Adların yerine kullanılan kelimelerdir. Her yönüyle isim özelliği gösterir. İsimlerden tek farkı karşıladığı varlığı net olarak belirtmemeleridir.

Zamirler adın tüm özelliklerini gösterirler. Adlar gibi hal, iyelik, çokluk ve tamlama eklerini alabilir; ad tamlaması yapabilirler.


Zamirlerin başlıca çeldiricisi sıfatlardır. Zamirlerdeki birçok tür sıfatlarda da vardır. Unutmamak gerekir ki sıfatlar tamlama şeklinde bulunur ve çekim eki almaz.
Zamirler ise hem tek başlarına bulunur, hem de çekim eklerini alabilir.

Zamirler dörde ayrılır:

1. Şahıs Zamirleri

Kişi isimleri yerine kullanılan zamirlerdir. Diğerleri gibi çekim eklerini alabilirler

Kendi sözcüğü, “dönüşlülük zamiri” olarak da adlandırılır. Pekiştirme amaçlı kullanılabildiği gibi zarf göreviyle de kullanılabilir.
Bu yemeği ben kendim yaptım. (pekiştirme)
Her şey kendiliğinden oluverdi. (zarf)

2. İşaret Zamirleri

İnsan dışında kalan canlı ve cansız varlıkların yerini tutar. İşaret sıfatlarıyla karıştırmamak gerekir

3. Belgisiz Zamirler

Bilinen bir kişiyi kastetmeyen zamirlerdir. Bunları da belgisiz sıfatlarla karıştırmamalıyız

4. Soru Zamirleri

Kimi soru sözcükleri cevap olarak zamiri ve ismi verir.Bunlara soru zamiri denir. Bu sözcüklerin yerine isim ya da zamir getirilebilir

[turkce_ygs_lys]

 Asıl Sayı Sıfatları

Varlıkları tam sayı olarak belirten sözcüklerdir. İsme sorulan “kaç” sorusunun cevabı asıl sayı sıfatıdır.

* Sınavın bitmesine dört dakika kaldı.

* Bulaşık yıkarken iki tabak ve bir bardak kırmış.
* Testlerin hepsinde on iki soru var.

Bahçede üç elma ağacı var.

Uyarı: Asıl sayı sıfatlarından sonra gelen isimler çoğul eki almazlar, ancak bazı kalıplaşmış sözcükler bu kurala uymaz.

Yedi cüceler, kırk haramiler, üç aylar

Sözcükler tür bakımından üç ana gruba ve sekiz ayrı türe ayrılır.

A. AD SOYLU SÖZCÜKLER
1. İsim (Ad)
– İsim Çekim Ekleri
2. Sıfat (Önad)
3. Zarf (Belirteç)
4. Zamir (Adıl)

B. EDAT SOYLU SÖZCÜKLER
1. Edat (İlgeç)
2. Bağlaçlar
3. Ünlem

C. FİİLLER
1. Fiiller
– Ekfiil (Ekeylem)
– Birleşik Fiiller
– Fiilimsiler
– Birleşik Zamanlı Fiiller
– Fiilerde Anlam (Zaman) Kayması

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

İsim olmadıkları halde isim gibi kullanılan bu sözcüklere zamir diyoruz. Cümle içinde zamirin karşıladığı isim ya da söz öbeği bilinmiyorsa, cümle belirsiz bir anlam taşır.

Zamirler değişik bölümlere ayrılır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:

   1.      Şahıs zamirleri

   2.      Dönüşlülük zamiri

   3.      İşaret zamirleri

   4.      Belgisiz zamirler

   5.      Soru zamirleri

Şimdi bunları tek tek inceleyelim.

1. Şahıs (kişi) Zamirleri

Şahıs isimlerinin yerine geçen zamirlerdir. Dilimizde altı şahıs olduğuna göre altı tane şahıs zamiri var demektir.

Ben biliyorum.

Sen biliyorsun.

O biliyor.

Biz biliyoruz

Siz biliyorsunuz.

Onlar biliyorlar.

2. Dönüşlülük Zamiri

Bu zamir “kendi” sözcüğüdür. Şahıs isimlerinin yerine geçebileceği gibi hayvan isimlerinin ya da cansız varlıkların isimlerinin yerine de geçebilir. Çoğu zaman ek alarak kullanılır.

Kendim              Kendimiz

Kendin               Kendiniz

Kendi                 Kendileri

Bu sözcüklerdeki altı çizili ekler dönüşlülük zamirinin hangi şahsı ifade ettiğini gösterir.

Dönüşlülük zamirinin en önemli özelliği, diğer zamirlerle beraber kullanılabilmesidir. Böyle durumlarda zamir, pekiştirme anlamı taşır.

“Bu soruyu ben kendim çözdüm.”

cümlesinde hem “ben” hem “kendim” zamirleri kullanılmış; böylece “ben” zamirinin anlamı kuvvetlenmiş.

3. İşaret Zamirleri

İsimleri, yerlerini işaret ederek karşılayan zamirlerdir. Bunlar işaret sıfatının zamirleşmesiyle oluşmuştur.

Bu  geldi.                 Bunlar alındı.

Şu satıldı.                Şunlar çağırdı.

O gidecek.                Onlar beğenildi.

cümlelerinde altı çizili sözcükler işaret zamirleridir. Burada üçüncü tekil şahıs için kullanılan “o” zamiriyle, işaret zamiri olan “o” zamirini karıştırmayalım. Şahıs zamirleri sadece şahıslarda kullanılır.
[ad1]

“O, ders çalışıyor.” cümlesinde şahıs zamiri olan “o” sözü “O, demirden yapılmış.” cümlesinde insan olamayacağından işaret zamiri olmuştur.

Ancak işaret zamirleri insanlar için de kullanılabilir.

“Bu benim kardeşim, şu da onun arkadaşı.”

cümlesinde altı çizili zamirler işaret zamiri oldukları halde şahıs isimlerinin yerlerine geçmiş. Bu durumda “o” işaret zamirinin de insanı karşılayacağı düşünülebilir. Örneğin sınıfta işaret ederek,

“Bu, tembel; şu, biraz çalışkan; o, sınıfın en iyisi.”

dersek “o” işaret zamiridir. Çünkü “o” şahıs zamiri sözü edilen kişinin yanımızda olmadığı yani bizim onu görmediğimiz durumlarda kullanılır.

Bunların dışında işaret bildiren başka zamirler de vardır. Ancak bunların yapısı biraz farklıdır.

Burası eskiden boştu.

Şurası sizin ev miydi?

Orası pek hoşuma gitmedi.

Buraları bize aitti.

Şuraları temizleyin.

Oraları unuttum bile ben.

cümlelerinde altı çizili sözcükler de işaret zamirleridir. Bunların dışında,

“Bu kitap benim, öteki senin.”

cümlesindeki altı çizili zamir gibi daha birkaç işaret zamiri de vardır.

4. Belgisiz Zamirler

İsimleri, tam olarak belli olmayan bir nicelik yönünden belirten belgisiz sıfatlar, isimler düşünce onları karşılar ve belgisiz zamir olur.

“Bazı insanlar çalışkandır.” cümlesinde altı çizili sıfat;

“Bazıları çalışkandır.” cümlesinde zamir olur. Çünkü “insanlar” isminin yerine geçer. Bunu birkaç örnekte daha gösterelim.

Birçok öğrenci bu konuyu bilmez.

 sıfat

Birçoğu bu konuyu bilmez.

 zamir

Hiçbir kalemi beğenmedim.

 sıfat

Hiçbirini beğenmedim.

  zamir

Birkaç yaşlı parkta oturuyordu.

  sıfat

Birkaçı parkta oturuyordu.

 zamir

Sıfat olarak kullanılmayan belgisiz zamirler de vardır:

Herkes senin burada olduğunu sanıyordu.

Kimse ben haber vermeden içeri girmesin.

Hepsi de çok ucuz fiyata satılmış.

Bu cümlelerdeki altı çizili sözcükler sadece zamir olarak kullanılabilir.

5. Soru Zamirleri

İsimlerin yerlerine soru yoluyla geçen sözcüklerdir. Bu sözcüklerin yerine, sorduğu isimler getirilebilir.

“Bu çiçeği sana arkadaşından başka kim getirir?”

cümlesinde altı çizili söz, çiçeği getiren kişinin isminin yerine kullanılmıştır. Bu kişinin ismini “kim” zamirinin yerine koyabiliriz.

Çarşıdan ne aldın?

Nerede oturuyorsunuz?

Hangisi önce geldi?

Kaçı bizimle gelecek?

Zamirler, kendileri gibi ismin yerine geçen adlaşmış sıfatlarla karıştırılmamalıdır. Bunların ikisi de ismin yerine geçiyor. Ancak zamirler isimlerin herhangi bir niteliğini bildirmediği halde adlaşmış sıfatlar ismi niteliğiyle beraber karşılar.

Bu kadın dün de gelmişti.

Yaşlı kadın dün de gelmişti.

Bu cümlelerde altı çizili sözlerin ikisi de sıfattır. Birincisi işaret sıfatı, ikincisi ise niteleme sıfatıdır. Bu sıfatların belirttiği “kadın” isimleri cümleden çıkarılırsa,

[m2]

“Bu dün de gelmişti.”

“Yaşlı dün de gelmişti.”

şekline gelen cümlelerde altı çizili sözler ismin yerine geçmişlerdir. Bu sözcüklerin anlamlarına baktığımızda “bu” sözcüğünün, yerine geçtiği ismin niteliğini bildirmediğini, “yaşlı” sözcüğünün ise bildirdiğini görüyoruz. Öyleyse birincisi zamir, ikincisi adlaşmış sıfattır.

|» Sözcük Türleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…