1. Cumhuriyetçilik

• Toplum, halk kelimelerinden türetilmiştir. Cumhuriyet, egemenliğin halka ait olduğu yönetim şekli veya devlet idaresi demektir. Bu sistemde devlet başkanlığı hayat boyu devam etmez.
• Halkın kendini doğrudan yönetmesine dayanan rejimdir. Demokrasinin en iyi şekilde uygulandığı yönetim biçimidir.
• Cumhuriyet ilkesi doğrultusunda yapılan başlıca inkılaplar şunlardır: TBMM’nin açılması, saltanatın kaldırılması, çok partili hayata geçme denemeleri, ordunun siyasetten ayrılması, kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi.

ÖRNEK: I. Saltanatın kaldırılarak cumhuriyetin ilan edilmesi II. Toplumsal ve siyasal hayatta cinsiyet farkının kaldırılması III. Gelen çağrı üzerine Türkiye’nin Milletler Cemiyeti’ne
üye olması Yukarıdakilerden hangilerinin amacı demokrasinin sağlanmasıdır?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Saltanatın kaldırılarak cumhuriyetin ilan edilmesi ve kadınlara siyasal yaşam hakkı tanınması demokrasinin gelişmesi ile ilgilidir.
Yanıt C

• Mustafa Kemal Paşa cumhuriyet rejimini demokrasi olarak nitelendirmiştir: “Cumhuriyet milletin yüksek siyasî ve iktisadî müessesesidir. Asri (çağdaş) bir cumhuriyet kurmak demek, milletin insanca yaşamasını bilmesi, yaşamanın neye bağlı olduğunu öğrenmesi demektir.”

2. Milliyetçilik

• Zengin bir geçmiş mirasına sahip bulunan, insanlardan oluşan topluma millet denir. Ait olduğu milletin varlığını sürdürmesi ve yüceltmesi için diğer bireylerle beraber çalışmaya, bu çalışma bilincini de diğer kuşaklara aktarmaya Millîyetçilik denir.
• Dini, mezhebi, soyu ve dili ne olursa olsun kendini Türk gören herkesi Türk olarak kabul eder. Millîyetçilik doğrultusunda TBMM’nin açılması, kapitülasyonların kaldırılması, Türk Tarih Kurumu’nun ve Türk Dil Kurumu’nun açılması gibi inkılâplar yapılmıştır.

ÖRNEK: Atatürkçü Millîyetçilik anlayışı, toplumu sadece ırk çizgileriyle değil din ve mezhep çizgileriyle bölmeyi de reddeder.  Bu duruma göre aşağıdakilerden hangisinin önemiminin vurgulandığı savunulabilir?
A) Sınırları belli ve bölünmez vatan anlayışının
B) Ulusal ve insani değerleri kaynaştırmanın
C) Devletin ulusal ve bağımsız olmasının öngörüldüğünün
D) Siyasi varlığının dışındaki Türklerin yönetimlerine saygılı olmanın
E) Bir milletin mutluluğunun diğer milletlerin de mutluluğuna bağlı olduğuna inanmanın
2008 ÖSS
ÇÖZÜM: Atatürk’ün toplumun ırk çizgisi dışında, din ve mezhep çizgisinde de bölmeyi reddetmesi ulusal ve insani değerlerin kaynaşması vurgulanmıştır.
Yanıt B

• Türk milletinin her konuda yücelmesini ve çağdaş medeniyet seviyesine yükselmesini isteyen Atatürk‘ün milliyetçiliği hiçbir zaman ırkçılığa dayanan bir milliyetçilik olmamıştır.

3. Halkçılık

• Bir milleti oluşturan çeşitli mesleklerin ve toplumsal grupların içinde bulunan insanlara halk denir. Halkçılık ise, millet içindeki çeşitli insan gruplarının çıkarına ve yararına bir siyaset izlenmesi, halkın kendi kendini yönetmesini esas alır. Cumhuriyetçilik ve milliyetçiliğin doğru sonucudur.
• Halkçıkta eşitlik ilkesi son derece önemlidir. Hiçbir toplumsal grubun ve zümrenin ayrıcalığı yoktur. Ayrıca Halkçılık sınıf mücadelesini reddeder ve toplumsal dayanışmayı öngörür.
• Halkçılık ilkesi doğrultusunda yapılan çalışmalara soyadı kanunun çıkarılması ve medeni kanunun kabulü örnek verilebilir.
• Atatürk’e göre Halkçılık siyasi bir mahiyet taşımaktadır
• Atatürk’ün halkçılık anlayışı ayırıcı değil, bütünleştirici bir niteliğe sahiptir. Bu anlayış sadece sınıf ve mesleki farklılıkları değil, bölgesel ve inanç farklılıklarını da aynı amaçlar etrafında birleştirmeyi amaç edinmiştir. Türkiye içinde yaşayan halk, ümmetçilik aşamasından millet aşamasına eriştirilmiştir.
• Halkçılık ilkesi, bütün toplum katmanlarını, birbirine eşit olarak kabul eder. Bu eşitlik, sosyalizmde savunulan iktisadi eşitlik anlamında değildir. Atatürk’ün halkçılık görüşlerinde teşebbüs hürriyetleri olacaktır ve çalışan daha çok kazanacaktır.

4. Devletçilik

• Devletçilik, devlet yetkilerinin artması, genişlemesi, kamu hizmet ve faaliyetlerinin yaygınlaşması demektir.Devletçilik, bir tür devlet müdahalesi, daha önce devlet faaliyet alanına girmeyen konularda, kamu menfaati nedeni ile devletin bu alana karışması, katılması demektir. Türkiye devletçilik ilkesini 1930’lu yıllarda varolan ekonomik koşullar gereği uygulamıştır.
• Özel sektör teşvik edilmiş, ancak teşebbüs sahibi sermayedar olmadığı için devletçilik politikası uygulanmıştır.
• Atatürk, devletçiliğin ölçüsünü koymuştur: Yurttaşın gelişmesi ve yücelmesi için gerekli alanlarda devlet müdahale edecektir.
• Atatürk geniş anlamıyla devletçidir. Devletçilik halkçılığın zorunlu bir sonucudur. Bu ilke doğrultusunda devlet halkın parasızlık nedeniyle üretimine katılamadığı şeker, dokuma demir-çelik sanayi gibi bazı yatırımları bizzat kendisi yapmıştır.

ÖRNEK: Atatürk, 1 Mart 1922’de TBMM’nin üçüncü toplantısında, “Efendiler, milletimiz çiftçidir. milletin çiftçilikteki çabasını, çağdaş ekonomik önlemlerle azami haddine ulaştırmalıyız.
Köylünün çalışmasının sonuçlarını ve ürünlerini kendi menfaati lehine azami haddine çıkarmak ekonomik siyasetimizin temel ruhudur.” demiştir. Atatürk’ün bu sözlerinin aşağ>dakilerin hangisinde birlikte verilen ilkelerin doğrudan ilgili olduğu savunulabilir?
A) inkılapçılık – Cumhuriyetkçilik
B) Halkçılık – inkılapçılık
C) Devletçilik – Laiklik
D) Laiklik – Halkçılık
E) Cumhuriyetçilik – Devletçilik
2009 ÖSS
ÇÖZÜM: Atatürk hep çağdaşlaşmaya, daha iyiyi aramaya çalışan bir liderdir. O bu yönüyle inkılapçı bir karaktere sahiptir. Atatürk’ün amaçlarından biri de hep halkı ile iç içe olmak
ve halkının çıkarlarını düşünmektir. Paragrafta verilen bilgiler de bu doğrultudadır ve Atatürk’ün inkılapçı ve halkçı yönünü gözler önüne serer. Yanıt B
ÖRNEK: 1934 yılında uygulamaya konulan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nda temel tüketim mallarının üretimine önem verilmesi ve ham maddesi Türkiye’de bulunan sanayi işletmelerinin kurulması amaçlanmıştır.
Yalnız bu bilgiye dayanarak,
I. ithalatın azaltılması istenmektedir.
II. Ticaret dengesinin korunması istenmektedir.
III. Yabancı sermayeden yararlanmak istenmektedir.
yorumlarından hangilerine ulaşılabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III
2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Devletçilik uygulamasına paralel olarak beş yıllık kalkınma
planının uygulanması ile ithalat azaltılmış ve ticaret
dengesi korunmak istenmiştir. Yanıt C

5. Laiklik

• Devlet işlerinin ve hukuk kurallarının dine değil, akla ve bilime dayandırılmasıdır. Bu ilkeyle devlet ve din işleri birbirinden ayrılmıştır.
• Kişilere Laiklik ilkesiyle din, vicdan ve ibadet özgürlüğü sağlanmıştır. Saltanatın kaldırılması din ve siyasetin birbirinden ayrılması anlamında atılan en önemli adımdır. Ardından halifeliğin kaldırılmasıyla Laiklik’te ileri bir aşamaya geçilmiştir.

ÖRNEK: Cumhuriyet döneminde,
I. Tarih,
II. Hukuk,
III. Dil
alanlarının hangilerinde yapılan inkilaplarda laiklik anlayışını yerleştirme amacı olduğu savunulabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III
2006 ÖSS
Medeni Kanun’un kabul edilmesi ile hukuk, laik temel üzerine oturtulmuştur. Tarih alanında yapılan inkılâplar milliyetçilik, dil alanında yapılanlar ise inkılâpçılık ve Milliyetçilikilkesiyle ilgilidir. Yanıt: B

6. İnkılâpçılık

• Atatürk liderliğinde uygulanan Türk inkılabının gayesi öncelikle Türk devletini, toplumunu çağdaş seviyeye getirmektir. Bu çağdaşlaştırma hareketi evrensel değerlerin alınmasıyla birlikte millî değerlere de sahip çıkma anlamındadır.
• Medeni Kanun’un kabulü, öğretimin birleştirilmesi, Latin harflerinin kabulü, mahkemelerin birleştirilmesi, Aşar vergisinin kaldırılması gibi inkılaplar çeşitli alanlarda yapılmış çağdaşlaştırma hareketleridir.

Bütünleyici İlkeler

Millî Egemenlik

• 23 Nisan 1920’de açılan TBMM’de “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir.” denilerek, millî hakimiyet ilkesi resmen yürürlüğe konulmuştur.
• Millî egemenlik ilkesinden taviz verilmeyeceği kesin bir şekilde devletin anayasasında da yer almıştır.
• Atatürk ulusal egemenliğin millet tarafından kullanılabilmesi için Halk fırkasını kurmuştur. Terakkiperver ve Serbest Fırka’nın kurulmasını destekleyerek çok partili rejimi kurmaya çalışmıştır.
• Millî egemenlik ilkesi yalnız saltanata değil, her türlü tek partici sisteme, diktatörlüğe, toplumu bölen etnik ayrımcılığa, sınıf kavgasına dayanan anlayışa karşı olmayı gerektirir.

Millî Bağımsızlık

Atatürk Türkiye’de tam bağımsızlığı savunmuş, Kurtuluş Savaşı’ndan itibaren himaye sistemine karşı çıkmış, Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da emperyalizme karşı olduğunu göstermiştir. Bağımsızlığı ekonomik alanda da savunmuş, kapitülasyonların kaldırılmasını sağlamıştır.

Millî Birlik ve Beraberlik

• Millî birlik, bir milletin içinde yaşayan farklı dil, din, düşünce, inanç kümelerinin ortak idealler ve menfaatler etrafında bir arada yaşaması ve bütünleşmesidir.
• Milli birlik ve beraberlik anlayışı insanların sosyal, biyolojik, düşünce farklılıklarına bakmaz, onları bir milletin fertleri olarak görür. Yurtta Barış Dünyada Barış,

Bilimsellik ve Akılcılık

Çağdaşlık ve Batılaşma, İnsan v e İnsanlık Sevgisi Türk İnkılâbını Korumanın Yolları

• Her şeyden önce devrim, onu yapanlar ve uygulayanlar tarafından sağlamlaştırılmalıdır.
• inkılabın topluma kazandırdıkları duyurulmalıdır.

[tarih_ygs_lys]

a. Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan İnkılâplar

Eğitim ve Öğretimin Birleştirilmesi

• Osmanlı Devleti, eğitimde birlik sağlayamamıştı. Tanzimat’tan sonra mektep-medrese olarak eğitimde ikilik ortaya çıktı. Eğitimde birliği sağlamak için 3 Mart 1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarıldı.

Tevhid-i Tedrisatla,

•  Medreseler kapatıldı, eğitimde birlik sağlandı.
• Millî Eğitim Bakanlığı kuruldu.
• Şeriyye ve Evkaf nezareti kaldırıldı.
• Diyanet işleri Başkanlığı kuruldu.

Ders Programlarının Çağdaşlaştırılması

• Ders programlarının çağın gereklerine göre hazırlanması için 2 Mart 1926’da Maarif Teşkilâtı Kanunu kabul edildi. Kanun ile ders kitaplarındaki gereksiz konular çıkarıldı, ilk ve orta öğrenimde temel esaslar belirlendi.
• Devletin izni olmadan okul açılması yasaklandı.

Yeni Harflerin Kabulü

1 Kasım 1928’de de Latin Alfabesi kabul edildi. Halkın yeni harfleri kolayca öğrenebilmesi için de Millet Mektepleri açıldı.
ÖRNEK: Atatürk, Latin harflerinin kabul edileceğinden 1919 yılında Erzurum Kongresi’nin yapıldığı sıralarda, daha sonra da 1922 yılında söz etmiş; ancak Latin harfleri 1928 yılında
çıkarılan bir yasayla kabul edilmiştir.
Yalnız bu bilgiye dayanarak, Atatürk inkilaplarının,
I. Geleneklere karşı çıkma
II. Hukuki güvence altında olma
III. Yeri ve zamanı geldiğinde yapılma
özelliklerinden hangilerine sahip olduğu söylenebilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III
2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Harf inkılâbının yasa ile kabul edilmesi inkılâpların hukuk güvencesi altına alınması ile ilgilidir. inkılâpların aşama aşama yapılması da ortamın uygun olup olmamasıyla ilgilidir.
Yanıt E

Türk Tarih Kurumu’nun Açılması

• Ümmetçilik düşüncesinin hâkim olduğu Osmanlı Devleti’nde tarih, İslam tarihi olarak ele alınıyordu. Oysa Türkiye Cumhuriyeti, millîyetçilik esaslarına dayanıyordu.
• Türk tarihini aydınlatarak Türk kültürünü dünya kamuoyuna gösterip yeni nesillere aktarmak için 1931’de Türk Tarih-i Tetkik Cemiyeti kuruldu.

Türk Dil Kurumu’nun Açılması

Türkçeyi yabancı kelimelerden arındırmak ve ülkenin her kademesinde aynı dilin konuşulmasını sağlamak için 1932’de Türk Dil Tetkik Cemiyeti kuruldu.
Üniversiteler

• Osmanlı Devleti zamanında kurulan ve üniversite seviyesinde eğitim yapan Darülfunun kaldırıldı, yerine 1933’te İstanbul Üniversitesi açıldı. Ankara Hukuk Fakültesi eğitim ve öğretime başladı.
• Güzel sanatlar alanında önce 1924’te Topkapı Sarayı müze hâline getirildi, ardından Etnografya Müzesi kuruldu.
• Güzel Sanatlar Akademisi’ne mimarlık ve heykelcilik bölümleri eklendi.
• 1937’de ise Dolmabahçe Sarayı’nda resim ve heykel müzesi açıldı.

b. Toplumsal Alanda Yapılan İnkılâplar

Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması

• Tarikat mensuplarının dinî eğitim ve toplantı yerleri tekke ve zaviyelerdi. Bu kuruluşlar yapılan yenilikleri benimsemedikleri gibi muhalifleri de destekliyorlardı.
• 30 Kasım 1925’te çıkarılan bir kanunla tekke, zaviye ve türbeler kapatılarak mal varlıklarına el kondu. Bunlarla ilgili törenler yasaklandı. Aynı kanun ile şeyhlik, dervişlik, seyitlik gibi unvanlar da kanuni yasak çerçevesine alındı.

Kıyafetin Düzenlenmesi

25 Kasım 1925’te çıkarılan kanun ile şapka giyilmesi mecburi hâle getirildi. Aynı gün din adamları dışındaki kişilerin sarık sarması ve cübbe giymesi yasaklandı.

Soyadı Kanunu (24 Haziran 1934)

Aynı yıl kabul edilen başka bir kanun ile de hacı, hafız, hoca, hanımefendi, beyefendi, paşa, ağa, efendi gibi unvanlar ile Osmanlı Devleti tarafından verilen nişan, rütbe ve madalyaların kullanılması yasaklandı.

Saatin, Takvimin, Ölçünün ve Çalışma Hayatının Düzenlenmesi

• 26 Aralık 1925’te Miladi Takvim kabul edilerek 1 Ocak 1926’dan itibaren uygulanmaya başladı. Bu arada günümüzdeki saat ölçüsü uygulamaya konuldu.
• Devletler arası ilişkilerde kolaylık sağlaması için de pazar tatil günü olarak kabul edildi.
• Ağırlık ve uzunluk birimleri için kullanılan ölçüler kaldırılarak 1 Nisan 1931’de uluslararası metrik ve ağırlık ölçüleri uygulamaya kondu. Bu alandaki yenilikler Avrupalı devletlerle olan ilişkilerimizi geliştirmek amacıyla yapılmıştır,
• Medeni Kanun’un kabul edilmesi ile kadın ve erkekler yasalar önünde eşit hâle gelmiştir.
• 3 Nisan 1930’da da kadınlara belediye seçimlerine katılma, 5 Aralık 1934’te ise milletvekili seçme hakkı tanındı.
• ilk kadın vekil 1935 seçimleri ile meclise girdi.

ÖRNEK: Aşağıdakilerden hangisinin Türk milletinin Batılı ülkelerle ortak yaşaması ve çalışmasında kolaylık sağladığı savunulamaz?
A) Uluslararası rakamların kabul edilmesi
B) Hafta tatilinin cuma gününden pazar gününe alınması
C) Türk dilinin yabancı kelimelerden arındırılması
D) Arşın, endaze yerine metre; okka yerine kilogram birimlerinin kullanılması
E) Hicri takvim yerine miladi takvimin kullanılması
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: Türk dilinin yabancı dillerin etkisinden arındırılması Türk milletinin Batılı ülkelerle ortak yaşaması ve çalışmasında kolaylık sağladığı söylenemez. Bu durum Türk kültürünün
gelişmesi, milliyetçilik ile ilgilidir.
Yanıt C

c. Hukuk Alanında Yapılan İnkılâplar

•  Hukukta yapılacak yeniliklerde temel alınan esas, yasaların laikleşmesini temin etmekti. 17 Şubat 1926’da İsviçre Medeni Kanunu Türkçeye çevrilerek Türk Medeni Kanunu olarak kabul edildi.
• 1926 yılında İtalyan ceza, 1927’de İsviçre hukuk mahkemeleri, 1929’da Alman ceza mahkemeleri, 1932’de İsviçre ceza ve iflas kanunları benimsendi.
• 10 Nisan 1928’de yapılan değişiklikler ile de anayasa laikleştirildi. Anayasada yer alan “Türkiye Cumhuriyeti’nin dini İslam’dır.” ifadesi yerine “Türkiye Cumhuriyeti laik bir devlettir.” ifadesi konuldu.
• 5 Şubat 1937’de ise laiklik ilkesi anayasada yerini aldı.

d. Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar

• Kapitülasyonlar ve Sanayi inkılabı Osmanlı Devleti’ni Avrupa devletlerinin açık pazarı hâline getirmişti.
• Cumhuriyet döneminde kamu yararına olan kuruluşlar millileştirilmiştir.
• Madenciliği geliştirmek için Maden Tetkik Arama (MTA) ve ETİBANK kurulmuştur.
• Tarım sektörünü desteklemek için 17 Şubat 1925’te üründen alınan aşar vergisi kaldırılmıştır. Çiftçiye kredi sağlamak için Ziraat Bankası desteklenerek tarım alanında teknik eleman yetiştirmek için okullar açılmış, tarım kredi kooperatifleri kurulmuştur. Tarımda makineleşme teşvik edilmiştir,
• Özel sektörde yeterli sermaye olmadığı için ekonomide devletçilik politikası uygulanmıştır. Yine özel girişimi desteklemek amacıyla 1924’te iş Bankası kurulmuş, 1933’ten sonra planlı ekonomiye geçilmiştir.

Sanayi ve Ticaret

• Yatırımları canlandırmak için devlet 1926’da Teşviki Sanayi Kanunu’nu çıkardı.
• 1929 Dünya ekonomi bunalımının etkisi ile 1933’te planlı Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlandı. Ülkede ilk fabrikalar bu dönemde kurulurken temel ihtiyaç maddelerinin karşılanmasına öncelik verildi.
• Malatya, Kayseri ve Bursa’da dokuma fabrikası, Gemlik suni ipek, İzmit kâğıt işletmeleri, Paşabahçe cam, Beykoz deri fabrikası bu dönemin önemli yatırımlardandır.
• Maden ve elektrik kaynaklarının işletilmesi için Etibank kuruldu. 1939’da Karabük’te ilk demir çelik işletmesi hizmete girdi. Hazırlanan ikinci Beş Yıllık Kalkınma planı ise II. Dünya Savaşı’nın başlaması yüzünden uygulamaya konamadı.

Ulaştırma ve Bayındırlık

• Yabancıların denetiminde bulunan demiryolları millileştirildi. 1927’de Devlet Demiryolları idaresi kuruldu. Ankara – Kayseri – Erzurum – Zonguldak – Ankara

– Sivas – Samsun – Sivas – Malatya demiryollarının yapımı ile önemli merkezler birbirine bağlandı. Karayolu yapımında ise istenilen seviyeye ulaşılamadı. Bu alandaki asıl gelişme 1950 yılından sonra görüldü.

• Türk karasularında Türk gemilerinin taşımacılık yapmasına imkân veren Kabotaj Kanunu kabul edildi (1926). Denizciliği geliştirilme amacıyla 1938’de Denizbank, 1939’da ise Devlet Denizyolları idaresi kuruldu.

[tarih_ygs_lys]

1. TBMM’nin açılmasıyla Türkiye Devleti kurulmuştu. Mustafa Kemal Kurtuluş Savaşı döneminde TBMM üyelerinin ve halkın desteğini almak için cumhuriyete yönelik düşüncelerini açıklamamış ve saltanat karşıtı düşüncelerini belirtmemişti.
2. Devlet kurulmuş olmasına rağmen devlet başkanlığı kurumu yoktu. Bu durum yönetimde aksamalara neden oluyordu.

Cumhuriyet’in İlanına Ortam Hazırlayan Etkenler ve Nedenler

1. Saltanatın kaldırılması
2. 1921 Anayasası’yla kurulan meclis hükümeti sisteminin savaşın sona ermesiyle işlevini yitirmesi; meclis hükümeti sisteminde bakanları meclis seçiyordu. Bütün yetkiler mecliste toplanmıştı. Bu durum meclis hükümeti bunalımına neden oluyordu.
3. Milletvekilleri arasında görüş ayrılıkları ortaya çıkması ve bu durum mecliste gruplaşmalara neden olması
4. Hükümet buhranının ortaya çıkması: Ali Fethi Bey başkanlığındaki bakanlar kurulunun istifa etmesiyle yeni hükümeti oluşturulamamıştır. Bundan dolayı devlet buhrana sürüklenmiştir.

Cumhuriyet’in İlanı

1. 27 Ekim de Ali Fethi Bey başkanlığındaki meclis hükümeti istifa edince ülkede bir kabine bunalımı doğmuştur. Sorunun çözümü için parti grubu toplanmış; fakat bir hükümet listesi üzerinde anlaşmaya varılamamıştı. Bakanları seçebilmek doğrudan sorunu çözebilirdi. Atama yapılabilmesi ancak cumhuriyetin ilanıyla gerçekleşebilirdi.
2. Mustafa Kemal 28 Ekim’de arkadaşları ile konuşmuş ve parti grubunda anayasa değişikliği tartışılarak 29 Ekim 1923’te cumhuriyet ilan edilmiştir.

Cumhuriyet’in İlanının Sonuçları
1 .Rejimin adı konulmuş ve bu konudaki problem ortadan kaldırılmıştır.
2.Devlet başkanlığı sorunu çözülmüştür.
3.Cumhurbaşkanlığı ve başbakanlık makamları kurulmuştur.
4.Meclis hükümeti yerine, kabine sistemine geçilmiştir.
5.Bakanlar Kurulu, başbakan tarafından seçilmiş ve cumhurbaşkanının onayına sunulmuştur.
6.Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir. Cumhurbaşkanı ilk cumhuriyet hükümetini kurma görevini ismet Paşa’ya vermiş, Fethi (Okyar) Bey de TBMM başkanlığına seçilmiştir.
NOT: Cumhuriyetin ilanıyla devlet rejimi sorunu büyük ölçüde çözülmüştür. Buna rağm en cumhuriyet bazı yeni tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Cumhuriyetin ilanı hilafet yanlıları ile olan tartışmayı açığa çıkarmıştır. Halifeliği vazgeçilmez bir kurum olarak görenler cumhuriyet sistemlerini tepkiyle karşılamışlar, bu durum halifeliğin kaldırılmasını gündeme getirmiştir.

Ankara’nın Başkent Yapılması (13 Ekim 1923)

Lozan Barış Antlaşması’yla itilaf Devletleri’nin İstanbul’dan çekilmesi iki görüşü gündeme getirildi: ilki başkentin İstanbul olarak kalması, diğeri ise İstanbul’un askerî idari ve asayiş yönlerinden uygun olmadığı, başkentin Ankara olması gerektiği düşüncesiydi. En sonunda Ankara bu tartışmalardan sonra başkent ilan edilmiştir.

Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)

Halifeliğin Kaldırılmasının Nedenleri

1Saltanatın kaldırılmasıyla Osmanlı Devleti’nin hukuken sona ermesi
2 .Cumhuriyetin ilanı ile devlet başkanlığı sorunun çözülmesi
3. Halifeliğin işlevselliğini yitirmesi
4. Hilafet rejiminin devamını isteyenlerin halifelikten güç alması Nihayet 3 Mart 1924 tarihinde Meclisin aldığı kararla halifelik kaldırılmıştır.

Halifeliğin Kaldırılmasıyla Birlikte Aynı Gün

1. Şeriyye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. Böylece laikleşme yolunda önemli bir adım atıldı.
2. Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti kaldırıldı. Böylece Genelkurmay Başkanlığı’nın hükümet ve siyasetten uzaklaşması sağlandı
3. Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi. Osmanlı Devleti’nde dinî eğitim verilen medreseler ve pozitif bilim veren mektepler bulunuyordu. Bu kanunla medreseler kapatıldı ve eğitimde birlik sağlandı.

ÖRNEK: Medreselerin kapatılmasmm aşağıdakilerden hangisini kolaylaştırdığı savunulabilir?
A) Saltanatın kaldırılmasını
B) Cumhuriyetin ilan edilmesini
C) Yabancı okullarının açılmasını
D) Eğitim ve öğretimin ulusallaştırılmasını
E) Yeni bir anayasa hazırlanmasını
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: Medreselerin kapatılmasıyla Türk millî eğitiminin ulusal bir kimliğe bürünmesi hızlanmıştır.
Yanıt A

Halifeliğin Kaldırılmasının Sonuçları

1. Laikliğe geçişte önemli bir adım atılmıştır.
2. Rejim konusunda tartışmaya yol açabilecek kurum kaldırılmıştır.
3. Halifeliğin kaldırılması Türkiye’de inkılâp sürecini hızlandırmış ve inkılâplar için elverişli bir ortam hazırlamıştır.
4. Ulusçuluğun temelleri güçlendirilmiştir.

Türkiye’de Anayasal Gelişmeler

1921 Anayasası (20 Ocak 1921)

23 Nisan 1920’de TBMM açıldıktan sonra günün ihtiyaçlarına göre bazı yasalar çıkarılmıştı. Ancak birçok konuda Kanuniesasi yürürlükte idi. Mustafa Kemal Paşa 13 Eylül 1920’de meclise devletin siyasi, sosyal, idari ve askerî bakımdan izleyeceği politikayı öngören bir önerge verdi. Bu önerge 20 Ocak 1921 tarihinde “ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu” adıyla yeni Türk
Devleti’nin ilk anayasası olarak kabul edilmiştir.

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun Temel Maddeleri

1. Egemenlik kayıtsız ve şartsız milletindir. Yönetim usulü halkın kendi kendisini yönetmesidir.
Önemi: Saltanatın yerine millet egemenliğine dayanan bir yönetimin kurulacağı belirtilmiştir. Ancak günün şartları göz önüne alınarak cumhuriyet yönetiminin adı söylenmemiştir.
2. Yasama ve yürütme yetkisi TBMM’dedir.
Önemi: Hızlı karar almak ve hemen uygulayabilmek için “ güçler birliği” ilkesi kabul edilmiştir. Güçler Birliği: Yasama, yürütme ve yargı yetkisinin tek elde toplanmasıdır.
3. Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi’nce yönetilir ve hükümet “Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti” adını alır.
UYARI: Bu madde ile meclis hükümeti sistemi kabul edilmiştir. 4. Büyük Millet Meclisi, iller halkınca seçilen üyelerden kurulur.
5. Büyük Millet Meclisi seçimi iki yılda bir yapılır. Milletvekillerinin görev süresi iki yıldır.
6. Din kurallarının (Ahkâm-ı Şer’iye’nin) yerine getirilmesi; kanunların hazır olması, değiştirilmesi, savaş ve barış yapılması, antlaşma yapılması TBMM’nin görevlerindendir.
UYARI: Din kurallarının yerine getirilm esini meclisin üstlenmesi 1921 Anayasası’nın laik olmadığını göstermektedir.
7. Kanuniesasi’nin bu maddelerle çelişmeyen hükümleri eskiden olduğu gibi yürürlüktedir.
Önemi: Kanuniesasi’nin maddeleri kabul edilerek saltanat taraftarlarının tepkisi önlenmiştir. Savaş döneminde hazırlanan 1921 Anayasası toplumun bütün ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte değildi. Bu nedenle kanun çıkarılmayan alanlarda Kanuniesasi’yi uygulama olanağı doğmuştur.
UYARI: 1921 Anayasası yeni Türk Devleti’nin kuruluşunun hukuki ve siyasal belgesidir. TBMM ‘nin yaptığı anayasa “ Kurucu Meclis” olduğunu göstermektedir. Bu anayasa olağanüstü bir dönemde (savaş döneminde) yapıldığı için temel hak ve özgürlüklere yer verilmemiştir. Ancak günün ihtiyaçlarına göre yapılan bu anayasa, Millî Mücadelenin düzenli bir şekilde yürütülmesini sağladı ve 1924 Anayasasına kadar yürürlükte kaldı. 1921 Anayasası m illî egemenlik, tek meclis, güçler birliği ve meclisin üstünlüğü gibi temel ilkelere dayandırılmıştır.
NOT: 1921 Anayasası’ndaki en önemli değişiklikler 29 Ekim 1923 tarihinde gerçekleşmiştir. Bu tarihte Cumhuriyet ilan edilerek devletin yönetim şekli belirlenmiş, “Meclis Hükümeti” sistemi yerine de kabine sistemine geçilmiştir.

1924 Anayasası

1. 1921 Anayasası halkın ihtiyaçlarına karşılık veremediği için 20 Nisan 1924 Anayasası hazırlandı.
2. Bu anayasada da Güçler Birliği ilkesi vardır. Bu anayasa 36 yıl yürürlükte kalmıştır.

Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

Demokratik bir devlet düzeninde “millî egemenlik, seçme seçilme özgürlüğü, çoğulculuk” ilkelerinin gereğini yapmak gerekmektedir. Atatürk bu amaçla ilk öncelikle ilk siyasi parti olan Cumhuriyet Halk Fırkası’nı kurdu.

Cumhuriyet Halk Fırkası (9 Ağustos 1923)

Bu parti inkılâpların yapılmasında ve halka benimsetilmesinde etkili olmuştur.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (17 Kasım 1924)

Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy ve Adnan Adıvar gibi önemli bir grup Cumhuriyet Halk Fırkası’ndan ayrılarak yeni bir siyasi parti kurdular (17 Kasım 1924). Terakkiperver Cumhuriyet Partisi’nin “Parti dinî inançlara saygılıdır.” sloganı rejim muhaliflerinin ve hilafet yanlılarının partiye katılmasına neden oldu.

Şeyh Said Ayaklanması (13 Şubat 1925)

Diyarbakır’da rejim karşıtları, halifeliğin yeniden kurulmasını isteyenler tarafından çıkarılmıştır. Bu durum ingilizlerin Musul meselesini kendi lehine çözmeleri için büyük bir fırsat olacaktır.
İsyanın Sonuçları

• Fethi Okyar hükümeti istifa etmiştir. Yeni hükümeti ismet Paşa kurmuştur.
• Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarılmıştır (4 Mart 1925). Bu kanun 1929 yılına kadar yürürlükte kalmıştır.
• istiklal Mahkemeleri yeniden faaliyete geçirilmiştir.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası isyanla ilgili olduğu gerekçesiyle kapatılmıştır.
• ilk çok partili hayata geçiş denemesi başarısızlıkla sonuçlanmış, demokratik ortamın henüz tam kurum ve kurallarıyla işleyemeyeceği anlaşılmıştır.
• Şeyh Said isyanı ile uğraşan Türkiye Musul meselesinde istediğini alamamıştır.
• Şeyh Said isyanı laik cumhuriyete karşı yapılan ilk isyan özelliği gösterir.

Mustafa Kemal’e Suikast Girişimi (İzmir Suikastı —16 Haziran 1926)

Yeni rejime ve inkılâplara karşı olanlar Mustafa Kemal’e suikast girişiminde bulundular. Ancak suikastın ihbar edilmesiyle girişim başarısız oldu.

Serbest Cumhuriyet Fırkası (12 Ağustos 1930)

• Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurma görevi eski başbakanlardan o sıralarda Paris büyükelçiliği yapan Ali Fethi Bey’e verildi. Mustafa Kemal Paşa’nın istediği iki temel şart vardı: Cumhuriyetin sürekliliği ve laiklik ilkesine bağlılık.
• 1929’da dünyada ekonomik bunalım çıktı. Türkiye krizden olumsuz etkilendi. iktidardaki partinin denetlenmesi ve bu dönemde yeni çözümler üretilmesi gerekiyordu. Serbest Fırka, tek dereceli seçim sistemini ve ekonomide devletçilik yerine liberal bir politikayı benimsedi. Serbest Fırka laiklik karşıtları partiye katılmaya başlayınca kendi kendini 17 Kasım 5; 1930’da kapatmak zorunda kalmıştır.

Menemen Olayı (23 Aralık 1930)

Serbest Fırka’nın kurulması eski rejim yanlılarını yeniden cesaretlendirmişti. Derviş Mehmet adında biri, halkı kışkırtarak Menemen’de: “Din elden gidiyor, şeriat isteriz” diye bağırıyordu. Bu olayı bastırmaya çalışan Asteğmen Kubilay isyancılar tarafından öldürülmüştür. Böylece Terakkiperver ve Serbest Cumhuriyet fırkalarından olumlu sonuç alınamayınca çok partili hayat denemelerine ara verilmiştir.

[tarih_ygs_lys]

Dünyada meydana gelen ilk büyük evrensel savaştır. Bu savaş bütün dünya ülkelerini ekonomik, siyasi ve sosyal yönden etkilenmiştir.
a. Genel Sebepler

• Fransız ihtilali’nin yaymış olduğu eşitlik, adalet, özgürlük gibi kavramlar ile milliyetçilik, demokrasi gibi siyasal akımlar, bu kavram ve siyasi akımlar, sömürülen devletleri etkilemiştir. Milliyetçilik düşüncesiyle imparatorluklarda yaşayan uluslar bağımsızlık isyanlarına başlamıştır.
• Sanayi inkılâbı sonucunda ham madde ve pazar ihtiyacının ortaya çıkması ile büyük Avrupa devletleri karşı karşıya gelmişlerdir. Ekonomik sebeplerle ortaya çıkan çıkar çatışmaları, devletler arası bloklaşmaya sebep olmuş ve I. Dünya Savaşı’nın temel sebebini oluşturmuştur.

b. Ülkelere Göre Özel Sebepler

• Avusturya – Macaristan Rusya’nın Panslavist propagandalarından olumsuz etkilenmekteydi. Buna karşılık kendisi Balkanlar’da yayılmak istiyordu.
• Fransa 1871 Sedan Savaşı’nda Almanya’ya kaptırdığı Alsas- Loren bölgesini geri almak istiyordu.
• İngiltere sömürgelerini Almanya’ya kaptırmamak ve yayılmacı politikasına devam etmek istiyordu.
• Rusya Panslavizm ve sıcak denizlere inme politikası güdüyordu.
• İtalya siyasi birliğini geç tamamladığı için (1870) sömürgelerden pay almak için sıcak denizlere inmeyi planlıyordu.
• Almanya birliğini geç tamamladığı için (1871) ingiltere’nin sömürgelerine ele geçirmek istemesi ve gelişen sanayisi için ham madde ve pazar ihtiyacını karşılamak amacındaydı.
• Japonya Almanya’nın Uzak Doğu sömürgelerini istiyordu. (Nitekim Japonya Sömürgeleri alarak 3 ay içinde savaştan çekilecektir. 3 Ağustos -Kasım 1914)
• Bulgaristan II. Balkan Savaşı sonunda kaybettiği toprakları almak istiyordu.
• 1815 Viyana Kongresi’nden sonra Avrupa’da dengesiz siyasi bir tablo ortaya çıkmıştı.
• Blokların ortaya çıkmış olması

[ad1]
c. Savaşın Başlaması v e Yayılması

• Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması için gereken kıvılcım Saray-Bosna’da ortaya çıkmıştır. Avusturya veliahdı Ferdinand’ın bir Sırplı tarafından öldürülmesi üzerine Sırbistan ile Avusturya-Macaristan arasında savaş başlamıştır. Zaten hazır olan bloklar yerlerini almışlardır. Rusya, Sırbistan’ın yanında yer alırken Almanya da Avusturya- Macaristan tarafında savaşa girmiştir. İngiltere ve Fransa’nın da Rusya yanında savaşa girmesi ile Birinci Dünya Savaşı yayılmıştır.

d. Osmanlı Devleti’nin Savaşa Katılmasının Sebepleri (14 Kasım 1914)

1. Blokların ortaya çıkmasıyla yalnızlıktan kurtulmak istenmesi
2. Kaybedilen toprakların geri alınmak istenmesi
3. Bazı devlet adamlarının (ittihat ve Terakki Partisinin yöneticileri olan Enver, Talat ve Cemal paşaların) Alman hayranlığı
4. Almanya’nın savaşı kazanacağına olan inanç
5. iki Alman gemisinin Osmanlı topraklarına sığınması
6. OsmanlInın jeopolitik konumu Birinci Dünya Savaşı başladığında dünya sömürgelerinin % 40’ı ingilizlerin elindeydi. ingilizlerin elinde bulunan sömürgelerin % 70’inde Müslümanlar yaşıyordu. Halifenin otoritesinin kullanılması bundan dolayı ingilizleri rahatsız etmiştir.
Yanıt A
Osmanlı’nın halifelik makamından faydalanma isteği Savaşta yeni cepheler kurarak yükünü hafifletmek istemesi
Rusya’ya ulaşılmasını engellemek istemesi OsmanlI’nın jeopolitik konumundan yararlanma isteği

Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni Yanında İstemesinin Nedenleri

1.Osmanlı topraklarının İngiliz sömürge yolları üzerinde bulunması
ÖRNEK: 1871 yılında birliğini sağlayan Almanya, Hindistan’a giden ticaret yollarını kesmek ve aynı zamanda Osmanlı padişahı olan halifenin manevi gücünü kullanarak bölgedeki
Müslümanları ayaklandırmak istemiştir. Almanya, Osmanlı Devleti üzerinde nüfuz sahibi olmayı amaçlayan bu yaklaşımıyla aşağıdaki devletlerden hangisinin üstünlüğüne son vermek istemiştir?
A) İngiltere B) İtalya C) Hollanda D) ispanya E) Portekiz
2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Birinci Dünya Savaşı başladığında dünya sömürgelerinin % 40’ı ingilizlerin elindeydi. ingilizlerin elinde bulunan sömürgelerin % 70’inde Müslümanlar yaşıyordu. Halifenin
otoritesinin kullanılması bundan dolayı ingilizleri rahatsız etmiştir.
Yanıt A
2.OsmanlI’nın halifelik makamından faydalanma isteği Savaşta yeni cepheler kurarak yükünü hafifletmek istemesi
3.Rusya’ya ulaşılmasını engellemek istemesi
4.Osmanlı’nın jeopolitik konumundan yararlanma isteği
[ad2]
ÖRNEK: XIX. yüzyılın son çeyreğinden itibaren, Almanya ile Osmanlı Devleti arasında yakınlaşma başlamış; Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti Almanya’nın yanında
yer almıştır.
Aşağıdakilerden hangisinin bu yakınlaşmada etkili olduğu savunulabilir?
A) Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa’nın isyan etmesi
B) Osmanlı Devleti’nin bir Avrupa devleti sayılması
C) Osmanlı Devleti’nin Tanzimat Fermanı’nı ilan etmesi
D) Osmanlı Devleti’nin parçalanma tehlikesi altında olması
E) Avusturya-Macaristan imparatorluğu’nun parçalanması
2008 ÖSS
ÇÖZÜM: I. Dünya Savaşı’nda Almanya’nın yanında yer alması Osmanlı Devleti’nin parçalanma tehlikesi altında olması ile ilgilidir.
Yanıt D
e.Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girişi

2 Ağustos 1914’te ittihat ve Terakki Partisi Almanya ile gizli bir antlaşma imzalamış, çok geçmeden Almanların Goben ve Breslav adlı iki gemisi Osmanlı’ya sığınmıştı. Osmanlı, İngiltere ve Fransa’nın karşı çıkmasına rağmen bu gemileri satın aldığını açıklamış, bu gemiler Yavuz ve Midilli adlarını almışlar; ancak mürettebatın padişahtan izinsiz Rus limanlarını bombalaması üzerine Osmanlı Devleti savaşa fiilen girmiş sayılmıştır (29 Ekim 1914).

f . Topraklarımızda Savaştığımız Cepheler

1. Saldırı Cepheleri
a. Kafkasya C ephesi

•  I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin açtığı ilk cephedir.
• Osmanlı Devleti’nin amacı, Türkistan’a ulaşarak buradaki Türklerin emperyalistlere karşı ayaklanmasını sağlamaktır. Ancak bu amaçla açılan Sarıkamış Harekâtı başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
• 1917 yılının sonunda Bolşevik ihtilali’nin ardından Rusya, müttefiklerle antlaşma yaparak savaştan çekilmiştir.

Brest Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918)

1. Rusya’nın savaştan çekilirken imzaladığı antlaşmadır.
2. Antlaşmaya göre 1878’de Berlin Kongresi’nde Ruslara bırakılan, Kars, Ardahan ve Batum Osmanlı’ya verilmiştir.
UYARI: Brest-Litovsk, Osmanlı Devleti’nin toprak kazanarak yaptığı son antlaşmadır.

b. Kanal Cephesi (19151916)

• Almanların isteği ile 14 Ocak 1915 tarihinde açılmıştır.
• Amaç; Süveyş Kanalı’nı ele geçirmek,
• Mısır’da egemenliğini tekrar sağlamak,
• ingilizleri can damarları niteliğindeki Süveyş Kanalı’ndan vurmaktı.
• Harekat başarısız olunca askerlerimiz geri çekilmiştir.
• İngilizler Osmanlı’nın yaşadığı bu başarısızlığın ardından Suriye ve Filistin’e kadar ilerlemişlerdir.

2. Savunma Cepheleri
a. Irak Cephesi

• Cephe İngiltere’nin 15 Ekim 1914’te Bahreyn’i ve 23 Kasım 1914’te Basra’yı işgali üzerine açıldı.
• İngiltere’nin bu cepheyi açmadaki amacı Hindistan’daki sömürgelerini kontrol altına almak, Abadan petrollerini denetlemek ve Rusya’ya yardım göndermekti. Irak, Osmanlı Devleti’nin ilk savunma cephesidir.
• ingilizler, Kasım 1914’te Basra’ya asker çıkarmışlar,Osmanlı ordusu Kut’ül-Amare’de 13.399 İngiliz askerini esir etmiştir. Bunun üzerine yapılan İngiliz saldırısı ile ordu çekilmiş ve ingilizler Musul’a kadar ilerlemişlerdir (1917).

b. Çanakkale Cephesi (18 M art 1915) Sebepleri
1 . İstanbul’u alarak savaşı çok kısa bir zamanda bitirmek
2. Rusya’ya yardım göndermek
3. Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmak
4. Rusya’ya silah yardımı sağlamak
5. Rusya’dan malzeme ve tarım ürünleri sağlamak

• Denizde ve karada devam eden çarpışmalarda büyük bir Türk zaferi kazanılmıştır.
• itilaf kuvvetleri denizden Boğazı geçemeyince Gelibolu’ya asker çıkarmışlardı. Conkbayırı, Arıburnu. Kumkale, Kireçburnu ve Seddülbahir’de devam eden kara savaşlarında Türk tarafı büyük başarılar elde etmiştir.
• Mustafa Kemal kara savaşlarında cephede düşmanla savaşmıştır.

Sonuçları
1. Çanakkale Savaşları I. Dünya Savaşı’nın iki yıl daha uzamasına neden olmuştur.
2. Savaş çok geniş bir alana yayılmıştır.
3. Rusya’da Bolşevik ihtilali’nin çıkmasına neden olmuştur.
4. Mustafa Kemal’in tanınmasında ve Millî Mücadele’nin lideri olmasında etkili olmuştur.
5. İngiltere ve Fransa’nın ağır yenilgisi ile sonlanmıştır.
6.İngiltere ve Fransa’nın ağır yenilgisi ile sonlanmıştır.
7.Bulgaristan’ın savaşta Osmanlı tarafında yer almasını sağlamıştır.
8.Yarım milyonu aşkın insan ölmüştür.
9.Millî Mücadele ruhu doğmuştur. ilk gizli antlaşmalar ortaya çıkmıştır.
UYARI: Bu zafer Osmanlı Devleti’nin İttifaklar adına tek başına kazandığı tek zaferdir.

c. Hicaz-Yemen Cephesi

• Bu cephede Osmanlı Ordusu, Mac Mahon Antlaşması ile bağımsızlık fikri ile kandırılan Araplar ve ingilizlere karşı savaşmıştır. Araplar 5 Haziran 1916’da bağımsız olmuşlardır. Bu da ümmetçilik anlayışını sona erdirmiştir.

UYARI: Arapların Osmanlı Devleti’ne karşı savaşması II. Abdulhamit döneminde yürürlüğe konulan Panislamizm politikasının (ümmetçilik, İslamcılık) anlayışının sona erdiğini göstermektedir.
d. Filistin Suriye C ephesi (19151917)

• Osmanlı Devleti’nin savaştığı son cephedir.
• Osmanlı Devleti’nin saldırı cephelerinden olan Kanal harekâtından sonra açılmıştır. ingilizler Gazze ve Kudüs’ü ele geçirmişlerdir.
• Yıldırım Orduları Kumandanı Mustafa Kemal Paşa İngiliz ordularını Halep’in kuzeyinde durdurmuştur. Bu sınır Misakımillî’nin sınırı olmuştur.

UYARI: O rta Doğu’da Osmanlı Devleti’nin savaştığı cephelerde, Arapların hep Osmanlı Devleti aleyhine bir cephe içinde olduklarını görmemiz, ümmetçilik anlayışının yerini milliyetçiliğin aldığını göstermektedir. Topraklarımız Dışında Savaştığımız Cepheler Bu cepheler Osmanlı Devleti’nin ittifak Devletleri’ne yardım için sınırları dışında savaştığı cephelerdir.
a. Makedonya Cephesi‘nde Osmanlı ve Bulgaristan orduları Sırp ve Ruslarla savaşmıştır.
b. Galiçya Cephesi‘nde Osmanlı, Almanya, Avusturya
– Macaristan orduları Ruslarla savaşmıştır.
c. Romanya Cephesi‘nde Osmanlı ve Bulgar orduları Ruslarla savaşmıştır.

I. Dünya Savaşı Devam Ederken İtilaf Devletleri Arasında Yapılan Gizli Antlaşmalar

• Bu antlaşmalar, İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya devletleri arasında olmuştur.
• Antlaşmalar I. Dünya Savaşı’nı uyum içerisinde devam ettirmek amacıyla yapılmıştır.
• Savaştan sonra çıkabilecek anlaşmazlıkları ortadan kaldırmak amaçlanmıştır. Asıl neden ise Osmanlı Devleti topraklarını paylaşmaktır.

1. Boğazlar (İstanbul) Antlaşması (4 Mart 1915)

• Rusya, İngiltere ve Fransa arasında yapılmıştır.
• Çanakkale Cephesi’nden sonra Rusya’nın savaştan çekilmesini önlemek amacıyla Boğazlar ve Marmara kıyıları Rusya’ya verilmiştir.

2. Londra Antlaşması (26 Nisan 1915)

• İngiltere, Rusya, Fransa ve İtalya arasında yapılmıştır.
• İtalya’nın I. Dünya Savaşı’na kendi taraflarında katılması karşılığında On iki Ada ve Akdeniz çevresi İtalya’ya verilmiştir.

3. Sykes Picot Antlaşması (23 Ekim 1916)

• İngiltere ile Fransa arasında yapılmıştır.
• İngiliz ve Fransızlar savaş sonunda Osmanlı Devleti’nden alacakları toprakları belirlemişlerdir. Buna göre, Adana, Antalya Bölgesi, Suriye kıyıları ve Lübnan Fransa’ya; Musul dışında Irak İngiltere’ye verilmiştir.
• Suriye’nin bazı bölgelerinde ve Musul ile Ürdün’de, İngiltere ve Fransa koruyuculuğunda bağımsız bir Arap devleti kurulacaktı.

4. Petro Grad Antlaşması (18 Mart 1916)

• İngiltere, Fransa ve Rusya arasında yapılmıştır.
• Rusya’ya, bundan önceki Sykes-Picot Antlaşması’nı kabul etmesi karşılığında Doğu Karadeniz verilecekti.

5. Saint Jean de Maurienne Antlaşması (19 Nisan 1917)

• İngiltere, Fransa ve Rusya ile İtalya arasında imzalanmıştır.
• İtalya’nın, Sykes Picot Antlaşması’nı kabul etmesi şartıyla İtalya’ya Konya çevresi verilmiştir.

6. Mac Mahon Antlaşması (16 Mayıs 1916)

• İngiltere’nin Mısır valisi olan Mac Mahon ile İngiliz casusu Lawrence, Arapları Osmanlı Devleti’ne karşı kışkırtmak için Arap liderlerine bağımsızlık sözü vermiştir.
• Bu antlaşma ile Araplar, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’ne karşı savaştılar.
• Bugünkü Arabistan haritasının temeli Mac-Mahon Antlaşması ile çizilmiştir.

UYARI: ABD’nin savaşa katılması ve Rusya’da Bolşevik İhtilalinin patlak vermesi Dünya Savaşının kaderini değiştirmiştir. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Wilson savaşa girmeden önce bazı ilkeler yayınlamıştır. Bunlara Wilson İlkeleri (Prensipleri) denir.

Wilson Prensipleri (İlkeleri)

I. Dünya Savaşı’na girmeden önce Amerika başkanı Wilson tarafından ilan edilmiştir. itilaf Devletleri tarafından kabul edilmesine rağmen Paris Barış Konferansında reddedilmiştir.
itilaf Devletleri ABD’nin askerî ve ekonomik yardımını sağlayabilmek amacıyla bu prensipleri kabul etmiş görünmüşlerdir
Wilson İlkeleri’nin İlan Edilmesinin Sebepleri
1. ABD’nin Avrupa siyasetine egemen olma düşüncesi
2. Sömürgeci sistemlerin yerine mandater rejimleri yerleştirmek
İlkeler
1. Boğazlar bütün devletlere açılacaktı.
2. Yenen devletler yenilen devletlerden toprak ve savaş tazminatı almayacaktı. (Bu olay mandacılık fikrine sebep olmuştur.) Ayrıca Mondros Ateşkes Antlaşmasından sonra işgallerin başlaması da bu olaya aykırıdır.
3. Gizli diplomasi yapılmayacak, açık diplomasi uygulanacaktı. (Gizli antlaşmalar olmayacaktı.)
4. Self determinasyon uygulanacaktı. Her devlet kendi kendini yönetecek, kendi kaderine karar verebilecekti.
5. Osmanlı imparatorluğu’nun Türklerin çoğunlukta olduğu yerlerde Türk Devleti kurulacaktı. Ancak Osmanlı topraklarında yaşayan azınlıklar yoğun oldukları yerlerde bağımsız devlet kurabileceklerdi (12 .Madde).
6. Sedan Savaşı’nda Almanya’nın işgal ettiği Alsas – Loren Fransa’ya geri verilecekti.
7. Milletler Cemiyeti’nin kurulması sağlanacaktı (Cemiyet- i Akvam).
8. Rusya, Polonya, Karadağ, Romanya, Sırbistan ve İtalya’nın durumu yeniden belirlenecekti.
UYARI: Wilson, savaşın sona erm esinden sonra yapılacak barış için prensiplerini hâkim kılmaya çalışmış fakat başarılı olamamıştır. Çünkü İngiltere, Fransa ve İtalya bu ilkelerin çıkarlarına ters düştüğünü anlamışlardı. Wilson İlkeleri Paris Barış Konferansı’nda kabul edilmemiş, bu da eşitlik prensibine dayanm ayan bir yapılanmaya sebep olmuştur. İngiltere ve Fransa’nın Wilson İlkeri’ne uymamaları, II. Dünya Savaşı’nı tetikleyecektir.

Ateşkes Antlaşmaları

• Bulgaristan: Selanik Ateşkes Antlaşması (10 Eylül 1918)
• Avusturya- Macaristan imparatorluğu: Villiagest Ateşkes Antlaşması (13 Kasım 1918)
• Almanya: Redhandes Ateşkes Antlaşması (26 Kasım 1918)
• Osmanlı imparatorluğu: Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

I. Dünya Savaşının Sona Ermesi

• Birinci Dünya Savaşı sonucunda İngiltere, Fransa ve Rusya’nın başını çektiği itilaf Devletleri sonlara doğru 28 devlete ulaşmıştı. Almanya, Avusturya-Macaristan ve Osmanlının başını çektiği ittifak Devletleri bu durum karşısında yenilgilerini ilan etmişler ve savaştan çekilmişlerdir.

– Almanya’nın denizlere hâkim olamaması
– Avusturya-Macaristan imparatorluğu’nun çok uluslu bir yapısının olması
– Bulgaristan’ın sadece köprü durumunda olması ve Osmanlı imparatorluğu’nun ekonomisinin çok kötü olması gibi durumlar ittifak Devletleri’nin yenilgisinin başlıca sebepleri olacaktır.

[tarih_ygs_lys]