Yazım Kuralları 2

“Ki” nin Yazımı

“ki” nin dilimizde üç görevi vardır:

1. Sıfat Yapan “ki”

Ek olduğu için sözcüğe bitişik yazılır. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren bir sıfat türetir.

Karşıdaki evi yıkmışlar.
Yarınki maça sen de gel.
Evdeki hesap çarşıya uymaz.

2. Zamir Yapan “ki”

Ek olduğu için kelimeye bitişik yazılır. isim tamlamasında tamlananın yerini tutar.

Ayşe’nin elbisesi daha güzelmiş.
Ayşe’ninki daha güzelmiş.

3. Bağlaç Olan “ki”

Sözcük değeri taşıdığı için ayrı yazılır.

Buraya geldim ki seni göreyim.
Varsayalım ki sınıfı geçtin.

“ki” kalıplaşmış bazı bağlaçlarda bitişik yazılır: halbuki, çünkü, oysaki…

“Mi” nin Yazımı

“mi” soru eki kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Kendisinden önceki sözcüğün son ünlüsüne uyarak “mı, mu, mü” şekillerine girer.

Baban Ankara’dan geldi mi?
Akflamları erken mi yatarsın?

Kendisinden sonra ek gelirse, bu ekler “mi” ye bitişik yazılır.

Masadaki kitapları getirir misin?

“mi” soru anlamının dışındada kullanılsa ayrı yazılır.

Bahar geldi mi içim açılır. (zaman)
Güzel mi güzel bir filmdi. (pekiştirme)

“De”nin Yazımı

“de”nin dilimizde iki kullanımı vardır:

1. Hâl eki olan “–de”

Ek olduğu için isimlerin sonuna bitişik yazılır. Cümleden çıkartılamaz.

Toplantıda bu konuyu tartıştık.
Evde bizi beklediğini söyledi.

Hâl eki olan “–de”sertleşmeye uğrayıp “–te,–ta” olabilir:

Sınıfta, Çiçekte…

2. Bağlaç olan “de”

Sözcük değeri taşıdığı için ayrı yazılır. Cümleden çıkartılınca cümlenin anlamı
daralsa bile bozulmaya uğramaz.

Sen de beni gördün mü?
Bu kitabı daha önce de okudum.

Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz, “ta, te” şekli yoktur.

Kutlama için çiçek de aldım.

istesek de istemesek de bu işi yapacağız.

Sayıların Yazımı

Rakamla yazılan sayılara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

Otobüsümüz 13.15’te kalkacak.

Yazıya geçirilmiş sayıların rakamlarını gösteren her sözcük ayrı yazılır.

Sınava iki yüz otuz kişi girdi.

Çek, senet ve banka işlemlerinde değişiklik yapılmaması için sayıyı oluşturan sözcükler bitişik yazılır.

yirmidörtbinyediyüzelli

“–(i)nci”eki, rakamlardan sonra geldiğinde kesme işaretiyle ayrılır.

Kuruluşumuzun 13′ üncü yılında sizi de aramızda görmek isteriz.

Yer ve Yön Adlarının Yazımı

Yer ve Yön anlamı içeren sözcükler özel isimden önce kullanılırsa büyük harfle,
özel isimden sonra kullanılırsa küçük harfle başlar.

Anadolu’nun kuzeyi ormanlarla kaplıymış.
Doğu Karadeniz, yurdumuzun en fazla yağış alan yeridir.

ikilemelerin Yazımı

ikilemeyi oluşturan sözcükler ayrı yazılır ve aralarına noktalama işareti getirilmez.

Yeni iş yerine yavaş, yavaş alıştı. (Y)
Yeni iş yerine yavaş yavaş alıştı. (D)

Birleşik Sözcüklerin Yazımı

1. Bitişik Yazılanlar

Birleşirken ses türemesi veya düşmesine uğrayan sözcükler bitişik yazılır.

kayıt + olmak Æ kaydolmak
sabır + etmek Æ sabretmek
his + etmek Æ hissetmek

Birleşik sözcüklerden biri ya da ikisi birleşme sırasında gerçek anlamını
kaybediyorsa bitişik yazılır.

akşam + sefası Æ akşamsefası
keçi + boynuzu Æ keçiboynuzu
gece + kondu Æ gecekondu
kavun + içi Æ kavuniçi

2. Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler

Birleşme sırasında ses düşmesi ve ses türemesi olmayan birleşik sözcükler ayrı yazılır.

hasta olmak hizmet etmek, terk etmek, karar vermek…

Birleşme sırasında sözcüklerden hiçbiri gerçek anlamını kaybetmiyorsa birleşik sözcük ayrı yazılır.

deve kuşu,şeker pancarı, meyve suyu, köpek balığı…

Kısaltmaların Yazımı

Kısaltmalarda her sözcüğün ilk harfi, büyük olarak yazılır ve getirilen ekler de kısaltmanın okunuşuna göre olur.

THY’ de uçuşlar başladı.
TDK’ nin sözlüğünü aldım.

Kısaltmalara ekler, kısaltmanın okunuşuna göre getirilir:

Yakın Doğu Üniversitesi Basın ve Halkla İlişkiler Dairesi Müdürlüğü’nden yapılan açıklamaya göre‚ YDÜ Atatürk Kültür ve Kongre Merkezi Konferans Salonu’nda dün gerçekleştirilen konferans‚ YDÜ öğretim görevlisi Türkolog Erdoğan Saracoğlu tarafından verildi.

Erdoğan Saracoğlu konferansın başında‚ dilin bir anda düşünemeyeceğimiz kadar çeşitli nitelikleri olduğunu belirterek:Dil‚ bugün dahi kimi sırlarını çözemediğimiz büyülü bir varlıktır dedi. Saracoğlu‚ halkın kullanmasıyla evrim geçirerek‚ saymaca {itibarî} değer kazanmış ve tanınabilir bir duruma gelmiş‚ boğumlu seslerden meydana gelen dilin‚ insanca yaşamanın‚ düşüncenin buluş ve yaratış yeteneklerimizin de kaynağı olduğunu söyledi. Dilin doğal bir varlık ve bağımsız bir karaktere de sahip olduğunu söyleyen Erdoğan Saracoğlu‚ dildeki gelişmenin‚ ancak dil kuralları çerçevesinde olduğunu vurguladı. Saracoğlu‚ dilin gizli bir sözleşmeler sistemi olduğunu belirterek: Bu sözleşmeyi her kavim ayrı bir şekilde yapmış ve böylece her kavmin ayrı bir dili olmuştur dedi. Bugün dünya üzerinde yaklaşık 3500 dil konuşulduğunu söyleyen Erdoğan Saracoğlu‚ dünya dillerinin yapıları ve kaynakları bakımından ikiye ayrıldığını vurguladı.

Türkçe’nin yapısına göre bitişken dillere‚ kaynağına göre de Ural-Altay Dil Ailesi’ne bağlı olduğunu belirten Erdoğan Saracoğlu‚ özetle şunları söyledi: Türkçemiz yapısına göre bitişken {eklemeli} dillerdendir. Türkçenin sözcük kökleri sabittir. Türetim ve çekim son eklerle yapılır. Bu nedenle Türkçemiz çok işlek ve gramer yapısı sağlam bir dildir. Bir dilin zenginliği hiçbir zaman sözcük sayısına dayanmaz. Bazı uluslar‚ dillerinde bazı varlıklara ve kavramlara verilmiş değişik sözcüklerin çokluğuyla övünürler. Oysa gerçek zenginlik‚ sözcük sayısı yanında‚ sözcüklerin anlatma yeteneğine ve yeni sözcükler türetebile özelliğine dayanır. Dillerin kavramca zenginleşmesinde‚ anlam genişlemesinin de payı büyüktür. Türkçemizde birçok sözcük‚ çağlar boyunca yeni anlamlar yüklenmiş ve böylece sözcüklerde çok anlamlılık olayı gelişmiştir. Örneğin‚ bugün Türk Dil Kurumu’nun Türkçe Sözlüğündeki ’göz’ sözcüğünün 10 farklı anlamı vardır.

Türkçemiz‚ kaynağına göre de Ural-Altay Dil Ailesi’nin Altay koluna bağlıdır. Bugün dünya dilleri arasında dilimize en yakın dil Moğolca’dır. Sözcük hazinesi‚ çekim ekleri ve kişi zamirleri bakımından Türkçe ile Moğolca arasında büyük benzerlikler vardır. Osmanlıca döneminde Arapça ve Farsça’nın etkisinde olan dilimiz‚ bugün ne acıdır ki batı dillerinin istilası altındadır. Gelişen teknoloji ve batıya açılma sonucu‚ söz dağarcığımıza batı kökenli dillerden birçok sözcük girmektedir. Öyleyse‚ her alanda olduğu gibi‚ dil yönünden de bağımsızlığa önem vererek‚ güzel Türkçemizi yabancı etkilerden kurtarmak‚ özleştirmek ve zenginleştirmek temel amacımız olmalıdır dedi.

Kaynak: Kıbrıs Gazetesi

|» Türkçe Haberleri Sayfasına Dön! « |