamda kullanılan ürün adlarının orijinal olarak yazılması durumunda öğrenilmesi gereken şeyler artar ve iş daha da güçleşir. Bu sözcükleri doğru okuyup yazmak için başka dillerin dil bilgisi kurallarını da öğrenmek gerekir. “ Dilenci bir olsa şekerle beslenir” derler. Yabancı sözcükler tek dilden gelse, o dilin kuralları öğrenilerek bu sorunun üstesinden gelinirdi. Ama pek çok dilden sözcük gelmekte. Bu nedenle hepsinin kurallarını ve sözcüklerin nasıl seslendirildiklerini öğrenmeye güç yetmeyecektir.

İlk kez ve az kullanılan sözcüklerin orijinal yazılması kabul edilebilir, ama dilimizin ses yapısına uygun olarak yerleşenlerin de orijinal yazılmaları kabul edilemez. Studio sözcüğü sözlük ve kılavuzlarımızda stüdyo olarak yer alıyor. Onu sözlükteki biçimiyle yazmak gerekir. Sanıyorum studio bu yazımıyla yeni kullanılıyor. Bunun yanında uzun yıllar dilimizde okundukları gibi yazılan sözcükler, orijinal biçimlerine döndürülerek yazılmaya başlandı. Pek çok örneği olmakla birlikte biz yazımızın sınırları içinde yer alan ev döşemesiyle ilgili bir örnek veriyoruz: Koleksiyon. Bu sözcük collection olarak yazılmaya başlandı ve bu yazımıyla hızla yaygınlaşıyor. Bildiğimizi unutturup yeni bir yazılışla sözcüğü karşımıza çıkarıyorlar. Bu da büyük bir sorun olarak bizi beklemekte. Her alanda ileri gittiğimizi iddia ediyor ve gidiyoruz da, ama üzülerek söyleyelim dilde tam tersi oluyor. Yıllar önce çözdüğümüz konuları bugün sorun haline getiriyoruz. Sonra da çözmeye uğraşıyoruz.

Sözünü ettiğimiz kitapçığın arkasında bir başka bilgi daha var. Bu ürünlerin nereden, hangi kolaylıklarla alınabileceği belirtilmiş. Bu ürünleri Açık Kart logosu ve Advantage logosu gördüğünüz Yataş Puffy Center ve Home’lardan alabilirsiniz denilmiş. Kart adları da dil açısından ilgi çekici. Burada bir örneğini görüyoruz. Okuyucular Galaxy Card ve Türkiye’nin “ilk ve tek çipli kredi kartı Bonus Card” ı da tanırlar. Buna Türk Hava Yollarının resmî (?!) kartını da ekleyelim. Bu kartlar bonus ve mil de dağıtıyorlar. Yakında kart sözcüğünü de card olarak yazdırmaya alıştırıp sözlüğümüze sokarlarsa şaşırmamak gerekir. Tırnak içinde yazdığımız kısımdaki çelişkiye dikkat edelim. Kredi kartı derken kart, kartın adını yazarken card olarak yazıyorlar. Bir zamanlar c’nin k olarak okunmasını alaya alan fıkralarımız vardı. Carrefour’u, Karfur okuduğum zaman sekiz yaşındaki kızım “ama burda öyle yazmıyor” diyor. Coca cola yazılıp koka kola, CINE 5 yazılıp Sine 5 okunması da dikkatini çekiyor. Her c’nin k okunmadığını anlıyor ve çelişkiyi ayırt ediyor.

İPEK’TEKİ ÜRÜNLERİN ADLARI:

Koltuk takımı adları Desen adları

Destina Piramit Sarı

Efes Sarmaşık Sarı

Hazal İncetepe

Hisarcık Topkapı

İmaj Angora Somon

Kariyer Domino Sarı

Karlena Sarı Teflon

Leylak Belek

Leylak Berjer Montreal

Manolya Lizbon

Milenyum Angora Gri

Neptün Mavi Deri

Prestij Mavi Teflon

Ufo Line Kemer

Bu koltuk takımı adlarının hiçbiri köken açısından Türkçe değil. Ancak bazıları Türkçeleşmiş. Türkçeleşenlerden bir kısmının dilimizde alıştığımız bir karşılığı vardı. Şimdi onlara başka karşılıklar ekleniyor. Neptün bir gezegen, manolya bir çiçek adıdır. Şimdi bir de koltuk takımı ya da bir desen adı oldular. Dile ikinci, üçüncü anlamlarıyla yerleşecekler. Böylece kullanım alanları genişleyecek. Bu da sakıncalı bir durum. Bunları bir kez daha ve başka bir nesneye ad olarak kullanmamak yerinde bir tutum olacaktır.

Destina, Karlena, Ufo Line ve Milenyum bize henüz yabancıdır. Bunlardan milenyum son zamanlarda yaygınlaşmıştır. Üstelik üç dört biçimde yazılmaktadır. İpek’in kitapçığında milenyum, Yataş’ın kitapçığında millennium olarak yazılmıştır. Her gün karşılaşılan, herkesçe kullanılan koltuk ve kanepe gibi ürünlere böyle adlar verilirse, yabancı sözcüklerin yaygınlaşmasına yardım edilmiş olur. Buna yol açmamak gerekir. Bu, desen ve renk adları için de geçerlidir. Hatta renklerin yaygınlaşma hızı daha fazla olabilir. Bir yarışmada “oranj”a, hatırlayamama nedeniyle turanj denilmesi, neredeyse bir renk adı olarak “turanj”ı dile yerleştiriyordu. Renk adları herkesin sık kullandığı adlar olması nedeniyle yaygınlaşmaya daha uygundur. Bu nedenle renk ve desen adlarında yabancı sözcüklerden uzak durulmalıdır. Ürünlere konulan kent adları bir dereceye kadar tanıdık gelebilir. Sözlüğümüzde yer almayan angora somon, domino sarı, mavi teflon gibi tanıdık olmayan adları yaşamımıza sokmamalıyız. Bu desen adlarının tüketiciye ya da o ürünü kullanana ne kazandırdığını anlamak mümkün değil. Mavi teflon tüketicide hangi çağrışımı yaratacaktır?

Kanepe adları Desen adları

Akay Bern 15

Belinda Gülnihal

Destina Petek Bordo

Elegance Rio 01

Erciyes Atlas

Ilgaz Florida

Meltem İzem 08, Selin Mavi

Pedli kanape Kanada 05

Vito Petek Mavi

Yakamoz Bern15

Zile İnter 01

Zirve Lüks kanepe Kosova

Bu firmanın kanepelerinden Belinda, Destina, Vito ve Elegance adları dikkat çekiyor. Desenlerde daha çok kent adları kullanılmış. Gülnihal, izem ve atlas dışında desen adlarının hepsi yabancı. Burada Elegance sözcüğüne dikkat etmek gerekir. Bu sözcüğün lokanta, gece kulübü gibi yerlerde de ad olarak kullanıldığını gördüm; ama Türkçe Sözlük’te yok. Pars Tuğlacı’nın Okyanus Ansiklopedik Sözlük’ünde elegans olarak yer alıyor. Peyami Safa da bu sözcüğü elegans olarak yapıtlarında kullanmış. Günlük yaşamda yerleşmemiş bir sözcüğü hiç kullanmamak en doğru tutum olacaktır. Kullanmadığımız zaman bazı sorunlardan kurtulmuş oluruz. İstikbal firması da bir ürününe Elegant adını vererek yukardakiyle aynı kökten gelen bir başka sözcüğü kullanmış. Aynı sorunlar bu sözcükte de yaşanıyor. O da yine Pars Tuğlacı’nın sözlüğünde okunduğu gibi yani elegan olarak yer almaktadır. Orijinal olarak yazıldığında her iki sözcük için de ekler açısından sıkıntı söz konusu olacaktır.

Salon Takımı ve oturma grubu adları Desen adları

Akay oturma grubu Montreal

Belinda Mimoza

Destina Mini Takım Mavi Alkantara

Elegance Sofya, Kanada 05

Erciyes Belek

Ilgaz Sidney

Manolya Köşe takımı Milano 02

Pedli Berjer salon Takımı Lizbon

Pedli Koltuklu salon takımı Montreal

Zile Chikago

Bu adların da çoğu yabancıdır. Desenlerde yine kent adları kullanılmış. Desenlerdeki tek Türkçe ad Belek’tir. Elegance, chikago örneklerinde yine orijinal yazılışlar yeğ tutulmuş. Orijinal yazılış seçilince onlara gelen ekler konusunda da sorunlar çıkacaktır. Sidney’de ise orijinal yazıma uyulmamış. Bu çelişkilerin giderilmesi için, öncelikle reklâmcılar olmak üzere bu alanlarda iş yapan herkesin birer yazım kılavuzu ve Türkçe Sözlük edinmesi gerekir.

Yatak adları: Bettine, Senstive, Mehtap, Perfect.

Bu firmanın ürünlerine verdiği adların önemli bir kısmı yabancı. Bunların yazılışlarının bazıları ise orijinal. Karlone, Ufo Line, Destina, Elegance gibi. Bu firma da ürünlerinde kent adlarını kullanmış. Kent adları, hem ürüne hem desenlere verilmiş. Desenlerdeki kent adlarında numaralandırma da yapılmış. Yatak adlarına gelince dört yatak adından üçünün yabancı olduğu dikkati çekiyor. Mehtap da köken olarak Türkçe değilse de sözlüğümüze girmiş ve herkes tarafından bilinmektedir. Bir önceki paragrafta sözlüğe başvurma gereğini belirtmiştik. Gerektiğinde Türkçe Sözlük yanında başka sözlüklere de başvurulmalıdır. Yataklarına verdikleri Senstive adı yanlış yazılmış. İngilizce olan bu sözcüğün doğrusu sensitive olmalıdır.

İSTİKBAL’DEKİ ÜRÜN ADLARI

Koltuk takımı adları Desen adları

Argos maxi takım Federal blue

Arizona koltuk takımı Utah maize

Asya koltuk takımı Kiremit alkantara, Krem deri

Atlas de luxe takım Blackbird navy, Bob hope spice

Combina de luxe takım Tigeyere, Brown

Combina maxi takım Brinkley blue

Crystal koltuk takımı Geometri alkantara, Kafkas Bej Alkantara

Damla Family takım Lizbon, Anwers sarı

Damla maxi takım Anwers mavi

Destan koltuk takımı Gülbahar, Duygu

Echo maxi takım Elmas

Elegant koltuk takımı Rustica krem, Rustica mavi

Kansas koltuk takımı Indy Butter, Sare lacivert, Duygu

Modena maxi takım Senfoni mocha, Senfoni krem, Airo mavi

Nilüfer koltuk takımı Heros denim, Windows

Nilüfer de luxe takım Fargo navy

Palmera köşe takım Grafiti yeşil alkantara, Airo kiremit, Airo sarı

Pilot maxi takım Meadstone riviera, Mint

Plato koltuk takımı Rustica S, Rustica sarı

Prima köşe takımı Admiral

Punto koltuk takımı Sarı deri, Airo sarı, Airo bej

Riva koltuk takım Rustica krem, Rustica mavi

Safir maxi takım Gala kiremit

Samba de luxe takım Ming

Tulip koltuk takımı Duru kırmızı, Derya, Burcu

Top Qualty maxi takım Untitled take

Vega maxi takım Veteran ocean , Adobe

Venüs maxi takım Spice

Venüs oturma grubu United desert

Violetta kolçaklı maxi takım Sema

Violetta maxi takım Aden mavi

Berjer oturma grubu İndigo

Kanepeler: Bu kısma kitapçıkta Studio mobilya başlığı verilmiş.

Kanepe adları Desen adları

Argos kanepe United deser, Ming, Brown

Atlas kanepe Blackbird navy, Bob hope spice, Brinkle blue

Combina kanepe Fargo navy, Wedgewood, Tigereye, Windows

Damla kanepe Anvers mavi

Echo kanepe House cantive, Kilim

Modena kanape Senfoni krem, Airo açık mavi

Nilüfer ikili kanepe İndigo

Pilot kanepe Damson, E. Blue, Mint

Safir kanepe Gürsu, Gala kahve, Gala kiremit

Samba kanepe Admiral, Indy butter

Top Qualty kanepe Spice, Untitled take

Ultra kanepe Hunter, River

Vega kanepe Indy butter, Wedgewood

Venüs kanepe Ming, Admiral, Win spice

Verona tekli kanepe Anwers sarı

Verona ikili kanepe Airo sarı, Macall blue, Blackbird navy

Violetta kanepe Delta, Mocha sarı, Dark blue, Buket mavi, Aden yeşil

Violette kolçaklı kanepe Violin, Yonca

Diğer takımlar ve vitrin adları:

Bu kısma kitapçıkta panel mobilya başlığı verilmiş.

Takım ve vitrin adları Renkler

Aden portmanto Erle / metalik gri

Arya yemek odası takımı Koa / Akaju

Duna vitrin / Yemek odası takımı Erle / Erle

Energy genç odası takımı Elma / armut mavi

İris vitrin takımı Akçaağaç / Krem dişbudak

Likya yatak odası takımı Köy meşesi / yeşil, Köy meşesi / mavi

Mosaik genç odası takımı Köy meşesi / yeşil

Mosaik portmanto Krem meşe / krem

Mosaik vitrin Krem meşe / Yeşil

Mosaik yatak odası takımı Krem kiraz / yeşil

Mosaik yemek odası takımı Krem meşe/krem, Mosel kirazı / krem

Odeon genç odası takımı Krem / dişbudak yeşil

Orient lobi takım Mavi deri, Bordo deri

Rosa yatak odası takımı Kayın / krem dişbudak

Saba yatak odası takımı Kayın/ gece mavisi, Kayın / Yeşil

Buraya kadar yaptığımız açıklamaların hemen hepsi bu kısım için de geçerlidir. Bunlara tamlamalardaki eklerin eksik kullanımını ekleyeceğiz. Orient lobi takım yerine Orient lobi takımı, aden mavi yerine aden mavisi yazılmalıdır. Bu bölümde desen adları arasına konan eğik çizgi ürünlerin iki renkten oluştuğunu gösteriyor.

Televizyon Koltuğu adları Desen adları

Soft TV koltuğu Update Adobe

Mandarin TV koltuğu Sarı deri

Nascar TV koltuğu Kiremit alkantara

Master TV koltuğu Yeşil deri

Magic TV koltuğu Bordo deri, Mavi deri

Sehpalar

Delta TV sehpa, Nota TV sehpası, Pera fayanslı sehpa, Pano camlı sehpa, Several Large, Several little.

Yataklar

Alize, Paradise ultra, Paradise normal, SL optimum, SL optimal, Cosiflex futura, Comfort, İmagine, Super standart, Selin.

Bu yatakların tek, ikiz, ultra, tek bazalı, çift bazalı, dublex olanları bulunmaktadır. Burada dubleksin dublex olarak yazıldığına da dikkat edelim. Aynı kitapçıkta yatağın adı bir sayfada Super Standart olarak geçerken bir başka sayfada Süper Standart olarak geçmektedir. Super zaten yabancı, ama biz onu alırkan süper yaparak Türkçeye uygun duruma getirmişiz. Bu örnekte de görüldüğü gibi sürekli bir çelişki yaşamaktayız. Ayrıca bu yataklarda kullanılan malzeme de Türkçe açısından dikkate değer. İşte malzemenin özelliklerini belirten sözcükler:

İthal jakarlı kumaş, slikonize elyaf, dansite sünger, plaka sünger, profil sünger, ped, dansite takoz, tela, DSF yay sistemi, bonel yay sistemi, cosiflex yay sistemi, continious spring sistem.

Bu sözcüklerin çoğu köken açısından yabancı. Bir kısmı günlük yaşamımıza girdiğinden bildiğimiz sözcükler. İçlerinde yeni duyduklarımız da var. Bonel, slikonize sözcükleri seslendirilirken bile kulağı tırmalıyor.

BELLONA’DAKİ ÜRÜN ADLARI

Koltuk Takımı adları Desen adları

Average

Berjer & Linda takım Federal, Spring

Berjer flora takım Serhat

Bizon koltuk takımı Tempo

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…