• Türkiye Selçuklu Devleti’nin başında Selçuklu soyundan gelen “sultan” adı verilen bir hükümdar bulunurdu.
• Türk devletlerinde görülen “Ülke hanedan üyelerinin ortak malıdır.” anlayışı Selçuklularda da devam etmiştir.

UYARI: Bu anlayış şehzadeler arasında sık sık taht kavgaları çıkmasına ve devletin zayıflamasına sebep olmuştur.

• Devlet meseleleri “Büyük Divan”da (saltanat divanı) görüşülürdü. Divana sultan başkanlık ederdi. Sultanın olmadığı zamanlarda ise vezir bu görevi yapardı.
•  illere kadı ve subaşı denilen görevliler atanmıştır. Kadılar adalet işlerine, subaşılar ise asayiş, askerlik ve güvenlikle ilgili işlere bakardı.
• Hükümdar çocuklarına”melik” denilirdi. Melikler devlet tecrübesi kazanmaları için bazı illere yönetici olarak tayin edilirdi. Ayrıca, “atabey” adı verilen, meliklerin yanında illere gönderilen ve onların yetiştirilmesinden sorumlu olan tecrübeli devlet adamları da vardı.

Ordu

• Anadolu Selçuklu Devleti’nde ordu üçe ayrılmıştı:

1. Hassa Ordusu: Küçük yaştan itibaren alınıp yetiştirilen, her zaman hükümdarın yanında bulunan ve maaşlı olan askerlerdir.
2. İktâ Ordusu: Türkiye Selçuklu Devleti’nin temel ordusudur. Bu askerler maaş almazlardı. ikta sahipleri tarafından yetiştirilir ve her türlü ihtiyaçları karşılanırdı.
3. Türkmenler (Uç Askerleri): Genelde sınır boylarında bulunur ve sınırları korurlardı.

Sosyal ve Ekonomik Hayat

•  Türkiye Selçukluları’nda köylerde yaşayanlar tarım ve hayvancılıkla, şehirlerdekiler ise ticaret ve çeşitli el sanatları ile uğraşmışlardır.
• Şehirlerde yaşayan esnaf ve zanaatkârlar kendi aralarında örgütlenmişlerdir. Bu örgütlenmeye “Ahi” adı verilmiştir. Böylece her esnaf grubunun meslek ilkeleri belirlenmiş, üretilen malların kalitesinin artması ve denetimi sağlanmıştır. Bu örgütlenmede çırak kalfa – usta ilişkisi görülür.
•  Lonca Teşkilatı üretilen malların kalitesini ve fiyatlarını belirlerdi.

ÖRNEK:

Anadolu Selçuklular> Döneminde Ahi teşkilatı şehirlerde,
I. Ticaret,
II. Zanaat,
III. Sosyal
alanların hangilerinde söz sahibi olm uştur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
2008 ÖSS

ÇÖZÜM: Türkiye Selçuklu Devleti döneminde Ahiler ticaret ve zanaatkârlıkla uğraşarak sosyal yaşamda etkili olmuşlardır.
Yanıt E

•  Türkiye Selçukluları ticareti geliştirmek için çeşitli çalışmalar yapmışlardır. Yollar yapmışlar ve bu ticaret yolları üzerinde tüccarların konaklamaları için kervansaraylar ve hanlar inşâ etmişlerdir. Ayrıca yabancı tüccarlara düşük gümrük tarifesi uygulamış, zarara uğrayan tüccarların zararı devlet tarafından karşılanmıştır. ilk kez sigorta sistemi uygulanmıştır. Bunların yanında Antalya, Alanya ve Sinop da önemli ticaret limanları hâline getirilmiştir.
• I. Alaeddin Keykubat zamanında devletin ekonomik durumu güçlenmiş ve altın para bastırılmıştır.

Toprak

• Türkiye Selçukluları’nda topraklar devletin malı olup bu topraklara “Mirî Arazi” adı verilmiştir.

– Toprak yönetimi dört kısma ayrılmıştır.
– Bunlar; Has arazi, ikta (dirlik) arazi, vakıf arazi ve mülk arazidir.
– Has arazi, sultanın şahsına ait arazilerdir.
– ikta (Dirlik) arazi, gelirleri devlet hizmetinde bulunanlara yaptıkları iş karşılığında verilen arazilerdir.
-Vakıf arazi; gelirleri cami, medrese gibi hayır kurumlarına ve sosyal hizmetlere ayrılan arazilerdir.
– Mülk arazi, devlet hizmetinde üstün başarı gösteren kişilere verilen ve sahibi tarafından istediği gibi kullanılabilen arazilerdir.

Yazı, Dil ve Edebiyat

• Devletin resmî dili ve edebiyat dili Farsça, bilim dili Arapça idi. Halkın konuştuğu dil ise Türkçe idi. Beylikler döneminde Türkçeye önem verildi ve Karamanoğlu Mehmet Bey, Türkçeyi resmî dil ilân etti (1277).
•  Mevlâna Celaleddin Rûmi eserlerini Farsça, Yunus Emre ise Türkçe olarak yazmıştır. Hacı Bektaş Veli’nin eserleri de önemlidir.

Bilim ve Sanat

•  Temel eğitim kurumu medreselerdir. Medreselerde dinî bilgilerin yanında matematik, tıp, felsefe, tarih, astronomi (gök bilimi) gibi bilimler de okutulurdu.
• Türkiye Selçuklu sultanları bilimsel çalışmaları desteklemiş, bilim adamı, yazar ve şairlere değer vermişlerdir.Değişik ülkelerden bilim adamlarını Anadolu’ya getirmişlerdir.
• Çinicilik çok gelişmiştir. Mimaride İslam ve Bizans mimarisinin etkileri görülür.
• Türkiye Selçukluları döneminde pek çok medrese, cami, han, hamam, kervansaray, hastahane, imârethâne, türbe yapılmıştır.
• Türkiye Selçukluları ve beylikler döneminde süsleme sanatı (tezhib) gelişmiştir. Genellikle bitki ve hayvan motifleri ve geometrik şekiller kullanılmıştır.Halıcılık ve maden işlemeciliği de gelişmiştir.

•  XII. Yüzyılın ortalarından kalma Konya Alâeddin Camisi, iki ana bölüme sahip bir eser olarak karşımıza çıkar. 1233 tarihli Niğde Alâeddin Camisi, bütünüyle kesme taştan yapılmıştı. Kayseri’deki Hunad Hatun Külliyesi (1235-1238), Türkiye Selçuklularının cami, medrese, kümbet ve hamamdan oluşan ilk yapı topluluğu olması açısından önemlidir. Bu külliyenin camisi, plan ve tasarım açısından Malatya Ulu Camisi’ne benzer.
• Türkiye Selçuklu camilerinde, örtü düzeni, ağaç direklere oturan camiler de önemli bir grup oluşturur. Anadolu dışı bir geleneği sürdüren bu yapılarda da ana şema fazla bir değişiklik göstermez. Bu tip yapıların en önemlileri, Konya Sahip Ata Camisi (1258),Afyon Ulu Camisi (1272), Sivrihisar Ulu Camisi’dir .

[tarih_ygs_lys]

• Kösedağ Savaşı sonucunda Türkiye Selçukluları’nın Moğol hâkimiyetine girmesi üzerine, sınırlara yerleştirilmiş olan Türkmen aşiretleri (Uç Beyleri) bağımsız beylikler kurmuştur.
• Anadolu’da Moğol egemenliğinin zayıflamasıyla XII. yüzyılın sonlarına doğru irili ufaklı birçok Türk beylikleri kurulmuştur. Bu beylikler Anadolu’yu Türkleştirip imar etmişlerdir. Daha sonra Osmanlı Devleti, Anadolu Türk siyasi birliği ikinci defa sağlamıştır.

SORU: XIII. yüzyıl sonlarında Anadolu’da Moğol baskısının azalması ve Selçuklu Devleti’nin otoritesinin zayıflaması aşağıdakilerden hangisine ortam hazırlamıştır?
A) Haçlı seferlerinin başlamasına
B) Oğuzların Anadolu’ya gelmesine
C) Bizans imparatorluğu’nda taht kavgaları çıkmasına
D) Altın Ordu Devleti’nin parçalanmasına
E) Uçlara yerleştirilen Türkmen beylerinin beylikler kurmasına
2006 ÖSS
ÇÖZÜM: XIII. yüzyıl sonlarında Anadolu’da Moğol baskısının azalması ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin otoritesinin zayıflaması Uclara yerleştirilen Türkmen beylerinin beylik kurmasına neden olmuştur.
Yanıt E

Beyliklerin Genel Özellikleri

1. Beyliklerin birçoğu Yıldırım Beyazıd döneminde Osmanlı egemenliğine girmiştir.
2. Anadolu beylikleri, Türkiye Selçuklu Devleti dağıldıktan sonra Moğollara vergi ödediler.
3. Karadeniz’de kurulan tek beylik Candaroğullarıdır.
4. Bu beylikler Batı Anadolu’nun Türkleşmesinde çok büyük rol oynamışlardır.

1. Aydınoğulları(1308—1426)

•  Selçuk, Tire ve çevresinde kurulmuştur. Kurucusu Aydınoğlu Mehmet Bey’dir.
• Beyliğe II. Murat son vermiştir.
• Denizcilik alanında ilerlemişlerdir.

2. Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) (1291-1461)

•  Kastamonu, Sinop ve çevresinde kurulmuştur. Kurucusu Şemseddin Yaman Candar Bey’dir.
• Fatih Sultan Mehmet tarafından ortadan kaldırılmıştır.

3. Dulkadiroğulları (1339 —1515)

•  Maraş, Elbistan ve çevresinde kurulmuştur.
• Yavuz Sultan Selim döneminde Turnadağ Savaşı ile Osmanlı egemenliğine girmiştir.

4. Germiyanoğulları (1299-1429)

• Kütahya, Tavşanlı ve Emet civarında Yakup Bey tarafından kurulmuştur.
• Yıldırım Bayezıt beyliğe son vermişse de Ankara Savaşı’ndan sonra yeniden kurulan beylik daha sonra vasiyet yoluyla Osmanlı Devleti’ne katılmıştır.

5. Hamitoğulları (1300 —1423)

•  Antalya ve çevresinde Dündar Bey tarafından kurulmuştur.
• II. Murat tarafından Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştır.

6. Karamanoğulları (1257 —1483)

•  Konya civarında Karaman merkez olmak üzere kurulmuştur.
• Osmanlı Devleti’ne en çok direnen beyliktir. Kendilerini Türkiye Selçuklu Devleti’nin mirasçısı olarak saymışlardır.
• II. Beyazıd döneminde kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir.
• Türkçeyi resmî dil olarak kabul etmişlerdir.

7. Karesioğulları (1304 —1360)

•  Balıkesir, Susurluk, Edremit ve Bergama çevresinde Karesi Bey tarafından kurulmuştur.
• Denizci bir beyliktir.
• Orhan Bey döneminde Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştır.
• Bu beyliğin alınmasıyla Osmanlı donanmasının çekirdeği oluşturulmuş, Osmanlı Devleti’nde denizcilik faaliyetleri başlamış ve Rumeli’ye geçişe zemin halzırlanmıştır.

8. Menteşeoğu

• Fethiye, Söke sahillerinden Denizli’ye kadar uzanan o topraklarda kurulmuştur.
• Kurucusu Menteşe Bey’dir.
• II. Murat tarafından Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştır.

9. RamazanoğuJlart (1378 -1638)

• Adana-Mersin yöresinde kurulmuştur.
• Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferi sırasında Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştır.
• Osmanlı Devleti tarafından egemenlik altına alınan en son Anadolu Türk beyliğidir.

10. Saruhanoğullart (1300 -1413) 

• Saruhan Bey tarafından Manisa ve çevresinde kurulmuştur.
• Fetret Devri’nden sonra Osmanlı egemenliği altına alınan ilk beyliktir.

11. Eretna Beyliği (1308 -1398)

•  Sivas, Kayseri ve Tokat yöresinde kurulmuştur. Yıldırım Bayezıt tarafından Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştır.
• Ankara Savaşı’ndan sonra yeniden kurulmamıştır.

Anadolu ’da Kurulan Diğer Beylikler:

Taceddinoğulları: Ordu ve Bafra yöresinde
Pervaneoğulları: Sinop ve yöresinde
Eşrefoğulları: Seydişehir ve Beyşehir yöresinde
Sahip Ataoğulları: Afyon ve yöresinde
inançoğulları: Denizli uç çevresinde kurulmuşlardır.

Anadolu Selçuklular ve Beylikler Dönemi Türk Denizciliği

•  Anadolu’nun etrafı denizlerle çevrili olduğu için Türkler Anadolu’yu fethettikten sonra, ülkenin savunması ve ticaretin canlandırılması amacıyla denizciliğe önem vermişlerdir.
•  Türk tarihinde ilk donanma Çaka Bey tarafından kurulmuştur.Çaka Bey Anadolu’nun fethi sırasında İzmir’i alarak burada bir beylik kurmuştur.
• Türkiye Selçuklu sultanları Sinop ve Alanya’da tersane kurmuşlardır, donanma oluşturmuşlardır. Diğer taraftan Antalya ve Suğdak limanlarının alınması da Akdeniz ve Karadeniz ticaretinin gelişmesi açısından önemlidir.
• Anadolu Türk Beylikleri Döneminde de önemli denizciler yetişmiştir. Aydınoğullarından Umur Bey pekçok Ege adasını ele geçirmiş, Mora’ya sefer düzenlemiştir. Menteşeoğulları’ndan Mesut Bey de önemli bir Türk denizcisiydi. Bunlardan başka Karesioğulları, Pervaneoğulları ve Saruhanoğulları da denizcilikte ilerlemişlerdir.

[tarih_ygs_lys]

•  I. Mesut’un ölümü üzerine oğlu II. Kılıç Arslan başa geçti. Bir süre kardeşleriyle taht mücadelesinde bulundu.
• 1157 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Sencer ölünce, Türkiye Selçuklu Devleti tamamen bağımsız bir devlet hâline geldi.

Miryokefalon Savaşı (1176)

• Selçukluların güçlenmesi üzerine, Türkleri Anadolu’dan atmak amacıyla Bizans imparatoru Manuel Kommen harekete geçmiş ve Miryokefalon adı verilen yerde yapılan savaşı II. Kılıç Arslan kazanmıştır.

Önem i
1. Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan atma ümidi tükendi.
2. Anadolu kesin olarak bir Türk yurdu oldu. AvrupalIlar Anadolu’ya Türkiye demeye başladı.
3. Bu savaştan sonra Bizans, elinde bulunan toprakları korumak amacıyla savunmaya çekildi. Türkler taarruza geçti.
4. Haçlı Seferleri ile Bizans’a geçen Anadolu’daki üstünlük tekrar Selçuklulara geçti.
5. Bu savaşın ardından Danişmentliler’e de son verildi. Böylece Anadolu’daki üstünlük tamamen Selçuklulara geçti.

ÖRNEK: Bizans’ın Anadolu’daki siyasi üstünlüğünün sona ermesi,Türklerin Anadolu’ya kesin olarak yerleşmesi gelişmeleri aşağıdaki savaşlardan hangisinin sonuçları arasındadır?
A) Ankara
C) Miryokefalon
E) Malazgirt
B) Otlukbeli
D) Yassıçimen
2008 ÖSS
ÇÖZÜM: Bizans’ın Anadolu’da siyasi üstünlüğünün sona ermesi ve Türklerin Anadolu’ya kesin olarak yerleşmesi Miryokefalon Savaşı ile ortaya çıkmıştır.
Yanıt C

• 1187 yılında başlayan III. Haçlı Seferi’ne karşı başarılı bir mücadele verildi.

NOT: II. Kılıç Arslan hükümdarlığının sonlarına doğru veraset sistemine uyarak Türkiye Selçuklu Devleti’ni 11 oğlu arasında paylaştırmıştır. Bu durum iç karışıklıklara ve taht kavgalarına sebep olmuştur.

I. Gıyaseddin Keyhüsrev (1192 — 1196)

•  Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Trabzon Rum Krallığı ile yapılan mücadelede Samsun ele geçirilmiştir. Güneyde ise Antalya alınmıştır.
• Selçuklu tahtına 1196 ile 1211 yılları arasında Rükneddin Süleyman Şah ile I. Gıyaseddin Keyhüsrev ikinci kez çıkarak hüküm sürmüştür.

I. İzzeddin Keykâvus (1211 — 1220)

•  I. izzeddin Keykâvus döneminde ise Sinop ele geçirilmiştir. Antalya ve Sinop’un ele geçirilmesiyle, Türkiye Selçukluları Akdeniz ve Karadeniz’de iki önemli ticaret limanına sahip oldu.

I. Alaeddin Keykubat (1220 – 1237)

•  Alaeddin Keykubat döneminde Türkiye Selçuklu Devleti en parlak çağını yaşamıştır.
• I. Alaeddin Keykubat, Kandelor Kalesi’ni fethetti ve buraya Alaiye (Alanya) adı verildi. Ayrıca burada bir tersane kuruldu. (ilk tersane) ipek Yolu’nun Karadeniz’e ulaştığı noktada bulunan ve ticari açıdan önem taşıyan Kırım’ın Suğdak Limanı ele geçirildi. Doğuda ortaya çıkan Moğol tehlikesine karşı bazı önlemler alındı. Harzemşahlarla iş birliği yapıldı. Mısır’daki Eyyûbilerle anlaşmaya çalışıldı. Doğu Anadolu’da bulunan bazı şehirlerin surları tamir edildi. Moğollarla da iyi ilişkiler kurmanın yolları arandı. Harzemşahların, Selçuklu toprağı olan Ahlat’ı işgal etmesi üzerine ilişkiler bozuldu ve Harzemşahlarla Selçuklular arasında yapılan Yassıçemen Savaşı’nı Selçuklular kazandı (1230). Bu savaş sonunda Harzemşahlar yıkılış sürecine girdiler.

NOT: Tampon bir ülke olan Harzemşahların ortadan kaldırılması ileride Türkiye Selçuklu Devleti için olumsuz sonuçlar doğuracaktır.

III. Zayıflama ve Yıkılış Devri

•  II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in hükümdarlığı sırasında ülkede düzen bozuldu. Baba ishak’ın önderliğinde çıkan isyan güçlükle bastırıldı (1240).
• Türkiye Selçukluları’nın zayıfladığını fark eden Moğollar Anadolu’ya girdi. Moğollar ile yapılan Kösedağ Savaşı’nı Türkiye Selçukluları kaybetti (1243).

Kösedağ Savaşı’nın Sonuçları

1. Anadolu Moğol hâkimiyetine girdi ve Türkiye Selçukluları Moğollara vergi vermeye başladı.
2. Anadolu’da bağımsız Türk beylikleri kuruldu. Böylece Anadolu Türk birliği bozuldu.
3. Anadolu’da karışıklıklar arttı. Üretim düştü, ticaret azaldı.

• Moğollara karşı Anadolu Türkleri, Memluk Sultanı Baybars’tan yardım istedi. Baybars Anadolu’ya gelerek Elbistan’da Moğolları yendi. Ancak kendisine yeterli destek verilmediği için geri döndü.
• 1308 yılında Sultan II. Mesut’un ölümü ile Türkiye Selçuklu Devleti yıkıldı.

ÖRNEK: XIII. yüzyılda Moğol İmparatorluğu’nun kurulup batı yönünde ilerlemesi ve Oğuzların kalabalık gruplar hâlinde Anadolu’ya gelip yerleşmeleri aşağıdakilerin hangisinde etkili olmuştur?
A) Anadolu’nun Türkleşmesinin hızlanmasında
B) Anadolu’da Selçuklu Devleti’nin kurulmasında
C) Büyük Selçuklu Devleti’nin parçalanmasında
D) Haçlıların Anadolu’ya gelmesinde
E) Malazgirt Savaşı’nın kazanılmasında
2009 ÖSS
ÇÖZÜM: Moğollar XIII. yüzyılda İslam coğrafyasını belirleyici güç olarak karşımıza çıkar. Moğollar’ın batıya doğru ilerleyişi karşısında onların önünde tutunamayan Türkler Anadolu’ya gelmişlerdir. Anadolu’daki artan nüfus da bu coğrafyanın Türkleşmesini hızlandırmıştır.
Yanıt A

[tarih_ygs_lys]

• Büyük Selçuklu komutanlarından Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik’te kurulmuştur.
• Süleyman Şah’ın sınırlarını genişletmesi ve bağımsız bir hükümdar gibi hareket etmesi Sultan Melikşah’ı kızdırmıştır. Ancak, Melikşah tarafından Süleyman Şah’ı yakalamak için gönderilen komutanlar bunda başarılı olamamıştır.
• Süleyman Şah Suriye Selçuklu Sultanı Tutuş’la yaptığı savaşta ölmüştür (1086). Bunun sonucunda Türkiye Selçukluları bir süre hükümdarsız kalmıştır.

Kılıç Arslan (1092 – 1107)

•  Süleyman Şah’ın oğullarından I. Kılıç Arslan devletin başına geçtikten sonra Anadolu’da asayişi sağlamıştır. 
• I.Haçlı Seferi ile mücadele etmiş (1096) ise de Haçlıların iznik’i işgal etmesi üzerine başkenti Konya’ya taşımıştır.
• I. Kılıç Arslan da babası Süleyman Şah gibi doğuda Büyük Selçuklu komutanı Emir Çavlı ile yaptığı savaşı kaybetmiş ve kendisi de Habur Nehri’nde boğularak ölmüştür.

I. Mesut (1116 – 1155)

•  Taht kavgaları sonucunda başa geçen I. Mesut 1147’de düzenlenen II. Haçlı Seferi’nde başarılı olmuştur. X I. Mesut döneminde Anadolu Selçukluları bir süre Danişmentlilere bağlı olarak yaşadı.
• Danişmentlilerle beraber Bizans’a karşı da mücadele etti.

Haçlı Seferleri

• XI. yy’dan XIII. yy’a kadar süren Avrupa’daki Hristiyanların Türk-islam dünyası üzerine düzenledikleri seferlere denir.

Haçlı Seferlerinin Nedenleri

a. Dinî Nedenler
1. Hristiyanlar için kutsal sayılan Kudüs ve çevresinin Müslümanların elinde bulunması
2. Kilise ve papanın etki alanını ve gücünü artırmak istemeleri ve Hristiyan halkı teşvik etmeleri
3. Kluni Tarikatı’nın kışkırtmaları
b. Siyasi Nedenler
1. Türklerin Anadolu’da ilerlemesi sonucunda Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan atmak için Avrupa’dan yardım istemesi ve onları kışkırtması
2. Senyörler ve kilisenin güçlenmek istemesi
c. Ekonomik Nedenler
1. İslam dünyasının zengin, AvrupalIların fakir olması
2. AvrupalIların doğunun zenginliklerini ele geçirmek istemeleri
3. AvrupalIların doğu ticaret yollarına hâkim olmak istemeleri (ipek ve Baharat Yolları)

I. Haçlı Seferi (1096 – 1099)

•  Haçlılar I. Kılıç Arslan’ın karşı koymasına rağmen Kudüs’e ulaştı ve burada bir krallık kurdu.
• Urfa ve Antakya’da da birer Haçlı kontluğu kuruldu.
• Anadolu Selçuklu Devleti’nin başkenti iznik’in işgal edilmesi üzerine başkent Konya’ya taşındı.

[ad1]

II. Haçlı Seferi (1147-1149)

• Musul Atabeyi Nureddin Zengi Haçlılardan Urfa’yı geri almıştı.
• Urfa’yı Müslümanlardan geri almak amacıyla düzenlenen II. Haçlı Seferi’ne Alman ve Fransız kralları da katılmıştır.
• I. Mesut, bu sefere başarıyla karşı koymuş, deniz yoluyla da yapılan bu seferde Şam kuşatılmış ancak alınamamıştır.

III. Haçlı Seferi (1189-1192)

•  Eyyubi Devleti hükümdarı olan Selahattin Eyyubi, Haçlılarla yaptığı Hıttin Savaşı’nda Haçlıları yenerek Kudüs’ü geri almıştı (1187). Bunun üzerine papanın kışkırtmasıyla Alman, İngiliz ve Fransız krallarının da katılımıyla III. Haçlı Seferi düzenlenmiştir.
• II. Kılıç Arslan bu sefere başarıyla karşı koymuştur.
• Haçlılar Kudüs’ü alamamıştır.

UYARI: II. Haçlı Seferi kralların ve imparatorların katılmış olduğu ilk seferdir.

IV. Haçlı Seferi (1202-1204)

•  Kudüs’ü Müslümanlardan almak amacıyla düzenlenmiştir.
• Bizans’ta taht kavgaları nedeniyle çıkan karışıklıklardan dolayı tahttan indirilen Ishak Angelos’un yardım istemesi üzerine Haçlılar İstanbul’a geldi. Şehri işgal eden Haçlılar burada bir Latin Krallığı kurdu.
• İstanbul’dan kaçan Bizans hanedan üyeleri Trabzon-Rum ve İznik Rum krallıklarını kurdu.

UYARI : IV. Haçlı Seferinde İstanbul’da Latin Krallığı kurmaları dinî amaçlarından saptıklarını göstermektedir. Haçlılar Anadolu’ya girmemiştir.
[m2]
 

Haçlı Seferlerinin Sonuçları

a. Dinî
1. Avrupa’da kiliseye ve din adamlarına olan güven azaldı.
2. Skolastik düşünce zayıflamaya başladı.
3. Katolik ve Ortodoks kiliseleri arasındaki farklılık daha da derinleşti.
b. Siyasi 
1. Bu seferlere katılan derebeylerinden birçoğunun ölmesi nedeniyle Avrupa’daki feodalite rejimi zayıflamaya, krallıklar ise güçlenmeye başladı.
2. Türklerin Anadolu’daki ilerleyişi bir süre durdu ve Bizans’ın ömrü uzadı.
3. Anadolu’nun Türkleşmesi gecikti.
4. Haçlılara karşı mücadele eden Türklerin İslam dünyasındaki saygınlığı arttı.
5. Bizans Anadolu’daki bazı yerleri Türklerden geri aldıysa da Haçlı saldırıları neticesinde merkezî otoritesini belli bir süre yitirdi.
c.Ekonomik
1. Doğu-Batı ticareti gelişti.
2. Akdeniz ticareti canlandı. Akdeniz limanları önem kazandı. (Venedik, Cenova vs.)
3. Avrupa’da ticaretle uğraşan Burjuva sınıfı giderek zenginleşmeye ve güçlenmeye başlandı.
4. Anadolu, Suriye ve Filistin toprakları tahrip edildi.
5. Anadolu’daki birçok kent, Haçlılar tarafından yakılıp yıkıldı. Bu durum Anadolu’daki ekonomik durumu olumsuz etkiledi.
d.Kültürel
1. AvrupalIlar İslâm medeniyetini daha yakından tanıma fırsatı buldu.
2. Barut, pusula, kâğıt ve matbaa gibi buluşlar AvrupalIlar tarafından öğrenildi. Bu durum, Avrupa’da Rönesans ve Coğrafi Keşiflerin başlamasında etkili oldu.
3. AvrupalIlar halı, ipek ve pamuklu kumaş dokumacılığını öğrendiler.
4. AvrupalIlar Türk mimarisinde var olan köprü, kemer ve kervansarayların yapım tekniğini öğrendiler. İslam devletlerinde gördükleri sarayların süsleme ve donanımlarını, kendi saraylarında uygulamaya başladılar.

[tarih_ygs_lys]

Anadolu’ya Yapılan İlk Türk Akınları Anadolu’ya ilk Türk akınları Avrupa Hunları tarafından yapılmıştır (4.yy). Hunlar’dan sonra Sabir (Sabar)
Türkleri; Kayseri, Ankara ve Konya’ya kadar akınlar düzenlemişlerdir (6. yy).

UYARI: Bu akınlarda Anadolu’yu yurt edinme amacı güdülmemiştir.

•  Anadolu’ya yurt edinmek amacıyla yapılan ilk akınlar ise Oğuzlar tarafından yapılmıştır. Bunların ilkini Çağrı Bey gerçekleştirmiştir.
• Erzurum yakınlarındaki Pasinler Ovası’nda Bizans ve Bizans’a bağlı Gürcüler ile yapılan Pasinler Savaşı’nı Selçuklular kazanmıştır (1048).
• Pasinler Savaşı, Selçuklularla Bizans arasında yapılan ilk savaştır.
• Pasinler Savaşı Anadolu’yu tanımak için yapılan ilk savaştır.

UYARI: Malazgirt Savaşı’ndan önce Anadolu’ya yapılan bu akınlar Anadolu’yu keşfetmek ve Bizans’ı yıpratmak amacını taşımıştır.

Malazgirt Savaşı (1071)

•  Bizans’ın, Türklerin Anadolu’ya yerleşmesini önlemek istemesi Malazgirt Savaşı’nın en önemli sebebidir. Bu amaçla Bizans imparatoru Romen Diyojen ile yapılan savaşı Selçuklular kazanmıştır. Savaşın sonunda Bizans imparatoru esir alınmıştır.

Malazgirt Savaşı’nın Sonuçları

1. Anadolu kapıları Türklere açılmıştır.
2. Türkiye tarihi başlamıştır.
3. Haçlı Seferleri’nin başlamasında dolaylı etkisi vardır.
4. Beylikler Dönemi başlamıştır.
UYARI:

• Malazgirt Savaşı’ndan sonra Alp Arslan Anadolu’ nun Türkleşmesini sağlamak amacıyla bazı komutanları Anadolu’nun fethiyle görevlendirmiştir.
• Fetihleri yapan komutanlara toprak verilmesi fetihleri hızlandırmıştır.

Anadolu’da Kurulan İlk Türk Devletleri

•  XI. yüzyılda Anadolu, Bizans imparatorluğu’nun hâkimiyetindeydi.
• 1071 Malazgirt Savaşı’ndan itibaren Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır. Malazgirt Zaferi’nden sonra Türkler, Anadolu’ya yerleşmişler ve burayı yurt edinmişlerdir. Anadolu’da Türk fetihlerinin başlaması ile “Türkiye Tarihi” başlamıştır.

Anadolu’da Kurulan İlk Türk Beylikleri

•  Büyük Selçuklu hükümdarı Alp Aslan Anadolu’nun fethini tamamlamak amacı ile emrindeki Türkmen beylerine toprak vaad etmiş, yerler göstermiş ve fetih hareketlerinin hızlanmasını sağlamıştır.
• Komutanların fetihleri sonunda Anadolu’da Beylikler Dönemi başlamıştır.

1. Saltuklular (1072 – 1202)

•  Erzurum ve çevresinde kurulmuştur. Malazgirt, Bayburt, ispir ve Oltu’yu fethetmişlerdir.
• 1202 yılında Sultan Rükneddin Süleyman Şah tarafından Türkiye Selçuklu Devleti’nin egemenliği altına alınmıştır.

M engücekler (1080 – 1228)

•  Mengücek Bey tarafından Erzincan, Kemah, Divriği çevresinde kurulmuştur.
• Alâeddin Keykubat döneminde Selçuklu egemenliğine girmişlerdir.
• Divriği Ulu Camisi bu beylik tarafından yapılmıştır.

Danişmentliler (1080 — 1178)

• Gümüş Tegin Ahmet Gazi tarafından Sivas, Tokat, Niksar, Amasya ve Kayseri yöresinde kurulmuştur.
• Danişment Gazi ve oğlunun Haçlılara yaptıkları mücadeleyi anlatan Danişmentnâme Destanı, günümüze kadar gelmiştir.
• Anadolu’da ilk medrese Danişmentliler Beyliği tarafından Niksar’da kurulmuştur.

Artuklular (1102 — 1409)

•  Artuk Bey tarafından Güneydoğu Anadolu’da Hasankeyf, Mardin ve Harput (Elazığ) yöresinde kurulmuştur.
• Hasankeyf Artuklularına Eyyübiler, Harput Artuklularına 1231 yılında I. Alaeddin Keykubat, Mardin Artuklularına ise 1409 yılında Karakoyunlular son vermişlerdir.

Çaka Beyliği (1081—1093)

• ilk Türk denizcisi olarak kabul edilen Çaka Bey tarafından kurulmuştur.
• Çaka Bey güçlü bir donanma oluşturmuş, Urla, Foça, Midilli’yi aldı. Sakız, istanköy ve Rodos’u ele geçirmiştir.
•  Bizans donanmasını ve arkasından gönderilen Haçlı donanmasını büyük bir yenilgiye uğratmıştır.
• Bizans entrikalarıyla Çaka Bey, damadı I. Kılıç Aslan tarafından öldürtülmüş ve Çaka Bey’in ölümünden sonra beylik yıkılmıştır.

ÖRNEK: Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinin özelliklerinden biri değildir?
A) Büyük Selçuklular tarafından yıkılmaları
B) Malazgirt Savaşı’nın kazanılmasından sonra kurulmaları
C) Anadolu’nun bayındır hâle getirilmesinde etkili olmaları
D) Egemen oldukları bölgelerde İslamiyet’i yaymaya çalışmaları
E) Kurdukları yerleşim yerlerine Türkçe isimler vermeleri ve Anadolu’yu Türkleştirmeye çalışmaları
2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinin özellikleri arasında B, C, D ve E seçenekleri gösterilebilir. A seçeneği gösterilemez. Zira bu beyliklere Türkiye Selçuklu Devleti son vermemiştir.
Yanıt A
UYARI: Denizcilikle uğraşan ilk Türk beyliği Çaka Beyliği’dir. Bizans’la en fazla mücadele eden beylik olan Çaka Beyliği, aynı zamanda İstanbul’u Türk-İslam döneminde kuşatan ilk Türk beyliğidir.

Çubukoğulları (1085-1113)

• 1085 yılında Çubuk Bey, 300 atlı süvari ile Ermeni Fileralos’un elinde bulunan Harput’u alır. Selçuklu geleneklerine göre bir bey, bir yeri fethettiğinde, merkeze bağlı olmak koşulu ile kendi beyliğini kurabilirdi. Çubuk Bey, bu gelenek gereği Harput ve civarında, Çubukoğuları adıyla anılan kendi beyliğini kurar.
• Beyliğe adını veren Emir Çubuk, Anadolu’nun fethinde ve özellikle Diyarbakır’ın ele geçirilmesinde önemli rol oynamıştır.
• Emir Çubuk, Harput merkez olmak üzere Palu, Arapkir ve Çemişkezek’te hükümetini kurmuştur.Oğlu Mehmed Bey zamanında Artuklu Belek Gazi, Harput’u ele geçirerek beyliğe son vermiştir (1113).

İnaloğulları Beyliği (1098-1183)

•  Büyük Selçuklu tahtının varisleri Tutuş ile Berkyaruk arasındaki mücadele sırasında Diyarbekir bölgesi muhtelif emîrler arasında paylaşılmıştı. Bu sırada Sadr adında bir Türk emîri de Diyarbekir’e hâkim oldu. Bu hâkimiyet Sadr’ın yerine gelen kardeşi ve bu sülâlenin kurucusu olarak kabûl edilen Türkmen emîrlerinden inal ile (1098) devam etti.
• Emîr inal dan sonra yerine oğlu ibrâhîm geldi. Emîr ibrâhîm, Tutuş’un ölümünden sonra ikiye ayrılan Suriye Selçukluları Devleti’nin Dımaşk koluna tâbi idi. 
• inaloğulları Haçlılara karşı başarılı mücadeleler vermişlerdir.
• Bu beyliğe Selahaddin Eyyubi son vermiştir.

Dilmaçoğulları Beyliği ( 1085-1394)

• Bitlis ve Erzen’de hüküm sürmüş bir beyliktir.
• Bu beyliğin kurucusu Dilmaçoğlu Mehmed Bey, Malazgirt Savaşı’na katıldı (1071).
• Bitlis ve çevresi Mehmed Bey’in idaresine bırakılarak ona iktâ olarak verildi. Bu suretle Dilmaçoğulları Beyliği kurulmuş oldu.
• 1229 yılında Harzemşahların egemenliğine giren Dilmaçoğulları Beyliği daha sonra Moğol egemenliğine girdi.
• Beylik 1394 yılında Akkoyunlular tarafından ortadan kaldırıldı.

Sökmenliler (Ahlatşahlar) (1100-1207)

• Sökmen El Kutbi tarafından 1100 yılında Van Gölü çevresinde kurulmuş, Ahlat alınarak merkez yapılmıştır.
• Artuklular, Mengücekliler, Saltuklular, Gürcüler, Haçlılarla mücadele etmişler; sınırlarını Kars’a kadar genişletmişlerdir.
• 1207 yılında Eyyübiler tarafından ortadan kaldırılmıştır.

İnançoğulları (1261-1368)

•  Mehmet Bey tarafından 1261 yılında Ladik-Denizli tarafında kurulmuştur.
•  Kurulduğu bölgenin ismiyle de anılır.
• Beylik 1368 yılındaGermiyanoğullarınakatılmıştır.

Tanrıvermişoğulları (1081-1093)

•  Tanrıvermiş Bey tarafından 1081 yılında Efes ve çevresinde kurulmuştur.
• Bizans tarafından 1093 yılında yıkılmıştır.

Anadolu’da Kurulan İlk Türk Devletlerinin Türk Tarihindeki Yeri ve Önemi

1. Malazgirt Savaşı sonrası Selçuklu komutanları tarafından kurulmuşlardır.
2. Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan’ın emriyle kuruldukları yörelerin Türkleşmesi ve İslamlaşmasını sağlamışlardır.
3. Anadolu’da ilk kez Türk-islam medeniyetini başlatmışlardır.
4. Haçlılarla mücadele etmişlerdir.
5. Birçoğu Türkiye Selçuklu Devleti egemenliği altına girmiştir.

[tarih_ygs_lys]