Ulaşım

• Ulaşım ve ulaştırma; insanın, mal ve hizmetlerin çeşitli ulaşım araçları ile ülke içinde, ülkeler arasında ya da kıtalar arasında taşınmasını kapsar. İlk çağlarda insanlar kervanlarla ve kara yolu aracılığı ile bir yerden bir yere ulaşabiliyorlardı. Yeni çağın başlarında kara yoluna deniz yolu ulaşımı eklenmiştir. 1800’lerin sonlarında buharla işleyen gemiler ve trenlerin devreye girmesiyle ulaşımda büyük gelişmeler olmuştur. 2. Dünya Savaşı’ndan sonra hava yolları ulaşımının gelişmesiyle kıtalar arası ulaşım hız kazanmıştır.

Deniz Yolu

• Dünya ticaretinin %80’i deniz yolu ile yapılmaktadır. Bu durumun nedeni deniz yolu ile tek seferde daha çok yük taşınabilmesi ve ucuz olmasıdır. Deniz ulaşımı bazı alanlarda yoğunluk kazanmıştır. Başlıcaları;

1. Kuzey Atlantik Yolu

• Batı Avrupa ile Kuzey ve Güney Amerika arasındadır.

2. Avrupa – Akdeniz – Hint Okyanusu Yolu

• Süveyş kanalının açılmasıyla önemi daha çok artmıştır.
• Akdeniz çevresideki ülkeleri hint okyanusu çevresindeki Asya ve Afrika ülkelerine bağlar. Ortadoğu petrollerinin taşınmasında önemli rol oynar.

3. Pasifik aşırı yollar

• Atlas okyanusu çevresini Büyük okyanus çevresine bağlar. Panama kanalının açılması ile önemi daha çok artmıştır.

Dünya’da Deniz Yolu Ulaşımında Büyük Öneme Sahip Kanal ve Boğazlar

Panama Kanalı

• 
  Fransa ile ABD’nin işbirliğiyle yapılmıştır. 1880 yılında yapımına başlanmış 1914’de tamamlanmıştır.
• 
  Kuzey ve Güney Amerika’yı birbirinden ayırır.

• Atlas okyanusunu Büyük okyanusa bağlar.
• 
  Dünya ticaretinin %5 kadarı bu kanal üzerinden yapılmaktadır.
• 
  Uzunluğu 80 km’dir.
• 
  Deniz seviyesinden 28 metre yukarıdadır.
• 
  Kanaldan geçiş yapan gemilerin kılavuz kaptan almaları zorunludur.
• 
  Panama ülkesinin gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır.

Süveyş Kanalı

• 
  Uluslararası ulaşıma 17 Kasım 1869’da açılmıştır.
• 
  161 km. uzunluğundadır.
• 
  Mısır toprakları içerisindedir.
• 
  Akdeniz çevresini Kızıldeniz’e ve Hint okyanusuna bağlar.
• 
  Gece ve Gündüz geçiş yapılmaktadır.
• 
  Kanaldan geçerken kılavuz kaptan almak ve geçiş ücreti ödemek zorunludur.
• 
  Mısır ekonomisine katkısı önemlidir.
• 
  Rekabet gücünün artırılması amacıyla genişliği ve derinliğinin artırılmasına çalışılmaktadır.
• 
  Kapakları olmayan en uzun kanaldır.

Hürmüz Boğazı

• Basra Körfezi çevresini Hint okyanusuna ve Dünya’ya bağlar. Bölge petrolünün taşınmasında çok önemlidir.

Malaka Boğazı

• Malezya yarımadası ile Sumatra adası arasındadır. Hint okyanusu ile Büyük okyanusu birbirine bağlar. Önemli bir deniz ulaşım yoludur.

İstanbul ve Çanakkale Boğazları

• Tümüyle Türkiye toprakları içerisindedirler. Karadeniz çevresindeki ülkeleri Akdeniz Çevresindeki ülkelere Cebelitarık boğazı ve Süveyş kanalı aracıyla Dünyaya bağlarlar. Dünya ticaretinde önemleri çok büyüktür.

ÖRNEK:İstanbul ve Çanakkale boğazlarının aşağıdaki özelliklerinden hangisi diğer dördünün nedeni olarak gösterilebilir?
A) Balıkların mevsimlik göç dönemlerinde, yoğun birer avlanma alanı olmaları
B) Karadeniz’i Ege Denizi’ne bağlamaları
C) Deniz ticareti bakımından stratejik önem taşımaları
D) Alt ve üst akıntıların olması
E) Bulgaristan ve romanya gibi ülkelerin okyanuslara açılabildikleri tek su yolu olması
2008 ÖSS
ÇÖZÜM: Karadeniz’i Ege Denizi’ne bağlaması diğer dördününde nedenini oluşturmaktadır.
Yanıt B

Cebelitarık Boğazı

• Akdeniz çevresini Atlas okyanusuna bağlar. Dünya ticaretinde önemli yeri vardır.

Bering Boğazı

• Asya Kıtası ile Kuzey Amerikayı ayıran su yoludur. Dünya deniz ticaretinde yeri önemsizdir.

ÖRNEK:Aşağıdaki ülkelerin hangisinden yola çıkan bir geminin deniz yolunu kullanarak Atlas Okyanusu’na ulaşması için Akdeniz’den geçmesi gerekmez?
A) Suriye B) Cezayir C) Bulgaristan D) Ukrayna E) Danimarka
2006 ÖSS
[ad1]
ÇÖZÜM: Danimarka Atlas Okyanusuna kıyısı olan bir ülkedir. Bu okyanusa geçişte Akdeniz’den geçmesi gerekmez.
Yanıt E

Demir Yolu

• Kara yollarına göre daha ekonomiktir. Orta mesafelerde daha çok yük ve yolcu taşımada idealdir. Son yıllarda teknolojinin gelişimine paralel olarak daha hızlı ve konforlu hale gelmiştir.

1. Kuzey Amerika Demir Yolları

• ABD ve Kanada demir yolu ağı çok gelişmiştir.

2. Avrupa Demir Yolları

• Kuzeybatı Avrupa demir yolu ağı çok gelişmiştir. Alpleri tünellerle geçerek Kuzey Avrupayı Güneye bağlarlar.

3. Asya Demir Yolları

• Asya’da demir yolu ağı çok gelişmemiştir. Hindistan, Asya’da demir yolu ağının yoğun olduğu bir ülkedir.

4. Afrika Demir Yolları

• Demir yolları ağı az gelişmiştir.

[m2]

Kara Yolu

• Kara yolları dünyanın en eski ulaşım sistemidir. Deniz ve demir yoluna kıyasla daha pahalıdır. Mal ve eşya taşımacılığında deniz ve demir yolları ile bütünleşmiştir.
• Yol kalitesi ve uzunluğu bakımından ABD önde gelir. Japonya ve Batı Avrupa ülkelerinde yol yoğunluğu çok yüksektir.
• Türkiye Asya ile Avrupayı birbirine bağlar.

Hava Yolu

• En pahalı ulaşım yoludur. Diğer ulaşım sektörlerine göre geç gelişmiştir. Dünyada hava ulaşımının en yaygın ve en gelişmiş olduğu ülke ABD’dir.

[cografya_lys_hazirlik]

• Yolcu, yük ve haberlerin bir yerden başka bir yere aktarılmasına ulaşım denir.
• Bir ülkede tarım, sanayi, ticaret ve turizmin gelişmesi için ulaşım ağının gelişmiş olması gerekmektedir.

Yurdumuzda ulaşımı;

• 
  Engebe ve yükseltinin fazla olması
• 
  Geçitlerin yüksekliği
• 
  Doğu Anadolu’da şiddetli karasallığınn yaşanması
• 
  Yerşekillerinin uzanış doğrultusu etkilemektedir.

UYARI: Doğal koşulların elverişsizliğine rağmen Avrupa’yı Ortadoğu’ya bağlayan yollara ve boğazlara sahip olmamız ulaşımı olumlu etkiler.

UYARI: Ülkemizde demir ve kara yolları ulaşımı dağların uzanış doğrultusuna paralel yani doğu – batı doğrultusunda gelişmiştir.

Yurdumuzda ulaşım;

• 
  Karayolu
• 
  Demiryolu
• 
  Denizyolu
• 
  Havayolu

ile sağlanmaktadır.

1. Karayolları

• 
  Yurdumuzda karayolu ağı yeryüzü şekillerinin uzanış doğrultusuna göre gelişmiştir.
• 
  Yollar genellikle dağ sıraları arasında uzanan çukurları ve akarsu vadilerini izlemektedir.
• 
  Batı – doğu yönünde uzanan Kuzey Anadolu Dağları ve Torosların yeraldığı Karadeniz ve Akdeniz Bölgelerinde kıyı ile iç kısım arasındaki ulaşım geçitlerle (Zigana, Kop, Ilgaz, Belen,Çubuk, Gülek, Sertavul) sağlanır.

• Karayolları düzlük alanların daha geniş yer kapladığı Marmara, Ege, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri’nde daha fazla gelişmiştir.
• 
  Karasal iklimin hakim olduğu iç bölgelerde özellikle Doğu Anadolu Bölgesi’nde kar yağışları, don olayları, çığ düşmeleri ve buzlanma ulaşımı olumsuz etkilemektedir.

Türkiye ve bazı ülkelerde karayolu uzunlukları (1995)

Sınır Kapılarımız

• Bulgaristan ¨ Kapıkule, Derekoy
• Yunanistan ¨ Pazarkule, ipsala, Hamzabeyli
• Gurcistan ¨ Sarp, Turkgoz
• Ermenistan ¨ Tişis
• Azerbaycan ¨ Dilucu
• iran ¨ Kapıkoy, Esendere, Gurbulak
• Irak ¨ Habur
• Suriye ¨ Cilvegozu, Ceylanpınar, Nusaybin

2. Demiryolları

• 
  Cumhuriyetin ilk yıllarında yapımına oldukça önem verilen demiryolu ulaşımına son 40 – 50 yıldan beri pek fazla önem verilmemiştir.
• 
  Bugün 6.400 km uzunluğundaki demir yolu ulaşımı karayollarından sonra yolcu taşımacılığında 2. sırada gelmektedir.

• 
  Bakım fabrikalarının yeraldığı Eskişehir, Ankara, Sivas ve Adapazarı illeri demiryolları bakımından oldukça önemlidir.
• 
  Karadeniz kıyısı boyunca demiryolu Zonguldak ve Samsun – Çarşamba haricinde yoktur. Ayrıca Ege ve Akdeniz kıyısındaki Söke (Aydın) – Mersin arasındaki kıyı şeridinde demiryolu ulaşımı yoktur.

UYARI: Türkiye’nin demiryollarına düşen yük ve yolcu sayısı gelişmiş ülkelerin çok gerisindedir. Demiryollarının yapımı ve maliyeti ülkemizin engebeli şartlarından olumsuz etkilenir.

3. Deniz yolları

• 
  8000 km’den fazla kıyı uzunluğuna sahip olan ülkemizin üç tarafı denizlerle çevirili olmasına rağmen deniz ulaşımı yeterince gelişmemiştir.

• 
  Yük ve yolcu taşımacılığının en ekonomik olanıdır.
• 
  Türkiye’nin en önemli limanları İstanbul, İzmir, İzmit, Mersin ve İskenderun’dur.
• İstanbul en önemli ithalat (dışalım); İzmir ise en önemli ihracat (dışsatım) limanıdır.
• 
  Karadeniz kıyısı boyunca Sinop Limanı dışında doğal liman yoktur. Limanların iç bölgelerle ulaşım ağının gelişmesi onun hinterlandını belirler. Sinop doğal liman olmasına rağmen iç kısımlarla bağlantısının iyi olmaması nedeniyle yeterince gelişmemiştir.
• Yani hinterlandı dardır.
• 
  Sinop Limanı yerine Samsun ve Trabzon Limanı gibi yapay limanlar daha çok gelişmiştir.
• Bunlardan Samsun Karadeniz’in en gelişmiş, Trabzon ise Karadeniz’in en büyük limanıdır.
• 
  Akdeniz’de bulunan Antalya limanı ise yurdumuzun en büyük yat (turizm) limanıdır.

4. Havayolu

• Türkiye’de hava ulaşımı son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiştir. Yine de taşınan yolcu sayısı gelişmiş ülkelerin çok gerisindedir.

• 
  Hava limanlarının büyüklüğü ve kapasitesi ile büyük şehirlerin arasında sıkı bir ilişki vardır.
• 
  Taşımacılıkta zamandan tasarrufta en avantajlı ancak ekonomik anlamda en pahalı olan ulaşım sistemidir.

5. Boru Hatları Ulaşımı

• Kalkınmanın en önemli unsurlarından biri enerjidir. Enerjinin verimli kullanımı, günümüzde hızla yaşanan küreselleşme sürecinde enerji üreten ülkelerden tüketim merkezlerine çeşitli taşıma yolları ve boru hatlarıyla bağlanmasını zorunlu kılmıştır.
• Dünyadaki önemli boru hatlarına bakıldığında, bunların Türkiye ve çevresinde yoğunlaştığı görülür. Ülkemizin coğrafi konumu nedeniyle, Türkiye üzerinden geçecek uluslararası ham petrol ve doğalgaz boru hatlarının artması beklenmektedir.
• Ülkemizde özellikle son yıllarda doğal gaz ve ham petrol boru hattı yatırımlarına önem verilmeye başlanmıştır.
• Kerkük – Yumurtalık petrol boru hattından sonra, Bakü –Ceyhan ham petrol boru hattı projeside gerçekleşmiştir.
• Ayrıca Türkmenistan – Türkiye – Avrupa Doğalgaz boru hattı projesinin hayata geçirilmesi için çalışmalar yapılmaktadır. Bu projeler, Türkiye’nin bölge ülkeleri içerisindeki stratejik önemini de arttırmaktadır.

[cografya_lys_hazirlik]