Noktalama işaretleri düşünce ve duyguların daha açık bir biçimde anlatılmasına ve yazılı metinlerin düzenlenmesine olanak sağlar.

Nokta(.)

1. Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
Bu yolun bizi nereye götürdüğünü bilmiyorduk.
2. Kısaltmaların sonuna getirilir.
Kafilede ilk kez çıkan Prof. Robertson da bulunuyordu.
3. Sıralama bildiren sayılarda kullanılır.
Yolculuğun 6. gününde kafiledeki herkes çok yorulmuştu.
4. Tarihlerin yazımında kullanılır.
Sonunda 26.04.1956’da hedeşediğimiz bölgeye ulaşmıştık.
5. Saat ve dakika arasına getirilir.
Dinlenme yerine vardığımızda saat 13.30’u gösteriyordu.
6. Bibliyografik künyelerin sonuna konur.
Huzur, Ahmet Hamdi Tanpınar, Akçağ yayınları, İstanbul,1982.
7. Matematikte kullanılır.
20.4 = 80

Virgül (,)

1. Eş görevli sözlerin arasına getirilir.
Kitabında şiirlere, öykülere, denemelere de yer vermiş.
2. Dil bilgisinde sıralı cümleleri ayırmada kullanılır.
Kürek mahkumları gömülmez, köpekbalıklarının bol olduğu bir yerde denize atılırdı.
3. Öğeleri vurgulamak için kullanılır.
Başkan, alınan kararlara herkesin uyması gerektiğini defalarca söyledi.
4. Ara sözleri ayırmaya yarar.
Yahya Kemal, saf şiirin üstadı, kalıcı şiirler yazmıştır.
5. Tekrarlarda kullanılır.
Akşam, gene akşam, gene akşam …
6. Tırnak içine alınmayan aktarmalardan sonra konur.
Toplantıda ses çıkarmayın, dedi Müdür Bey.
7. Kimi ret, kabul, teşvik bildiren sözcüklerden sonra kullanılır.
Evet, sonunda şiirimi tamamladım.
8. Cümledeki anlam karışıklığını gidermede kullanılır.
Genç, adamın sözlerine kulak verdi.
9. Hitaplardan sonra kullanılır.
Sayın bayım, lütfen bize biraz dinlenme fırsatı ver, dedi.
10. Yazışmalarda makam adından sonra konur.
Sevgili kardeşim,
11. Bibliyografik künyelerde kullanılır.
Gazap Üzümleri, J. Steinbeck, Can yayınları, İstanbul,1993.

NOT: “Ve, veya, ile” bağlaçlarından sonra virgül konmaz. Tamlamalarda virgül kullanılmaz; ancak tamlayanla tamlanan arasına başka sözcükler girmişse anlam karışıklığını gidermek için virgül kullanılabilir.

ÖRNEK:(I) Günlük hayatımızda hoş olmayan birtakım durumlarlakarşılaşıyor, üzülüyoruz.
(II) Bu, sabah evden çıktıktan hemen sonra başlıyor.
(III) Dolmuşlar, ilgililerce belirlenen duraklarda durmuyor.
(IV) Otobüse, dolmuşa binerken kimse sıraya girmek istemiyor.
(V) Üstelik, bu durumlara herkes alışıyor, hiç kimse ses çıkartmıyor.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde virgülün kaldırılması anlam karışılıklığına yol açar?
A) I B) II C) III D) IV E) V
1993 ÖSS

ÇÖZÜM: I. cümlede virgül kaldırılırsa “bu sabah” tamlaması oluşur ve anlam karşılıklığı meydana gelir.
Yanıt B

Noktalı Virgül (;)

1. İçinde virgül bulunan farklı grupları ayırmaya yarar.
2. Bağlı cümlelerde bağlaçtan önce getirilir.
Sıcak etkisini gösteriyordu; fakat kimse bu durumdan şikayet etmiyordu.
3. Ortak ögesi olmayan sıralı cümleleri ayırır.
Dışarıda kar yağıyor; karın beyazlığı göz kamaştırıyor.

NOT: Noktalı virgülden sonra küçük harfle devam edilir.

İki Nokta (:)

1. Örneklemeye başlanacağını belirtmek için kullanılır.
Romantizm akımında birçok önemli kişi vardır: V. Hugo,
A. Dumas, Goethe…
2. Açıklama yapılacağını belirtmek için kullanılır.
Söz konusu durumun sebebi bellidir: Her sanat eseri gelenekten bir şekilde etkilenmektedir.
3. Yazar adı ve başlığı arasına konur.
Mehmet Rauf : Eylül
Kemal Tahir : Göl İnsanları
4. Konuşma başlamadan önce konur.
Saniye ona bakarak : “Peki şimdi ne yapacağız?” dedi
5. Matematikte kullanılır.
180 : 3 = 60

NOT: Çoğu kez iki noktadan sonra büyük harfle başlanır

Üç Nokta (…)

1. Bitmemiş cümlelerin sonuna konur.
Masada birçok şey vardı: Kalemler, defterler, kitaplar …
2. Cümlede dile getirilmek istenmeyen sözler yerine kullanılır.
Yaşlı adam, “Bu … felekten neler çektim” dedi.
3. Diyaloglarda suskunluk belirtmek için konur.
– Niçin geç geldin?
– …
– Hani vaktinde gelecektin?
4. Alıntılarda eksik bırakılan yerlere konur. Bu, metinlerin
yazılmadığına işaret eder.
… Derken yeniden yaz geldi ve yaylalara çıkıldı.
[ad1]
NOT: Üç noktadan sonra büyük harfle devam edilir.

Soru İşareti (?)

1) Soru bildirmek için kullanılır.
Bu kitabı hazırlarken nasıl bir yöntem izlediniz?
2) Kesin olarak bilinmeyen yer ve tarihler için kullanılır.
2002’de (?) görüştükleri söyleniyor.
3) Kuşku bildiren durumlarda konur.
15 gün sonra (?) bir kez daha aynı mağazaya uğramış.

NOT: Sıralı cümlelerde soru işareti en sona konur.
4.Sonrasında büyük harfle devam edilir.
Önce yemek mi yersin, yoksa biraz dinlenmek mi istersin?
5. Mı, mi soru eki soru anlamı dışında kullanıldığında
(zaman anlamı kattığında) soru işaretine gerek yoktur.
Eve geldin mi bize telefon aç.
6. Sözde soru cümlelerine de soru işareti konur.
Bu romanı okumaz olur muyum?

Ünlem İşareti (!)

1. Çeşitli duyguların ifadesinde kullanılan ünlemlerden sonra veya bu tip cümlelerin sonuna konur.
Of, sıkıtıdan patlıyorum!
Aaa! Sen de mi tatlı ısmarladın?
2. Uyarı ve hitap için konur.
Hop! Önüne baksana!
Beyler, şimdi bana kulak verin!
3. Küçümseme bildirmek için kullanılır.
İçinde o kadar usta ki bir dokunduğu makine hiç çalışmıyor!

NOT:Bu noktalama işareti ünlem sözcüğünden hemen sonra getirilebileceği gibi, cümlenin sonuna da getirilebilir.

Ay, ne şirin bir çocuk!
Zekice cevaplar veriyorsun

NOT: Bu noktalama işaretinden sonra da yazıya büyük harfle devam edilir.

Tırnak İşareti (“ ”)

1. Doğrudan aktarma cümlelerinde kullanılır.
Öğretmen: “Kaç puan aldı?” diye sordu.
2. Belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır.
Artık bu “çelişki” den kurtulmak istiyorum.
3. Sanatçı ve eser adları tırnak içine alınır.
Jack London”un “Beyaz Diş”ini beğenerek okudum.

[turkce_ygs_lys]

Nokta ( . )

1- Cümle sonlarında kullanılır. Belli bir duraklama yapılacağını gösterir.(Cümle yazdırıldı.)
2- Şiir, kitap, gazete, dergi, yazı başlıklarından sonra nokta kullanılmaz. Bölüm başlıklarından sonra da kullanılmaz.
Büyük Nutuk Gün Eksilmesin Penceremden Giriş V. Bölüm
Başlıklardan sonra satır başı yapılmamış, söze açıklamayla devam edilmişse nokta kullanılır. (Zamir çeşitleri: Kişi zamiri, işaret zamiri, soru zamiri)
3- Kurum ve kuruluş isimlerinden sonra nokta kullanılmaz. Sait Çiftçi Dispanseri Müdür Yıldız Sineması)
4- Sık geçen kısaltmalarda nokta kullanılır. (Prof. Dr. T.C.) Ancak kimi kısaltmalarda nokta kullanılmaz. TBMM AET NATO TDK cm kg l fe
5- Sıra bildirmek için sayılardan sonra konur. II. Mehmet III. Selim 5. Cadde XX. yüzyıl Sıra bildiren sayılarda l’nci (birinci) biçimindeki yazılışlar kısaltma sayılmaz.
6- Tarihleri yazmada gün, ay ve yılı ayırmak için aralarına konur. 9.X1I.1986, 1.3.1967. Tarihlerde ay adları yazıyla
olursa ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz. 23 Nisan 1920
7. Saat ve dakikaları ayırmak için kullanılır.
Okul saat 8.30’da başlar.
8- Kelimelerin bir veya birkaç harfi alınarak yapılan kısaltmalarda kullanılır. Psikol. şok. sos. sp. snt.
9- Sıra göstermek için satır başlarına konan harflerden ve sayılardan sonra kullanılır. a, b. 1.1. A. B.
10-Üçlü gruplara ayrılarak yazılan büyük sayılarda gruplar arasına konur. 8.375.562, 27.870.197. Gruplara ayrılan sayılarda nokta kullanılmayabilir.

Virgül ( , )

1-Yazıda arka arkaya gelen eş görevli kelimeler arasına konur. Ali, Mahmut ve Veli samimi arkadaştırlar.
2- Eş görevli cümleler arasına konur. Hızla içeri girdi, çantasını aldı.
3- Cümle içindeki ara sözleri ayırmak için kullanılır. Bütün okullar, İstanbul Lisesi hariç, eylül sonunda açılıyor.
4- Cümle içinde özel olarak vurgu yapılması gereken kelimeden sonra kullanılır. Böylece, her istediğini almış oldu.
5- Sayılarda ondalık bölümleri ayırmak için kullanılır. 45,9 999,9 13,5 587,3
6- Çok uzun cümlelerde özneden sonra kullanılır. 7.Tekrarlanan kelimeler arasına konur.Akşam,yine akşam.-A.Haşim.Ancak, ikilemelerde kelimeler arasına virgül konmaz. Akşam akşam, bata çıka.
8- Hitap kelimelerinden sonra konur. Sayın Başkan, Sevgili kardeşim,
9- Ve, veya bağlaçlarından önce ve sonra virgül kullanılmaz.Oradan buraya gelen ve gidenlerin arkası kesilmiyordu.
10-Bir düşünceyi kabul veya kabul etmeme sözlerinden sonra kullanılır.Hayır, sizin gibi düşünmüyorum. Evet, sizi dinliyorum.’
11-Yazışmalarda yer isimlerini tarihlerden ayırmak için kullanılır.
Beşiktaş, 9 Aralık 1986, Ankara, 3 Mayıs 1960.
12-Ünlem grubu oluşturmak için cümlede ünlem gibi kullanılan kelimeden sonra konur, ünlem ise cümle sonuna alınır.
Arkadaş, yurduma alçakları uğratma sakın!
13- Sayıların yazılışında, kesirleri ayırmak için konur. 38, 6 19,5 0,25
14- Biyografik künyelerde yazar, eser, basım evi vb. maddelerden sonra konur.

Noktalı virgül ( ; )

1-Şekil ve anlamca bağları bulunan cümleleri ayırmak için kullanılır.
At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
2- Cümle içinde aynı değerde olup virgül ile ayrılmış türleri, grupları ayırmak için kullanılır.
Sınıfın öğrencilerinden Ali, Hasan ve Veli 3-A sınıfına;
Murat, Mehmet, Onur da 3-B sınıfına gönderildiler. Olan oldu, iş işten geçti; gelmese de olur.
3- Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için konur.
İtalya, İngiltere, Fransa; Roma, Londra, Paris.

İki nokta ( : )

1- Bir cümlenin sonunda açıklama yapılacaksa, örnek verilecekse konur.
Başarmanız için bir tek şart vardır: Çalışmak. İnce sesli harflerimiz şunlardır: e, i, ü, ö.
2- İki noktadan sonra gelen açıklama bağımsız bir cümle ile başlıyorsa, cümlenin ilk kelimesi büyük yazılır. Annesi merak ederek sordu: Bu çalışmadan kırık mı aldin?
3- İki nokta işaretinden sonra örnekler sıralanacaksa ilk kelimenin birinci harfi küçük yazılır. Sınıfın hali şöyleydi: kırık iki masa, yerde sandalyeler.
4- Kataloglarda yazar adları ile eser adları arasına konur. (Yahya Kemal Beyatlı: Eski Şiirin Rüzgarıyla, Kendi Gök Kubbemiz).

Üç nokta ( … )

1- Bir sebeple bitirilmemiş cümlelerin sonuna konur. Burada kırlar o kadar güzel ki…
2- Açıkça yazılması istenmeyen kişi ve yer adları yerine kullanılır. Onun A… geldiğini kimse bilmiyordu.
3- Kaba sayılan, yazılması istenmeyen sözlerin yerine konur. Yaptığı… kötülüğünü sonradan anladım diyordu.
4- Bir konuda birtakım örnekler verilirken başkalarının da bulunduğunu belirtmek için kullanılır. Bu gezide her öğrenci bir yemek getirmişti: köfte, dolma, helva…
5- Alıntılarda; başta ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konur.
…Türkçenin çekilmediği yerler vatandır, ancak çekildiği yerler vatanlıktan çıkar… Yahya Kemal

Soru işareti ( ? )

1- Soru bildiren cümlelerin sonuna konur. Nereden geliyorsunuz?’
2- Soru bildiren kelimelerden sonra da konur. Kimsin? Parola nedir? ‘
3- İçinde soru eki olduğu halde soru anlamı vermeyen cümlelerde bu işaret kullanılmaz.
Buradan bir çıktım mı doğru sendeyim. Buldum mu kaçırmam.
4- Bazı kelimeler ve cümlelerde soru bildiren kelime olmadığı halde soru anlamı vardır. O zaman kullanılır. Adınız? Doğduğunuz yer?
5- Bir söze inanılmadığını, sözün şüphe ile karşılandığım bildirmek için sözden sonra veya cümle sonunda soru işareti parantez içinde konur.
Öğrenci çok çalıştığını(?) söylüyordu. Çok yoruldum de-‘ di(?).
6- Bilinmeyen yer, tarih vb. durumlar için kullanılır. Yunus Emre (1240?-1320), (Doğum yeri: ?)

Ünlem işareti ( ! )

1-Sevinç, acı, korku, hayret, nefret, bunalma duygularım anlatan cümlelerin sonuna konur.
Ne mutlu Türküm diyene! – Atatürk. Hey, baksanıza! Dur yolcu! Aferin! Alçak! Zalim! Öf! Çok karışmasana be!
2- Ünlem niteliğinde yapılan seslenmelerden sonra da ünlem işareti konur.
Arkadaş! Simitçi!
3- Söylevlerde kullanılır.
Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!
4- Ünlemden, ünlem niteliğinde kullanılan kelimeden sonra gelen cümle duygu bildiren bir cümle olmazsa, o zaman ünlem bildiren kelimeden sonra virgül konur. Cümle sonunda ise ünlem işareti kullanılmaz. Başka işaretler, nokta, soru vb. kullanılır.
Arkadaş, sana uğurlar olsun. Oh, hava nihayet serinledi.
5- Ünlem işareti parantez içinde bir kelimeden veya cümleden sonra kullanılırsa, küçümseme, alay, dikkat çekme anlamı verir.
Gençliğinde büyük bir atıcı olduğunu söyledi (!). Fizik sınavının birincisi (!) olduğunu söylüyordu.

Çizgi ( – )

1- Konuşmaları göstermek için kullanılır.
– Kimsin?
– Parola nedir?
– Benim, çavuşun.
2- Çizgiden önce konuşan kişinin isimleri de yazılabilir. Nöbetçi – Kimsin? Nöbetçi – Parola nedir? Çavuş – Senin çavuşun.
3- Karşılıklı konuşma şeklinde olmayan sözler de konuşma cizgisi ile verilebilir. Öğretmeninin yanına sokuldu.
– Bana izin veriniz gideceğim, dedi.

Birleştirme çizgisi ( – )

1- Satır sonuna sığmayan kelimeleri birleştirmek için kullanılır.
(Sana dar gelmeyecek mak-beri kimler kazsın. M. Akif)
2- Dil bilgisi derslerinde kökleri ve ekleri ayırmak için kullanılır. (Al-mak, ver-mek, taşı-mak)
3- Kelimeleri hecelere bölmek için kullanılır. (İs-tan-bul, yem-ye-şil, li-se-si)
4- Cümle içinde ara sözleri belli etmek için kullanılır.
Bunu anlatmamdaki maksat -açıklamak gereksiz ya- sizi uyarmaktır.
5- Eski Arapça ve Farsça sözlerde kök ve ekleri ayırmak için kullanılır.
Kelam-ı kibar^ Servet-i Fünün, Cemiyet-i Akvam, Ateş-perest
6- iki soyadını birleştirmede, yabancı yer adlarında kullanılır. Joliot-Curie, Aiscae-Lorraine, Jean-Jacaues Rousseau, Saint-Simon
7- Kelimeler arasında “-den… a, ve, ile, arasında” anlamları-nı vermek üzere kullanılır. Türk-Alman işbirliği, Türkçe-ingilizce sözlük
8- iki veya daha fazla özel kişi ve yer adı arasına konur. (İstanbul-Ankara yolu, Koç-Sabancı anlaşmazlığı)

Tırnak işareti ( ” ” )

1-Bir yazıda başkasından söz alınıp kullanılacaksa olduğu gibi aktarılan başkasının sözünün basma ve sonuna konur.
Atatürk, “Ne Mutlu Türk’üm Diyene” sözünü bizzat söylemiştir.
2- Söylendiği şekilde yazıya aktarılmayan kişilerin sözleri tırnak içine alınmaz.
Atatürk Türk olmanın mutluluğunu belirtmiştir.
3- Cümle içinde özellikle belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır.
Çok kullandığımız “bay” kelimesi aslında zengin demektir.
4- Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem) tırnak içinde kalır. “İzmir üzerine dünyada bir şehir daha yoktur!” diyorlar.
Yahya Kemal Beyatlı
5- Parça içinde geçen edebî eser isimleri, bilimsel yayınların isimleri de özellikle birkaç kelimeden oluşuyorlarsa tırnak içinde gösterilirler.
“Çalıkuşu” “Babanız Atatürk” “Otuz Beş Yaş”
6- Tırnak içinde yazılan başlıklardan sonra kesme işareti kullanılmaz.
“Han Duvarlarım okudunuz mu?
7- Gazetelerin, dergilerin başlıkları tırnak içinde yazılmaz. Hürriyet Varlık 8- Tırnak içinde aktarılan sözün de içinde başka bir aktarma varsa o zaman söz içindeki aktarma tek tırnak içinde yazılır. Annesi oğluna, “Babana git, sana ‘Neden gelmedin’ diye
sorarsa,annem göndermedi dersin,” dedi.

Parantez ( () )

1- Cümle içinde açıklayıcı bilgiler verilecekse kullanılır.
O kitabın çıkış tarihinde (1968) sen okuma yazma bilmiyordun.
2- Cümle içinde kullanılan ara sözlerin veya cümlelerin başına sonuna konur. Bugünkü medeniyet yolunda ilerleyişimiz (Daha önceki Müslüman Türk medeniyetleri düşünülürse) pek de büyük bir ilerleme olmasa gerek.)
3- Parantez içinde yazılan tam anlamlı bir cümle ise cümlenin sonundaki nokta, soru veya ünlem işareti parantezi kapamadan konur. Bugünkü medeniyet yolunda ilerleyişimiz(Daha önceki müslüman Türk medeniyetleri düşünülürse) pek de büyük bir ilerleme olmasa gerek)

Kesme işareti ( ‘ )

1- Özel isimlere getirilen ekleri ayırmak için kullanılır. Ali’den, Asya’da, Atatürk’üm, Türk’e, Venüs’ü
Ancak kurum ve kuruluş adlarından sonra kesme işareti kullanılmaz.
Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumuna.
Ayrıca kişi adlarından sonra kullanılan unvanlara gelen ekler de ayrılmaz.
Sevinç Hanıma, Ender Beyden, Ali Efendinin.
2- Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır. TBMM’nin ABD’nin
3- Sayılardan sonra getirilen ekleri ayırmak için kullanılır. Cumhuriyet 1923’de ilan edildi.
4- Bir harf veya ekten sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
n’nin m olması şekli. Türkçede -daş’la yapılmış kelimeler şunlardır.
5- Metre (m), litre (l), kilometre (km) şeklindeki kısaltmalardan sonra kesme işareti kullanılır.
Ankara-İstanbul yolunun 300 km‘lik kısminin yapımı bitmişti.
6- Basım sırasında bazı harfler değişik şekilde dizilse bile (italik, çok belirgin siyah) kesme işareti yine de kullanılır. Faruk Nafiz’in Han Duvarları’nı okudunuz mu?
7- Gazete ve dergi başlıklarına ek getirilmişse kesme işareti ile ayrılır.
Anayasa’yı, Resmi Gazete’de
8- Özel isimlerden türetilmiş kelimeler (isim, mastar şeklinde fiil ve sıfatlarda) kesme işareti kullanılmaz.
Türklük, Türkleşmek, Türkçülük, İstanbullu, Ankaralı,
Araplaşmak, Romalı, Londralı, Parisli, Türkçenin, Hristiyanlığın. Aydınlıdan.
9- Yabancı özel adların sonundaki çokluk ve yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Bordo’lu
10-Özel isim satır sonunda bitmiş, aldığı eki yazacak yer kalmamışsa o zaman kesme işareti özel ismin sonundaki yerine konur, ismin sonuna gelen ek diğer satırın basına yazılır, ancak birleştirme işareti özel ismin bulunduğu satırın sonuna konmaz. Kesme işaretinin konması yeterlidir.
(Dün İstanbul’ dan geldi.)

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

|» Yazım ve Noktalama Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…