Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

İpucu:
Cümle büyük harfle başlar.
Örnek:

– Bütün büyük başarılar çetin mücadelelerin sonucudur.
– Romanda başarının şartı, kullandığınız malzemenin size ait olmasıdır.
İpucu
Tırnak içine alınan cümleler de büyük harfle başlar ve sonuna uygun bir noktalama işareti konur.

İpucu:
İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar

Örnek:
Çocuğuna birçok şey getirmişti: bebekler,
arabalar, elbiseler…
İpucu:
Kişi ad ve soyadları büyük hafle başlar.
Örnek:
Orhan Veli Kanık, Sabahattin Ali …
İpucu:
Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, lakaplar, meslek ve rütbe adları büyük harfle başlar.
Örnek:
Zeynep Hanım, Yüzbaşı Mehmet …
İpucu:
Akrabalık adları küçük harfle başlar

İpucu:
Millet, dil, devlet, din vb. adları büyük harfle başlar.

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

Cümleler büyük harfle başlar. Cümle içinde tırnak içine alınan cümleler
de büyük harfle başlar.

Bu son olay aramızdaki bağları kopardı. Babası ona: “Daima doğruları söyleyeceksin.” dedi.

Nokta, üç nokta, soru ve ünlem işaretinden sonra büyük harfle başlanır.

şiirde dizelerin ilk kelimeleri büyük harfle başlar.

Gökyüzünün başka rengi de varmış!
Geç fark ettim taşın sert olduğunu.
Su insanı boğar, ateş yakarmış!
Her doğan günün bir dert olduğunu
insan, bu yaşa gelince anlarmış.

Özel isimler büyük harfle başlar:

Kişi adları ve soyadları büyük harfle başlar.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Kişi adlarından önce ve sonra gelen ünvan, meslek ve saygı bildiren kelimeler:

Mareşal Fevzi Çakmak
Ahmet Öğretmen…

Akrabalık anlamı içeren sözcükler küçük harfle yazılır:
Hakkı amca,
Ayşe teyze …
Hayvanlara verilen adlar : Minnoş,
pamuk

-Devlet adları: ispanya, Kazakistan, Almanya…

-Millet ve boy adları: Türkler, ingilizler, Çerkezler…

-Dil ve lehçe adları: Arapça, Fransızca, Japonca…

-Gezegen ve yıldız adları: Venüs, Neptün…

-“Dünya, güneş, ay” sözcükleri gök cismi anlamında kullanılmışsa
büyük harfle, gök cismi anlamının dışında kullanılmışsa küçük harfle başlar.

Bildiğimiz gibi Ay, Dünya’nın uydusudur.
Haberi alınca dünyalar benim oldu.

– Din ve mezhep adları: islamiyet,

Hristiyanlık…

– Yer adları (Kıta, ülke, bölge, il, ilçe, köy, semt, cadde, mahalle, sokak
vb.) : Macaristan, Edirne, Eminönü…

-Kurum, kuruluş, dernek adları: istanbul

Üniversitesi, Cağaloğlu Anadolu Lisesi, Türk Hava Kurumu

– Saray, köşk, han, köprü, anıt, kale gibi yapı adları: Topkapı Sarayı…

– Kitap, dergi, gazete ve eser isimleri:

Milliyet, Sinekli Bakkal…

– Tarihi olay ve çağlar, önemli dönemler:

Kurtuluş Savaşı, Lale Devri…

– Özel isimlerden türetilen kelimeler:

Ankaralı…

Tarihlerin Yazımı Ay ve gün adlarının ilk harfi, yanlarında
tarih belirten bir sayı bulunduğunda büyük yazılır:

Doğum günüm, 12 Haziran’da.
Tatile haziranda gideceğiz.
Mehmet Akif Ersoy, 27 Aralık 1936’da istanbul’da öldü.
3 Nisan Perşembe’ye bilet aldık.
Haftaya perşembe günü müzelere gideceğiz.
Yeni yasa Ocak 2009’da yürürlüğe girecekmiş.
Bu yıl ocak ayı soğuk geçeceğe benziyor.
Önce gün, sonra ay, en son yıl belirtilir.

Göktürk yazısı, oldukça düzenli ve gelişmiş bir yapıya sahiptir. Sözcüklerin oluşturulması, kullanılacak harflerin sıralanışını düzenleyen belli uyumlarla sistemli hâle getirilmiştir. Göktürk yazısına sistemli bir yapı kazandıran belli başlı yazım kuralları, aşağıda maddeler hâlinde sıralanmıştır.

1. Sözcük sonundaki ünlüler, her durumda gösterilmek zorundadır. Örneğin “bu kadar” anlamındaki “bunça” sözcüğü, “” biçiminde yazılmaktadır. Sözcüğün son sesini karşılayan “” harfi, genellikle ilk hecelerde yazılmasa da son hecede kullanılmak zorundadır. Bu durum bütün ünlülerde geçerlidir. ““ (yigirmi), ““ (birle), ““ (edgü), ““ (bunta) ve ““ (Tengri) sözcüklerinde, son sesi karşılayan tüm harflerin kullanıldığı görülmektedir.

2. İlk ve orta hecede “” harfinin karşıladığı “a – e” ünlüsü genellikle kullanılmaz. Bunun nedeni, kullanılan ünsüz harflerin çoğunun zaten “a” veya “e” sesini içeriyor olmasıdır. Örneğin “Tengri” sözcüğü Eski Türkçede “” biçiminde yazılmaktadır. Bu sözcüğün ilk hecesinde bir ince ünlü olan “e” ünlüsü bulunduğu hâlde, bu ünlü yazıda gösterilmemektedir. Bu durum, “t” ünlüsünün “ince” okutması nedeniyle karışıklığa neden olmamaktadır. “”(altun), “” (Umay), “” (kagan), “” (men)… gibi örneklerde de ilk veya orta hecede bulunan “a – e” ünlülerinin gösterilmediğini görebiliriz.

Bazı sözcüklerde ilk veya orta hecedeki “a” ünlüsünün gösterildiğini görebiliriz. Bu yazım, bu sözcüklerdeki “a” ünlüsünün uzun olduğunu gösterir. Örneğin; “isim” anlamına gelen “” (aat) sözcüğüyle “duvar” anlamına gelen “” (taam) sözcüklerinde “” harfinin “at – ta” sesini karşılamasına rağmen, uzun ünlüyü belirtmek için “” harfinin de kullanıldığı görülmektedir.

3. Bir sözcüğün art arda gelen iki hecesinde aynı ünlü varsa, bunların yalnızca bir tanesi (genellikle ilk hecedeki) gösterilir. Örneğin “üçün” sözcüğü “nçü” biçiminde yazılmaktadır. Burada ilk hecedeki “ü” ünlüsünü karşılayan “ü” harfi, ikinci hecede de olmasına rağmen yazıda gösterilmemiştir. Aynı şekilde “Tigin” adının “” biçimindeki yazımında da hem ilk hecede hem de ikinci hecede “i” ünlüsü bulunmasına rağmen, “i” ünlüsünü karşılayan “” harfi yalnızca ilk hecede kullanılmıştır. Bu kuralın istisnaları bulunmakla birlikte, genel kullanım böyledir. “ ” (kılıntım) örneğinde de bu kullanım görülmektedir.

4. İçinde hem ünsüz hem de ünlü sesi barındıran çift sesli ““, ““, “K” ve “” harfleri kullanıldığı zaman, yanlarındaki ünlüler yazılmaz. Eğer yazılmışsa, burada uzun ünlü olduğunu düşünmek gerekir. “K” (Türük) sözcüğünde “” harfi “ük” sesini karşıladığı için, yeniden “” harfini kullanmaya gerek kalmamıştır. “” (balık) örneğinde de bu kullanımı görebiliriz.

5. İlk hecenin düz ünlüsünden sonra gelen yuvarlak ünlüler, genellikle gösterilir. ““ (altun) ve “” (kelürtüm) sözcüklerinde “a” ve “e” düz ünlülerinden sonra gelen “u” ve “ü” yuvarlak ünlülerinin gösterildiğini görebiliriz.

6. İlk hecedeki yuvarlak ünlülerden sonra gelen düz ünlüler de genellikle gösterilir. “ıTıLGo“ (oglıtı) ve “” (süçig) sözcüklerinde, “o” ve “ü” yuvarlak ünlülerinden sonra gelen “ı” ve “ü” düz ünlülerinin yazıldığı görülmektedir.

7. İlk hecedeki yuvarlak ünlüden sonra gelen yuvarlak ünlüler, genellikle gösterilmez. ““ (bodun) ve ““ (köngül) sözcüklerinde, ilk hecedeki “o” ve “ü” yuvarlak ünlülerinden sonra gelen “u” ve “ü” yuvarlak ünlülerinin yazılmadığı görülmektedir.

8. İnce ünlülerle birlikte kullanılan “” [s] harfinin, bazen “” [ş] harfi yerine kullanıldığı görülmektedir. Bunun tam tersi olarak “” [ş] harfinin, “” [s] harfi yerine kullanıldığı da görülmektedir. ““ (İlteriş), ““ (yaşar) ve “” (kişi) sözcüklerinde “ş” sesinin “s” harfiyle karşılandığı görülmektedir.

9. Bir sözcükte “ok, uk, ko, ku” sesini karşılayan “” harfi ile “” [o, u] ünlüsü yanyana kullanılmışsa, bu kullanımın “uzun ünlüyü” gösterdiğini anlamak gerekir. “” (koondukta), “” (koop), “” (kuut) ve “” (kuutay) sözcüklerinde, ilk hecedeki ünlünün uzun olduğunu görebiliriz.

10. Bir sözcük içindeki ikiz veya benzer ünsüzler, tek harfle gösterilebilir. Örneğin “” (balıkka) ve ““ (Yollug) sözcüklerinde ikiz ünsüzler, tek harfle gösterilmiştir.

11. Göktürk yazısında sözcükleri veya sözcük gruplarını ayırmak için, bugünkü yazıda kullandığımız biçimde “boşluk” bırakmak yerine, “iki nokta” (:) kullanılmıştır. Her sözcükten veya sözcük grubundan sonra iki nokta konularak, yazının okunması kolaylaştırılmak istenmiştir. Bugün için bu, oldukça zahmetli ve gereksiz bir çabadır. Fakat o dönemde, sert yüzeyler üzerine kazınan sözcükleri ayırmada, iki nokta kullanılması anlamlıdır. Ayrıca yazıtlarda kullanılan iki nokta (:) imi (tamgası), Göktürk yazısındaki tek noktalama işaretidir. Bu noktalama işaretinin örnek kullanımı şöyledir:

“ : : : : ” (Bilge Kagan bitigin Yollug Tigin bitidim.)

|» Göktürkçe ve Orhun Yazısı Sayfasına Dön! « |