• II. Mahmut tahta oturunca ayanlarla (taşrada bulunan varlıklı ve ileri gelenler) “Sened-i ittifak” adıyla bir sözleşme imzaladı. II. Mahmut, ayanları merkeze bağlamak ve onları kontrol altına almak amacıyla bu sözleşmeyi hazırlamıştı. Bu sözleşme ile ayanların varlığı da kabul edilmiş oldu.
• II. Mahmut devrinde askerlik, idare, ekonomi, kültür ve eğitim alanlarında ıslahatlar yapılmıştır.

a. Askeri Alandaki Yenilikler

•  Nizamıcedid Ocağı’nın yerine Sekbanıcedid adında yeni bir ordu kuruldu. Fakat yeniçerilerin ayaklanması üzerine bu ordu kapatıldı.
• Eşkinci Ocağı kuruldu. Bu ocak da yeniçerilerin ayaklanması ile kapatıldı. 

Yeniçeri Ocağı kaldırıldı (1826). Bu olaya “Vaka-i Hayriye” (Hayırlı Olay) denir. Kaldırılan Yeniçeri Ocağı’nın yerine “Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye” (Muhammed’in Yardımcı Askerleri) adında yeni bir ordu kuruldu.
UYARI: Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması ile padişahların yönetimdeki gücü tekrar artmıştır. Merkezî otorite güçlenmiştir. Ayrıca, yapılacak yeniliklerin önündeki en büyük engel de ortadan kaldırılmıştır.

b. Yönetim Alanındaki Yenilikler

• Divan teşkilatı kaldırılarak nezaretler (bakanlıklar) kuruldu.
• Memurlar iç işleri ve dış işleri olmak üzere ikiye ayrıldı.Memurların atama ve yükselmeleri için esaslar belirlendi. Memurlara maaş bağlandı. Tek tip kıyafet giyme zorunluluğu getirildi.
• Devlet işlerinde yapılacak yenilikler için hükümete tavsiyelerde bulunacak ve bunların yürürlüğe girmesini takip edecek meclis ve komisyonlar oluşturuldu.
• Büyük iller bölünerek yenileri kuruldu ve bunlar merkeze bağlanarak başlarına valiler atandı.
• Anadolu ve Rumeli’de askerî amaçlı nüfus sayımı yapıldı.
• Halkın sağlığını korumak için Karantina Teşkilâtı kuruldu.
• Vergi kuralları yeniden düzenlendi.
• Posta teşkilatı kuruldu.

c. Eğitim ve Kültür Alanlarındaki Yenilikler

• ilköğretimin zorunlu olması kabul edildi.
• Yüksek okulların öğrenci ihtiyacını karşılamak için rüştiye okulları açıldı.
• Devlet memuru yetiştirmek için okul açıldı.
• Tıp Okulu açıldı.
• ilk kez Avrupa’ya öğrenci gönderildi.
• ilk resmî gazete olan Takvim-i Vekâyi çıkarıldı.
• Tanzimat ve Islahat Fermanları

a. Tanzimat Fermanı

• II. Mahmut’un ölünce yerine oğlu Abdülmecit geçti. Babasının başlattığı ıslahat hareketlerini devam ettirmeyi isteyen Sultan Abdülmecit, Paris ve Londra’da büyükelçilik görevinde bulunmuş Mustafa Reşit Paşa’ya ıslahatlar konusunda yetki verdi.
• Mustafa Reşit Paşa, Tanzimat Fermanı adı verilen ve yapılacak yenilikleri içeren bir ferman hazırladı. Bu fermanı Gülhane Parkı’nda okuyarak halka duyurdu (1839). Bu nedenle bu fermana “Gülhane Hatt-ı Hümayûnu” da denir.

Fermanın Başlıca Maddeleri Şunlardır:

1. Müslüman, Hristiyan bütün vatandaşların mal ve can güvenliği devlet tarafından sağlanacak,
2. Herkes kanun önünde eşit sayılacak,
3. Vergiler, kişilerin kazancına göre adil bir şekilde düzenlenecek,
4. Askerlik işleri belirli kurallara bağlanacak,
5. Mahkemeler herkese açık yapılacaktı.
ÖRNEK:Tanzimat’tan sonra birçok alanda yeni kurumlar kurulmuş, eskilerine dokunulmamış ancak bunlar işlevsiz hâle getirilmiştir.
Bu tutumun,
I. medrese mezunlarının iş olanaklarının daralması,
II. modern eğitimin yaygınlaşması,
III. modern yargılama usullerinin uygulandığı mahkemelerin sayıca artması
durumlarından hangilerine ortam hazırladığı savunulabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
2009 ÖYS
ÇÖZÜM: Tanzimat’ta yeni eğitim kurumlarının açılması ve eski kurumların işlevsiz hale gelmesi, kendisini yenilemeyen medrese mezunlarının iş bulma alanını daraltmış, modern
eğitimi yaygınlaştırmış, modern mahkemelerin sayıca artmasına yol açmıştır.
Yanıt E
ÖRNEK:.
Aşağıdakilerden hangisi, Tanzimat Ferman’nın getirdiği yeniliklerden biri değildir?
A) Herkesin mal ve mülküne sahip olması
B) Herkesten gelirine göre vergi alınması
C) Mahkemelerin herkese açık olması
D) Askerlik için nakdi bedelin kabul edilmesi
E) Rüşvet ve iltimasa karşı önlem alınması
1989 ÖYS
ÇÖZÜM: Tanzimat Fermanı askerliği bir vatan hizmeti hâline getirdi ise de nakdi bedelin kabul edilmesi 1856 Islahat Fermanı ile kabul edilmiştir. Diğer seçeneklerdeki yenilikler
1839 Tanzimat Fermanı ile getirilmiştir.
Yanıt D

• Padişah bu fermana ve hazırlanacak yasalara uyacağına dair yemin etti. Bu yeminle, padişah kendi yetkilerini sınırlandırmış ve yetkilerinin üstünde bir kanun gücünün olduğunu kabul etmiştir.

NOT: Tanzimat Fermanı, hukuğun üstünlüğü anlamında bir gelişme olarak nitelendirilebilir.
UYARI: Tanzimat Fermanı Osmanlı toplumda demokratikleşme hareketlerinin başlangıcı sayılmıştır. Tanzimat Fermanı’nın ilanından I. Meşrutiyet’in ilanına kadar süren bu döneme Tanzimat Devri denir (1839-1876).

• Tanzimat Devri’nde askerlik, adliye, maliye ve devlet yönetimine ait kanunlar yapıldı. Yeni eğitim – öğretim programları hazırlamak için bir komisyon kuruldu.
• Ancak iç ve dış sorunlar nedeniyle yapılan düzenlemelerden yeterli sonuç alınamadı.

ÖRNEK: Tanzimat Ferman’nın kendisinden önce yapılan ıslahat hareketlerinden çok daha önemli bir belge sayılmasında.
I. Avrupa’nın üstünlüğünün kabul edilmesi,
II. Tebaa arasındaki ayrıcalıkların giderilmesi,
III. Yönetimde yeni esaslar getirilmesi durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III  D) I ve II E) II ve III
2007 Ö SS
ÇÖZÜM: Tanzimat Fermanı’nın kendinden önce yapılan ıslahat hareketlerinden çok daha önemli bir belge sayılmasında tebaa arasındaki ayrıcalıkların giderilmesi ve yönetimde
yeni esaslar getirilmesi etkili olmuştur.
Yanıt E

b. Ishalat Fermanı (1856)

• Kırım Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ne yardım eden İngiltere ve Fransa, yaptıkları yardıma karşılık Osmanlı Devleti’nden Hristiyan halka yeni haklar verilmesini istedi.
• Osmanlı Devleti bu konuda Paris Antlaşması’na bir madde konulmasını ve iç işlerine karışılmasını önlemek amacıyla Islahat Fermanı’nı ilân etti (1856).
• Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı’nda yer alan konularda gayrimüslimlere yeni haklar getirmiştir. Ancak, Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışması engellenememiştir.

I Meşrutiyet ve II. Meşrutiyet

I. Meşrutiyet

• Tanzimat ve Islahat Fermanları’yla verilen hakları yeterli görmeyen Osmanlı Devleti’ndeki gayrimüslimler devlete karşı ayaklandılar.
• Devletin içinde bulunduğu durumdan memnun olmayan ve yapılan yenilikleri yeterli görmeyen, ayrıca Avrupa’yı da yakından tanıyan Mithat Paşa, Ziya Paşa ve Namık Kemal gibi aydınlar, meşrutiyet yönetimini savunmaktaydılar. Ardından Meşrutiyet yönetiminin kurulması için Yeni Osmanlılar (Jön Türkler) adında aydınlar tarafından cemiyet kuruldu. Jön Türkler çıkardıkları gazetelerde yazılarıyla meşrutiyet yönetiminin kurulmasını, bir anayasanın hazırlanmasını, yeni bir meclisin açılmasını istediler. Böylece, Balkan milletlerinin isyanları ve Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışması engellenecekti.
• Sultan Abdülaziz bu düşünceleri uygulamak istemedi ve bunun üzerine Yeni Osmanlılar tarafından tahttan indirilerek yerine V. Murat getirildi. Ancak V. Murat’ın akıl sağlığı bozuk olduğu için üç ay sonra tahttan indirildi ve meşrutiyeti ilan edeceğine söz veren II. Abdülhamit tahta oturtuldu (1876).

ÖRNEK: Osmanlı Devleti’nde yenilik taraftarları aşağıdakilerin hangisinde rol oynamıştır?
A) 31 Mart Olayı’nın çıkmasında
B) Abdülaziz’in tahttan indirilmesinde
C) III. Selim’in tahttan indirilmesinde
D) Genç Osman’ın tahttan indirilmesinde
E) Tarhuncu Ahmet Paşa’nın öldürülmesinde
2008 ÖSS
ÇÖZÜM: Osmanlı Devleti’nde meşrutiyet yönetimini isteyenler, Sultan Abdülaziz’i tahtan indirmişlerdir.
Yanıt B

• II. Abdülhamit, Mithat Paşa’yı sadrazam yaptı. Mithat Paşa’nın başkanlığında oluşturulan komisyon tarafından anayasa (Kanuniesasi) hazırlandı. Bu anayasa meclisi açma ve kapatma yetkisini padişaha veriyordu. Anayasa’nın 23 Aralık 1876’da uygulamaya konulması ile meşrutiyet ilan edildi. Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan kuruldu. Meclis-i Mebusan halkın seçtiği üyelerden, Meclis-i Ayan ise padişahın seçtiği üyelerden oluşuyordu.

ÖRNEK: 1876 yılında ilan edilen Kanuni esasi’ye göre,
I. Hükümet padişaha karşı sorumludur.
II. Mebusan Meclisi üyelerini halk seçer.
III. Meclisi açıp kapama yetkisi padişaha aittir.
Bu durumlardan hangileri, Osmanlı Devleti’nin monarşik yapısının değişmediğini gösterir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: Kanuniesasi ile hükümetin padişaha karşı sorumlu olması ve padişahın meclisi açma kapama yetkisine sahip olması Osmanlı Devleti’nde monarşik yapının değişmediğini
gösterir.
Yanıt D

• I. Meşrutiyet Devri çok kısa sürdü. 1877-1878 Osmanlı – Rus Savaşı’nın başlaması meclisin çalışmalarını aksattı. Gayrimüslim mebuslarının davranışlarını ileri sürerek II. Abdülhamit anayasanın kendisine verdiği yetkiye dayanarak meclisi kapattı.

UYARI: 1 876 anayasası (Kanuniesasi) Türk tarihinin ilk anayasasıdır.

• II. Abdülhamit devrinde muhalefete izin verilmemiş, basına yoğun bir sansür uygulanmıştır.Ümmetçilik (Panislamizm) politikası izlenmiş, halifelik yetkisi yoğun şekilde kullanılmıştır. İslam birliği (Panislamizm) II. Abdülhamit’in liderliğinde bütün Müslümanların birleşmesini amaç edinir. Bu siyaset daha çok Arapları milliyetçilik hareketlerinden uzaklaştırmak için kullanılmıştır. Devlet aldığı dış borçların faizini ödeyemeyecek duruma gelmiş, alacaklı hükümetler borçlarını almak için “Düyun-ı Umumiye” dış borçlar kurumunu oluşturmuşlardır (1881). Düyun-ı Umumiye devletin gelirlerine tarım ve maden vergilerine el koymuş, Osmanlı Devleti’nin egemenlik hakları zedelenmiştir.

İttihat ve Terakki Cemiyeti

• Osmanlı aydınları II. Abdülhamit yönetimine karşı gizli olarak 1889 tarihinde “ittihad-ı Osmaniye Cemiyetini kurdular. Bu cemiyet daha sonra “ittihat ve Terakki Cemiyeti” ismini alacaktır. Osmanlı aydınları daha çok harbiye, tıbbiye, mülkiye okullarında teşkilatlanmışlardır.
• Mustafa Kemal ve arkadaşları istibdat (baskı) yönetimine karşı Şam’da “Vatan ve Hürriyet Cemiyeti”ni kurdular (1905). Bu cemiyet sonraları ittihat ve Terakki Cemiyeti ile birleşti.
• ittihat ve Terakki’nin amacı, meşrutiyeti yürürlüğe sokarak Meclis-i Mebusan-ı açmak ve II. Meşrutiyeti ilan etmek, 1876 Anayasası’nı tekrar yürürlüğe sokmaktı.

II. Meşrutiyet

• Meşrutiyeti yeniden kurmak isteyen aydınlar ittihat ve Terakki adındaki gizli cemiyetin çevresinde toplanmışlardı. Bu sırada Makedonya’da huzursuzluklar ortaya çıkmıştı. İngiltere ve Rusya anlaşarak bölgenin Osmanlı yönetiminden ayrılmasına karar verdi. Bu durum üzerine ittihat ve Terakki Cemiyeti harekete geçti. Cemiyete bağlı subaylardan Kolağası Niyazi Bey ve Binbaşı Enver Bey meşrutiyetin tekrar ilan edilmesi için Makedonya’da dağa çıktı. Ayaklanmanın büyümesi ve yapılan baskılar sonucunda II. Abdülhamit, meşrutiyeti ikinci kez ilan etti (1908).
• II. Meşrutiyet ilan edildi. Anayasa yeniden yürürlüğe kondu. Mebuslar Meclisi ve Ayan Meclisi toplandı. Bu dönemdeki iç ve dış sorunlar dolayısıyla demokrasi tam olarak gerçekleşememiştir.
• II. Meşrutiyetin ilanı sırasında çıkan karışıklıklardan yararlanmak isteyen AvrupalI devletler Osmanlı topraklarının bir bölümünü işgal etti.

1. Avusturya – Macaristan, Bosna – Hersek’i işgal etti.
2. Yunanistan Girit’i işgal etti.
3. Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.

• Meşrutiyet yönetimine karşı olanlar tarafından istanbul’da bir ayaklanma çıkarıldı. Ayaklanmada halkın dinî inançları kullanıldı (13 Nisan 1909). 31 Mart Ayaklanması’nı bastırmak için Selanik’te bir ordu hazırlandı.
• Hareket Ordusu olarak adlandırılan ordu İstanbul’a gelerek ayaklanmayı bastırdı. Ayaklanmada parmağı olduğu gerekçesiyle II. Abdülhamit tahttan indirildi. Yerine V. Mehmet Reşat tahta çıktı. Bu dönemde Osmanlı Devleti’nin yönetiminde ittihat ve Terakki Cemiyeti etkili oldu.

Osmanlı Devleti’ni Kurtarmayı Amaçlayan Düşünce Akımları

Osmanlıcılık: Meşrutiyet rejimini savunan, din ve ırk ayrımı gözetmeyen akımdır. Bu akım Osmanlı halkını Osmanlı kimliği fikri etrafında birleştirmeyi amaçlamaktadır.
İslamcılık (Ümmetçilik): Bütün dünya Müslümanlarını bir İslâm birliği etrafında toplamayı savunmaktadır. Türkçülük: Dünyadaki Bütün Türklerin tek bir çatı altında toplanması fikridir.
Batıcılık: Batının kurumlarının, bilim ve tekniğinin alınmasını savunan bir fikirdir.
ÖRNEK: Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin Dağılma Dönemi’nde yaptığı antlaşmalardan biri değildir?
A) Bükreş B) Edirne C) Paris D) Belgrat E) Hünkar iskelesi
ÇÖZÜM: Belgrad Antlaşması Osmanlı Devleti’nin gerileme döneminde Avusturya ile yaptığı antlaşmalardandır.
Yanıt D
ÖRNEK: Osmanlı Devleti’nin Dağılma Dönemi’nde bazı fikir akımları ortaya çıkmıştır. Bunlardan Türkçülük bütün Türkleri bir bayrak altında toplamayı, İslamcılık bütün Müslümanları
bir arada tutmayı, Batıcılık Batı’nın örnek alınmasını savunmuştur.
Buna göre bu akımların ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Devletin dağılmasının ve parçalanmasının önüne geçmek
B) Kaybedilen toprakları geri almak
C) Güçlü devletlere karşı denge politikası izlemek
D) Kapitülasyonların olumsuz etkilerinin önüne geçmek
E) Kutsal toprakları elde tutmak
ÇÖZÜM: Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkan yukardaki akımların ortak amacı kötü gidişe son vermek, devletin dağılmasına ve parçalanmasına engel olmaktır. B, C, D ve E seçenekleri
paragrafla tarihi gerçeklerle çelişir.
Yanıt A

[tarih_ygs_lys]

1. Fransız İhtilali’nin Osmanlı Devleti’ne Etkileri

• Fransız ihtilâli ile etkili olan milliyetçilik (ulusçuluk) düşüncesi Osmanlı Devleti’ni olumsuz olarak etkiledi. Osmanlı Devleti’nde yaşayan bazı Balkan milletleri bağımsızlık için ayaklanmalar çıkardı.
• Osmanlı Devleti’nde ulusalcılık hareketleri devletin sahibi oldukları için Türklerde bu dönemde fazla yayılmamıştır.

ÖRNEK: XIX. yüzyıl sonlarına kadar Osmanlı tarihçileri İslamiyet’ten önceki Türk tarihiyle ilgilenmemişlerdir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisinin gecikmesinde etkili olduğu savunulabilir?

A) Türk milliyetçiliğinin uyanması
B) imparatorluğun bünyesindeki çeşitli toplumların milliyetçilik akımından etkilenmesi
C) Çeşitli alanlarda ıslahat yapılması
D) Avrupa’nın üstünlüğünün kabul edilmesi
E) Osmanlı Devleti’nin toprak kaybetmesi
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: XIX. yüzyıl sonlarına kadar Osmanlı tarihçilerinin İslam öncesi Türk tarihi ile ilgilenmemesi Türk milliyetçiliğinin uyanmasını geciktirmiştir.
Yanıt A

2. Sırp İsyanları Nedenleri

1. Gerileme ve Dağılma dönemlerinde Osmanlı-Avusturya savaşlarının Sırp topraklarında yapılması
2. Fransız ihtilâli ile yayılan milliyetçilik düşüncesinin Sırplarda bağımsız olma fikrini yayması
3. Avusturya, Rusya ve Fransa’nın Sırpları kışkırtması
4. Sırbistan’daki yöneticilerin halka kötü davranması

• Sırpların ilk isyanı 1804 yılında ortaya çıktı. 1812 yılında Ruslarla imzalanan Bükreş Antlaşması ile Sırplara bazı haklar verildi. Fakat, Sırplar 1815’te yeniden isyan ettiler. Sırplar, Edirne Antlaşması ile iç işlerinde serbest dış işlerinde Osmanlı Devleti’ne bağlı duruma geldi. Berlin Antlaşması ile de Sırbistan tam bağımsız bir devlet oldu (1878).

3.Yunan İsyanı

Osmanlı Devleti’nde oldukça geniş haklara sahip olan Rumlar, Ege ve Akdeniz’de serbest ticaret yoluyla zenginleşmişlerdi.

• Rumlar bundan dolayı Osmanlı Devleti’nde deniz ticaretini elinde bulunduran azınlık grubuydu.

N edenleri
1.Fransız ihtilâli’nin getirdiği milliyetçilik düşüncesinin etkisi
2. Rusya ve Fransa’nın desteklemesi
3. Rumların Bizans imparatorluğu’nu tekrar kurma düşüncesi ve bu amaçları için kurdukları cemiyetlerin faaliyetlerde bulunması
4. AvrupalIların Rumları eski Yunan uygarlığının devamı olarak görmesi ve Rumlarla yakından ilgilenmesi

• Yunan isyanı 1821 yılında Mora’da başladı. Rusya Osmanlı Devleti’nden Yunanistan’a bağımsızlık verilmesini istedi. Osmanlı Devleti bu isteği iç işlerine karışma kabul ederek kabul etmeyince başta Rumlar olmak üzere İngiliz ve Fransız donanması Navarin’de Osmanlı donanmasını yakmışlardır (1827).
• Navarin’den sonra İngiltere ve Fransa, Osmanlı Devleti ile olan resmî ilişkilerini kesti. Rusya ise Osmanlı Devleti’ne savaş açtı. Bu savaşta mağlup olan Osmanlı Devleti Rusya ile Edirne Antlaşması’nı imzaladı (1829). Bu antlaşma ile Yunanistan bağımsız oldu.

UYARI: Osmanlı Devleti’nde milliyetçilik fikrinin etkisiyle ilk isyan eden topluluk Sırplar, ilk bağımsız olan topluluk ise Yunanlılardır.
ÖRNEK: Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin, Rusya’nm özgürlük ve milliyetçilik düşüncesi karşısında bir politika izlediğinin göstergesi olduğu savunulabilir?
A) Balkan Slavlarını birleştirmek istemesi
B) Lehistan’ın iç işlerine karışması ve istediği kişiyi Leh kralı seçtirmek istemesi
C) Mora’da Yunanlıların bağımsız olmak için çıkarttıkları isyanı desteklemesi
D) Islahat hareketleriyle Osmanlı Devleti’nin güçlenmesinden çekinmesi
E) Yunanistan’a katılmak isteyen Giritli Rumları İngiltere ve Fransa’yla birlikte desteklemesi
2008 ÖSS
ÇÖZÜM: A, C, ve E seçenekleri Rusya’nın milliyetçilik yanlısı politikalar izlediğini gösterir. Rusların Lehistan’ın iç işlerine karışması ve istediği kişiyi Leh kralı seçtirmeleri ise özgürlük
ve milliyetçilik düşüncesi karşısında bir politika izlediğinin göstergesidir.
Yanıt B

4. Mısır ve Boğazlar Sorunu

• Osmanlı Devleti’nin Mısır valisi olan Mehmet Ali Paşa yaptığı ıslahatlarla Mısır’ı sosyoekonomik alanlarda kalkındırmış ve burada güçlü bir idare kurmayı başarmıştı.
• Yunan isyanı’nın bastırılması karşılığında Osmanlı Devleti’nden Girit ve Mora valiliklerini isteyen Mehmet Ali Paşa, Yunanistan’ın bağımsız olması sonucu Mora yerine Suriye valiliğini istedi. Ancak bu isteği padişah II. Mahmut tarafından reddedilince isyan etti (1831). Mehmet Ali Paşa, Suriye’yi ele geçirdi ve Konya’ya kadar ulaştı.
• Bu olay karşısında çaresiz kalan II. Mahmut, Fransa, İngiltere ve Rusya’dan yardım istedi. Fransa, Mehmet Ali Paşa’yı desteklediği için yardım etmedi, İngiltere çekimser kaldı. Rusya ise, Boğazlara yerleşmek için bu isteği fırsat görerek donanmasını yardım amacıyla İstanbul’a gönderdi.
• Boğazların Rusya’nın kontrolüne geçmesinden kaygı duyan İngiltere ve Fransa birlikte hareket ederek Osmanlı Devleti ile Mehmet Ali Paşa arasında Kütahya Antlaşması’nın yapılmasını sağladılar (1833).
• Kütahya Antlaşması’yla; Mehmet Ali Paşa’ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Şam, oğluna da Cidde valiliğine ek olarak Adana çevresinin vergilerini toplama hakkı verildi.

UYARI: Mehmet Ali Paşa’nın başkaldırısı ile başlayan Mısır Sorunu, Avrupalı devletlerin karışması ve Rusların İstanbul’a gelmesi ile devletler arası bir sorun hâline gelmiştir.
ÖRNEK: I. ispanya’da Hristiyanlık baskılarından kaçan Yahudilerin Osmanlı Devleti’ne sığınması,
II. Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın ayaklanması,
III. Halifenin Mısır’dan İstanbul’a getirilmesi
gelişmelerinden hangileri, Osmanlı Devleti’nde dış sorun yaratmıştır?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın ayaklanması, 1833 Hünkar iskelesi Antlaşması’na neden olmuştur.
Yanıt B

• II. Mahmut Kütahya Antlaşması’nın imzalanmasına rağmen İngiltere ve Fransa’ya güvenmediği ve Mehmet Ali Paşa’nın tekrar savaş açmasından çekindiği için Rusya ile Hünkâr iskelesi Antlaşması’nı imzaladı (1833).

Bu antlaşmaya göre;
1. Osmanlı Devleti’ne bir saldırı yapılırsa Rusya Osmanlı devletine yardım gönderecektir.
2. Rusya bir savaşa girerse Osmanlı Devleti Boğazları Rusya’nın savaştığı devletlere kapatacaktı.
UYARI: Bu antlaşma ile Rusya’nın Boğazlar üzerinde elde ettiği haklar Avrupalı devletlerin çıkarlarına ters düştüğü için bu antlaşma Boğazlar Sorunu’nun ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
ÖRNEK: Hünkâr iskelesi Antlaşması’nda Osmanlı Devleti, Rusya bir saldırıya uğrarsa Boğazları kapatmayı kabul etmiştir. Bu durumdan büyük ölçüde rahats>z olan devletlerden
biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya B) İngiltere C) Avusturya D) Piyemonte E) ispanya
1989 ÖSS
ÇÖZÜM: Hünkâr iskelesi Antlaşması ile Osmanlı Devleti doğal olarak Rusya’ya yakınlaşmak zorunda kalmıştır. Çünkü Osmanlı siyasi yalnızlık içindedir. OsmanlI’nın Rusya’ya yaklaşması en çok, Boğazlar üzerindeki çıkarlarını kaybetme endişesine kapılan İngiltere’yi rahatsız etmiştir.
Yanıt B

• Mehmet Ali Paşa’nın vergilerini göndermemesi ve bağımsızlık talebi savaşın yeniden başlamasına neden oldu. Osmanlı ordusu Nizip’te yenildi. Bu sırada II. Mahmut öldü ve yerine oğlu Abdülmecit geçti (1839).
• Rusların Hünkâr iskelesi Antlaşması’na göre İstanbul’a gelmesi İngiltere ve diğer Avrupa devletlerinin çıkarlarına ters düşmekteydi. Bu nedenle bu devletler Mısır sorununun çözülmesi için uluslararası bir konferans toplanmasını istediler. Fransa’nın karşı çıkmasına rağmen İngiltere, Avusturya, Rusya ve Prusya’nın katıldığı Londra Konferansı toplandı (1840).

Buna göre;
1. Mısır Osmanlı Devleti’ne bağlı kalacak, Mısır’ın yönetimi ise Mehmet Ali Paşa ve oğullarına bırakılacaktı.
2. Suriye, Girit ve Adana Osmanlı Devleti’ne geri verilecekti. Mehmet Ali Paşa bu antlaşmayı kabul etmek istemedi. Ancak, İngiltere ve Osmanlı Devleti’nin orduları karşısında başarılı olamadı ve bu antlaşmayı kabul etmek zorunda kaldı. Mısır Sorunu böylece çözülmüş oldu.

• Boğazlar meselesini çözmek için Londra’da ikinci bir konferans toplandı. İngiltere, Fransa, Avusturya, Rusya, Prusya ve Osmanlı Devleti katıldığı konferansta Londra Boğazlar Sözleşmesi imzalandı(1841).

Boğazlar Sözleşmesi’ne göre;

1. Boğazlar Osmanlı yönetiminde kalacaktı.
2. Barış zamanında Boğazlardan hiçbir devletin savaş gemisi geçemeyecekti.
UYARI: Bu antlaşmayla Boğazlar Sorunu İngiltere lehine çözülmüş oldu, böylece Boğazlar uluslararası bir statü kazandı.

5. Kırım Savaşı (1853 —1856)

Nedenleri
1. Rusya’nın İstanbul ve Boğazlar yoluyla sıcak denizlere inmek istemesi
2. Rusya’nın Balkan devletlerini egemenliğine almak istemesi
3. Rusya’nın Kudüs ve çevresindeki Ortodoksların haklarının korunmasını istemesi
4. Rusya’nın Osmanlı Devleti sınırları içinde yaşayan bütün Ortodoksların koruyuculuğunu üstlenmek istemesi

• Osmanlı Devleti bu istekleri bağımsızlığı ve egemenliğini zedelediği için reddetti. Rusya’nın Eflak ve Boğdan’ı işgal etmesi üzerine Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş açtı (1853). Bu savaşta İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti’nin yanında yer aldı. Avusturya’nın Rusya’yı Eflak ve Boğdan’dan çekilmeye zorlaması ile Rusya işgal ettiği yerlerden çekildi.
• Osmanlı Devleti, İngiltere ve Fransa birlikte hareket ederek Kırım’a asker çıkardı. Sivastopol şehri ele geçirildi. Rusya barış istemek zorunda kaldı (1856).
• Paris’te, İngiltere, Fransa, Avusturya, Rusya, Prusya, Piyemonte ve Osmanlı Devleti’nin katıldığı bir konferans toplandı. Bu konferans sonucunda Paris Antlaşması imzalandı 1856).

Paris Antlaşması’na göre;

1 Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılacak ve Avrupa hukukundan yararlanabilecek, 2. Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin garantisi altında olacak,
3. Karadeniz’de hiçbir devletin donanması bulunmayacak,
4. Rusya ve Osmanlı Devleti, aldıkları toprakları geri verecekti.

ÖRNEK: Kırım Savaşı’nı kazanan devletlerden biri olarak Paris Antlaşmasına katılan Osmanl> Devleti’nin, bu antlaşmanın aşağıda verilen maddelerinden hangisiyle yenilmiş bir devlet durumuna düşürüldüğü anlaşılmaktadır?
A) Osmanlı Devleti’nin devletlerin genel hakları bakımından bir Avrupa devleti sayılması
B) Avrupa devletlerinin, Osmanlı Devleti’nin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanımaları
C) Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti’nden Hristiyan azınlığının haklarını yeniden düzenlemesini istemeleri
D) Osmanlı Devleti ile bu antlaşmayı imzalayan devletlerden biri arasında anlaşmazlık çıktığında, önce antlaşmayı imzalayan öteki devletlere başvurulması
E) OsmanlIlarla, Rusların Karadeniz’de tersane ve savaş gemisi bulundurmamaları
1981 ÖSS
ÇÖZÜM: 1853 – 1856 Osmanlı – Rus (Kırım) Harbi, İngiltere, Fransa ve İtalya’nın Osmanlı Devleti yanında savaşa girmesi sonucunda Ruslar yenildi ve barış istedi. Avusturya’nın
aracılığı ile (1856) Paris Antlaşması imzalandı. Buna göre;
– Osmanlı Devleti ilk kez bir Avrupa devleti sayıldı.
– Osmanlı Devletinin toprak bütünlüğü AvrupalI devletlerin garantisi altına alındı.
– Osmanlı Devleti ve Rusya Karadeni’zde savaş gemisi ve tersane bulundurmayacaktı.
– Osmanlı Devleti azınlıklar lehine (1856) Islahat Fermanı’nı yayınlayacaktı.
Paris Antlaşması Osmanlı Devleti’nin imzaladığı son kazançlı antlaşma olmasına rağmen “Osmanlı Devleti’nin Rusya ile birlikte Karadeniz’de tersane ve savaş gemisi bulunduramaması” Karadeniz’de yenilen Rusya ile Osmanlı Devleti de aynı şartlarda antlaşmaya zorlanarak yenik sayılmış oldu.
Yanıt E
Antlaşmanın Önemi

1. Osmanlı Devleti galip çıktğı savaştan “Karadenizde donanma bulundurulamayacak” maddesiyle yenik devlet durumuna düşmüştür.
2. Rusya’nın Osmanlı Devleti topraklarına yönelik emelleri geçici bir süre önlenmiştir.
3. Rusya’nın Karadeniz’de donanma bulunduramayacak olması ve tersane kuramaması İngiltere’nin Akdeniz ticareti ve sömürgelerine giden yolların güvenliğini sağlamıştır. Fransa’nın da Akdeniz’deki çıkarları korunmuştur.
4. Osmanlı Devleti’nin topraklarını kendi başına koruyamayacağı anlaşılmıştır.

6. 1877 —1878 Osmanlı – Rus Savaşı

• Rusya, Paris Antlaşması ile Karadeniz’den uzaklaştırılmış olmasından rahatsızlık duyuyordu.
• Avrupa devletlerinin çatışma hâlinde olmasını fırsat bilen Rusya, Paris Antlaşması’nın Karadeniz ile ilgili hükümlerini tanımadığını açıkladı.
• Rusya, Panslavizm düşüncesini Balkanlarda yaymaya çalışıyordu.

NOT: P anslavizm , bütün Slavları bir araya toplam düşüncesidir.

• Hersek ve Bosna’da isyanlar çıktı. Bu isyanlar nedeniyle İstanbul’da bir konferans toplandı (1876). Bu konferansa Osmanlı Devleti, Rusya, İngiltere, Fransa, Avusturya, Almanya ve İtalya katıldı. Aynı gün Osmanlı Devleti, AvrupalI devletlerin azınlık haklarını bahane ederek Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışmalarını önlemek amacıyla I. Meşrutiyeti ilân etti. Ancak, istediği sonucu alamadı.
• İstanbul Konferansı’na katılan devletler Londra’da toplanarak Osmanlı Devleti’nin Hristiyan azınlıklar için söz verdiği ıslahatları uygulamasını istediler. Osmanlı Devleti bu istekleri egemenliğine aykırı gördüğünden kabul etmedi. Bunun üzerine Rusya, Osmanlı Devleti’ne savaş açtı (1877).

ÖRNEK: 1876 yılında düzenlenen İstanbul Konferansı’nın toplandı ğı ilk gün, Osmanlı Devleti’nin Kanun-i Esasi’yi yürürlüğe koyması ve meşrutiyeti ilan etmesinin nedenlerinden
birinin aşağıdakilerden hangisi olduğu savunulabilir?
A) Konferansın alacağı kararlarda etkili olmak istemesi
B) Konferansın dağılmasını önlemeye çalışması
C) İngiltere’nin Kıbrıs’a yerleşmesini önlemek istemesi
D) Balkanlarda yapılacak ıslahat için Rusya’nın desteğini sağlamayı gerekli görmesi
E) Osmanlı-Rus savaşını önlemek amacıyla Londra’da toplanacak konferansı etkilemek istemesi
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: Osmanlı Devleti’nin İstanbul Konferansı’nın düzenlendiği gün Kanuniesasi’yi ilan etmesi konferansın alacağı kararlar üzerinde etkili olmak istemesi ile ilgilidir. Böylece
Avrupalıların Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışması engellenecekti.
Yanıt A

• Rus kuvvetleri Doğu Anadolu’yu işgal ederek Erzurum’a, Balkanlar’da Edirne’yi işgal ederek Çatalca ‘ya kadar geldiler. Bu durum karşısında Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı.
• Rusya ile Ayestefanos (Yeşilköy) Antlaşması imzalandı (1878). Ancak, Rusya’nın Balkanlar üzerinden Ege Denizi’ne çıkmasını sağlayacak olan bu antlaşma Avrupalı devletlerinin menfaatlerine ters düştüğü için yürürlüğe girmedi. Daha sonra da Avrupa devletlerinin itirazlarıyla Berlin Antlaşması imzalandı (1878).

Bu antlaşmaya göre;
1. Sırbistan, Karadağ ve Romanya’ya bağımsızlık verilecek,
2. Osmanlı Devleti’ne bağlı bir Bulgaristan Prensliği kurulacak,
3. Kars, Ardahan ve Batum Ruslara bırakılacak,
4. Bosna – Hersek’in yönetimi Avusturya’ya verilecek,
5. Rumeli’de ve Doğu Anadolu’da Ermenilerin oturduğu yerlerde ve Rumların bulunduğu Girit’te ıslahat yapılacaktı.
UYARI: Ermeni Sorunu ilk olarak Berlin Konferansı’nda gündeme gelmiştir. Rusya Ayestefanos Antlaşması ile Bulgaristan üzerinde elde ettiği hakları kaybetmiştir. Böylece Rusya’nın Bulgaristan üzerinden Akdeniz’e inmesi engellenmiştir. y 1877 – 1878 Osmanlı – Rus Savaşı ve sonunda imzalanan Berlin Antlaşması Osmanlı Devleti’nin dağılmasını hızlandırmıştır. Rusya Kars, Ardahan ve Batum’u almış; İngiltere Kıbrıs’a yerleşmiş (1878); İngiltere Mısır’ı işgal etmiş (1882); Fransa Tunus’u zapt etmiştir (1881).

• Bunları Avusturya’nın, Bosna – Hersek’i, Yunanistan’ın da Girit’i işgal etmesi izlemiş, Bulgaristan ise Osmanlı Devleti’nden ayrılarak bağımsızlığını ilan etmiştir (1908).

ÖRNEK: 1877-78 Osmanlı Rus Savaşı’ndan sonra yapılan Berlin Antlaşması’yla Bosna – Hersek’i denetimi altına alan Avusturya, Osmanlı Devleti’nde meşrutiyetin ilanının ilk günlerindeki iktidar boşluğundan yararlanarak bu toprakları kendine bağlamıştır. Avusturya’nın bu davramşının amacı aşağıdakilerden hangisinin engellenmesidir?
A) Süveyş Kanalı’nın açılmasının
B) Rusya’nın Balkanlar’da yayılmasının
C) Yunanistan’ın bağımsızlığını kazanmasının
D) Macar mültecilerinin Osmanlı Devleti’ne sığınmasının
E) Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp’ı İtalya’ya bırakmasının
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: Avusturya – Macaristan imparatorluğu’nun Osmanlı Devleti’nde karışıklık olduğu dönemde Bosna Hersek’i topraklarına katması Rusların Balkanlar’da yayılmasını önleme amacını taşımaktadır.
Yanıt B

[tarih_ygs_lys]