Dil Asla Masum Değildir
(Prof. Dr. Semiramis Yağcıoğlu)

“Ilgın Ben.” Söyleminin Düşündürdükleri
(Kerime Üstünova)

Dil Zenginliği, Yozlaşma ve Türkçe
(Prof. Dr. Cengiz Tosun)

Hukuki Açıdan Yabancı Dilde Eğitim
(Araş. Gör. Ayşe Fırat Şimşek)

Bilimsel Yayınlarda Dil
(Prof. Dr. M. Orhan Öztürk)

BasınYayın Kuruluşlarında Doğru Türkçe Kullan/Ama/Ma
(Yard. Doç. Dr. Muharrem Öçalan)

Türklerin Anayurdu Türkçedir
(Prof. Dr. Günay Karaağaç)

İnternet Türkçesinin Çığlığı
(Doç. Dr. Mehmet Kara)

TDK Başkanı Akalın Diyarbakır’da “Türkçenin Gücü ve Türk Dil Kurumu” Konulu Konferanslar Verdi
(Öğr. Gör. Mehmet Hazar)

Yayın Dili Olarak Türkçe
(Prof. Dr. İsmail Haluk Gökçora)

Türkiye’de Yabancı Dil Öğrenme ve Yabancı Dil Yoğun Eğitimlerin Ekonomik ve Sosyal Maliyetleri
(Araş. Gör. Ufuk Gencel)

Yabancı Dil Sorunu
(Prof. Dr. Özcan Demirel)

Yabancı Dille Eğitimden Caymak Zorundayız !
(Prof. Dr. Aydın KÖKSAL)

“İş Yeri Adları”nda Yabancılaşma
(Prof. Dr. Ömer Demircan)

Türkçe Reklam Bildirilerinde Kullanılan Yabancı Sözcükler
(İsmail Demirbağ)

Tıp Eğitiminde Dil: II Eğitim Dilinde Türkçe’nin Yeri ve Geleceği
(Doç. Dr. N. Şimşek Cankur)

Ulusal Dilde Eğitim
(Semih Bilgen)

Depremin Tetiklediği Bir Sözcük: Tetiklemek
(Yrd.Doç.Dr. Bedri Aydoğan)

Teksasta Oturuyor, Irem’de Uyuyorum; Üstüm Yağmur Altım Çamur ya da Ürün Adlarında Yabancılaşma
(Yrd.Doç.Dr. Bedri Aydoğan)

Türkçeye Giren Yabancı Sözcükler ve Otel Adları
(Yrd.Doç.Dr. Bedri Aydoğan)

Türkçeden Başka Bir Dille Eğitim ?
(Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın)

Q Klavye Sorunu ve Bilgisayarlarda Türkçe Karakterler
(Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın)

Türkçenin Güncel Sorunları
(Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın)

Bilişim Çağı ve Türkçenin Sorunları
(Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın)

Adana’nın Şalgamı Nasıl “Shalgam” oldu ?
(Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın)

Türk Harflerinin Kabulü ve Tatbiki Hakkında Kanun, Eğitimde Birlik Hakkında Kanun ve Günümüzdeki Durumları
(Prof. Dr. Ali Nazım Sözer)

|» “Türkoloji Makaleleri” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Durum:
1. Çocuklarımıza ve gençlerimize okullarımızda iyi düzeyde en az bir yabancı dil öğretmek zorundayız.

2. Oysa, çağdaş öğretim yöntemlerini iyi uygulayamadığımızdan, bunu başaramadığımız gibi, bütün öteki konularda da nitelikli bir öğretim düzenini yerleştirebilmiş değiliz.

Yabancı dille eğitimin öğrenciler bakımından yarattığı sorunlar şunlardır:

3. Yabancı dille eğitim yöntemiyle, gençlerimiz ne fizik, kimya, matematik, biyoloji gibi temel bilimleri, ne de yabancı dili öğrenebilmektedirler.

4. Matematik dersinde öğretebildiğimiz yabancı dil birikimi (örneğin sözcük sayısı), doğrudan yabancı dil dersinde öğretmemiz gerekenin 1/30’unu geçmemektedir. Çünkü yabancı dille eğitim, bir yabancı dil öğretme yöntemi değildir.

5. Yabancı dille eğitimde, öğrencinin öğrenme isteğini, bilime ilgisini ve kendine güvenini yitirmesine; toplumsal düzeyde ise ulusuna, devletine, ana diline, kültürüne olan güvenini ve bağlılığını yitirmesine yol açmaktayız.

6. Piaget’e göre, çocuğun bilişsel gelişmesi (çevresini, doğayı tanıması) ile dilsel gelişmesi, dil yetisini kullanarak kavramlarla sözcükler ve dil arasındaki bağlantıyı kurarak konuşmayı öğrenmesi, koşut olarak gelişen süreçlerdir. Ana dilinin ayrıcalığı kavramı bunun doğal bir sonucudur.

7. Çocuğun bilişsel gelişmesini gerçekleştirdiği dile ana dili denmesinin nedeni, çocuğun bu süreci genellikle “anasının kucağında” onunla birlikte yaşamasındandır. Çocuk bunu babasının ya da bir dadının, bir yabancının “kucağında” yaşarsa, onun ana dili kuşkusuz babanın ya da bu yabancının dili olur. Bu, genetik değil, kültürel bir olgudur.

8. Ana dilinin sesbirimleri, sözcükleri ve sözdizimiyle, nesneleri, kavramları, ilişkileri ve temel değer yargılarını bir kez dile getirerek oluşturan, böylece kimliğini ve ana dili bilincini edinen çocuk, bundan sonra, bütün kavrayış ve düşünce yeteneğini, yaratıcılığını yaşamı boyunca bu temeller üzerinde, ana dilinin seslerine, sözcüklerine ve kavramlar dizgesine göre tanıyarak, bunlara yaslanarak geliştirir.

9. İsviçreli Albert Schweitzer, Türk felsefeci Prof. Dr. Nermi Uygur gibi birçok bilimci ve sanatçının, “hiç kimsenin birden çok ana dilinin olamayacağı” doğrultusundaki tanıklıklarını biliyoruz.

10. Kanada, İsviçre, Belçika, Hindistan, ABD gibi çokdilli uluslarda bile, her bireyin yalnızca bir ana dili olduğunu, hem bu tanıklıklardan, hem de davranışbilimcilerin, insanbilimcilerin çalışmalarından öğreniyoruz.

11. Uluslaşma süreci içinde, kimi toplumların ana dilleri, kurdukları devletlerin anayasalarında “ulusal dil” olarak tanımlanmıştır. Ana dili gibi ulusal dilin de tecimsel (ticari), siyasal, yazınsal, kültürel bir önemi ve ayrıcalığı vardır. Bu önem ve ayrıcalık, ana dili gibi ulusal dilin de yabancı dilden ayırt edilmesini gerektirir.

12. Ana dili adını verdiğimiz ilk dilin çok iyi öğrenilmesi, ileride bu kişinin istediği yabancı dili de çok iyi öğrenebilmesi için bilişsel temeli, kültürel altyapıyı sağlar; ana dilini iyice öğrenememiş bir kişi, başka hiçbir dili iyice öğrenemez. Almanya’da Eğitim Bakanlığı’nın “Çocuklarınızın ana dilleri Türkçeyi iyice öğrenmelerine önem veriniz.” diye betikçeler (elkitapçıkları) hazırlatması; ikidilli Kanada’da ilkokuldaki kızlarının topluma daha kolay uyum sağlayabilmesi için ne yapmaları gerektiğini soran Türk ana babaya, öğretmenlerin, “Ona ilkin ana dilini çok iyi öğretin.” demeleri ve bu doğrultuda broşürler yayımlamaları bundandır.

13. Yabancı dilde okuma ve anlama hızı, ana dile göre çok daha yavaştır. Yabancı dille eğitim görmekte olan öğrencilerde bu hız, ana diline göre 3-5, giderek 6-8 kat daha yavaş olabilmektedir. Bir öğrenci için bu yavaşlık, onun bütün öğrenme isteğini ortadan kaldıran bir işkenceye dönüşebilmektedir.

14. Türk öğretmenin Türk öğrencilere, İngilizce konuşarak fizik öğretmeye çalışması, sınıfı, gerçeküstü saçma bir kara güldürünün oynandığı bir tiyatroya dönüştürmektedir. Bu durumda, öğretmenin dersi anlatmadaki başarımı (performansı) da, öğrencinin anlamadaki başarımı da her birinin yeteneklerinin ancak bir bölümüyle gerçekleşebilir. Bu başarımın (performansın) %70’şer olması durumunda öğretimde toplam başarım yarıya, %50’şer olduğundaysa dörtte bire düşmektedir (0,5 x 0,5 = 0,25). Bu yüzden birçok okulda, İngilizce başlayan ders, yasak savar gibi bir süre yabancı dilde anlatıldıktan sonra, bir soru yüzünden ya da başka bir nedenle iletişim Türkçeye kayar kaymaz, bütün öğrencilerin “uyandıkları” gözlenmekte; ders, ancak o zaman başlamış olmaktadır.

15. Türkçeyle eğitim gören Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) öğrencileri ile İngilizce eğitim gören ODTÜ öğrencileri üzerinde yapılan bir çalışmada, ana dilinde anlama ve anlatım yetenekleri üniversiteye girişte SBF öğrencilerinden daha yüksek ODTÜ öğrencilerinin, son sınıfta, anlama, anlatma yeteneklerinin (demek ki yaratıcılıklarının), SBF öğrencilerinin gerisine düştüğü; giderek lise bitirme aşamasındaki yeteneklerinin gerilediği saptanmış; bu araştırmanın ilk verileri 2003’te iki ayrı bilimsel toplantıda açıklanmıştır.

16. Sonuç olarak, yabancı dille eğitimin, en değerli gençlerimizi ezberciliğe yönelten, dolayısıyla onları bilimden soğutan, anlayış, anlatım ve yaratıcılıklarının gelişmesini baltalayan, sağlam meslek bilgileri edinmelerini engelleyen, yabancı dili de üstünkörü bir düzeyde öğrenmelerine ancak yeten çok yanlış bir yöntem olduğu açık seçik ortadadır. Bu öğrencilerimizden birçoğu da yabancı dille eğitim düzeninde gördükleri baskı, kurslarla, özel öğretmenlerle günde 2-3 vardiya çalışma zorunluğu nedeniyle oyun, spor, dinlenme, arkadaşlık ve toplumsal ilişkiye zaman bırakmayan bir yaşamın çıkmazında, ruhsal dengelerini yitirmekte, bunalımlar geçirmekte, yaşam boyu başarısızlıklara sürüklenmektedirler. UNESCO’ya göre insan haklarının en başta gelenlerinden biri ana dilinde eğitim hakkıdır.

Yabancı dille eğitimin yol açacağı toplumsal sakıncalar şunlardır:

17. Yabancı dille eğitim uzun dönemde Türk ulusunun gelişmesinde ve bağımsız varlığını sürdürme istencinde (iradesinde), ulus olma bilincinde onarılmaz yaralar açacaktır. Bugün bir bilim ve eğitim-öğretim dili olan Türkçe de önemini yitirecek, giderek sönecektir.

18. Atatürk, 3 Mart 1924’te, Cumhuriyet’in ilk aylarında, Öğretimin Birleştirilmesi Yasası’nı (Tevhid-i Tedrisat Kanunu) çıkarmış, birkaç okul dışında, yabancı dille eğitimi yasaklamıştır. Bütün bireylerimizce paylaşılan yurttaşlık bilinci, halkçı aydınlanma, uluslaşma, bugün de yürürlükte olan bu yasayla sağlanmıştır.

Anayasamıza göre de resmi dilimiz Türkçedir.

19. Bilişim ve bilgisayar mühendisliği gibi yüksek teknikbilimin (teknolojinin) en hızlı gelişen yeni bir bilim ve uygulama alanında bile, bilgi işlem, yazılım, bilişim, bilgisayar, iletişim, işletim dizgesi (sistemi), veri tabanı, çevrimiçi/çevrimdışı, uç, imleç gibi üç binin üzerinde bilim sözünü Türkçe kök ve eklerden türetmeyi ve 30 yıllık bir dönemde ilkin doktoralı öğretim üyelerimizi, onların eliyle de bilgisayar mühendisliği, bilişim, yazılım alanlarında en ileri düzeydeki mühendislerimizi, Türkçeyle yetiştirmeyi başarmış olmamıza karşın, Türkçenin bilim dili olarak yetersizliğinden söz etmek, ancak Türkiye’nin bağımsızlığına, Türkçenin varlığına son vermek isteyebilecek yabancı bir gücün Türkiye’yi zorla ele geçirdiğinde uygulayabileceği bir siyasal davranış örneğidir ya da buna eşdeğer bir şaşkınlık ve uyurgezerliktir. Atatürk’ün belleklerimizden silinmeyen deyişiyle “gaflet, dalalet ve hatta hıyanet”tir.

20. Ana dilinin yetersiz olduğunu düşünen bir kişinin, yabancı bir kültürün özelliklerinin ve değer yargılarının kendi ulusununkilerden üstün olduğu düşüncesine kapılması olasılığı, kaçınılmaz bir sonuç olarak karşımızdadır.

21. Amerikalı olarak doğmadığına üzülen, abecemizdeki ç, ğ, ı, ş, ö, ü gibi Türkçe imcelerden (harflerden) iğrendiğini söyleyebilen, yabancılarla kişiliksiz çizgide işbirliğine ya da beyin göçüne yatkın yurttaşlar yetiştirmek, ulusal dille eğitim yapılan bağımsız bir ülkede pek öyle sıkça karşılaşılabilecek durumlar değildir.

22. Biz bu yanlışı geçmişimizde de yaşadık ve yok olmanın eşiğinden döndük. Atatürk’ün Türkçeyi eğitim-öğretim dili olarak benimseyen ulusalcı, halkçı, aydınlanma devrimi kurtuluşumuzun da, uluslaşmamızın da temel direği olmuştur.

Osmanlı İmparatorluğu’nun çöktüğü 20. yüzyılın başlarında Asya Türkiyesinde 69 Fransız, 140 Amerikan okulu bulunmaktaydı. Dağılım şöyleydi:

Fransız Okulları:

Adana (1), Amasya (4), Diyarbakır (2), Filistin (7), Harput (5), Havran (4), Kadıköy (1), Kayseri (1), Lübnan (28), Malatya (3), Mardin (1), Mersin (1), Samsun (1), Sivas (1), Suriye (3), Tokat (1), Trabzon (1), Şebinkarahisar (2), Urfa (1).

Amerikan Okulları:

Adana (1), Adapazarı (3), Amasya (10), Amman (20), Ankara (4), Antep (1), Biga (1), Bitlis (2), Boğazlıyan (1), Bursa (3), Dersim (2), Diyarbakır (3), Ergani (2), Ertuğrul (2), Erzurum (1), Geyve (1), Harput (9), İzmir (2), İzmit (2), Malatya (1), Manisa (1), Maraş (2), Mardin (3), Mersin (1), Muş (2), Sivas (20), Siirt (3), Sungurlu (1), Suriye (27), Şebinkarahisar (1), Talas (1), Tarsus (2), Tokat (1), Urfa (1), Van (2), Yozgat (2).

23. Yabancı dille eğitim sorununun bugün tartışılmakta olması bile, en az 200 yıldır yaşadığımız, Atatürk’le kesin bir biçimde sonuçlandırdığımızı düşündüğümüz uluslaşma sürecimizi bugün henüz bitirmediğimizi göstermektedir.

24. Yeryüzünde, eski ve yeni sömürgeler dışında, yabancı dille eğitimi amaçlayarak bunu uygulamayı sürdüren, bugün gerçekten bağımsız hiçbir ülke yoktur. Üniversitelerinde İngilizce eğitim yapan ülkelerdeki durum aşağıda özetlenmiştir.

Üniversitelerinden En Az Birinde Yalnız İngilizce Eğitim Yapılan Ülkeler :
Ülke	İngilizceyle Eğitim Yapan Bilimkent (Üniversite) Sayısı / Toplam Bilimkent  Sayısı		Bilimkentlerde İngilizceyle Eğitim Gören Öğrenci Sayısı ile Yüzdesi
Nijerya	24 / 24		40.000 , %100
Kenya	5 / 5		40.000 , %100
Etiyopya	2 / 2		21.000 , %100
Gana	3 / 4		19.000 , % 99
Uganda	2 / 3		6.900 , % 97
Tanzanya	2 / 3		4.300 , % 53
Filipinler	23 / 55		230.000 , % 36
Hindistan	33 / 140		1.200.000 , % 19
Arnavutluk	1 / 4		1.700 , % 12
Pakistan	11 / 21		30.000 , % 11
Mısır	2 / 13		40.000 , % 5
Sudan	2 / 8		2.200 , % 4
Bangladeş	1 / 9		1.300 , % 2
Bulgaristan	2 / 17		2.900 , % 2
Macaristan	1 / 20		450 , % 0,4

Kaynak: The Word of Learning 1998, 48th Ed., Europa Publications, London’dan aktaran: Ümit Şenesen, “Başka Ülkelerde İngiliz Dilinde Öğretim”. Bütün Dünya 2000, sayı: 2001/04, Nisan 2001, Başkent Üniversitesi, Ankara, s. 30-33.

25. Bir ülkede gelecekte hangi dilin yaşayacağı, o ülkede siyasal bakımdan hangi ulusun egemen olduğuna göre değil, okullarda hangi dille eğitim yapıldığına göre belirir. Bunun güzel bir örneği geçmişte Galya/Fransa’da yaşanmıştır. Kelt kökenli Galyalıların dili Galce bugün ölü bir dildir. Çünkü İ.Ö 50’de Romalıların Galya’ya girmelerinden sonra, yenilen halkın seçkinleri çocuklarını Romalıların okullarına, Latinceyle eğitim görmeye yollamışlardır. Sonra 486-534’te Galya’yı ele geçiren Franklar da, Latince eğitim yapılan bu Roma okullarına dokunmamışlar; bu kez yenenlerin dili Frankça da, 600 yıl önceki Galce gibi ölmüştür.

Demek ki yabancı dille eğitim karşısında, uzun dönemde ne yenilen, ne de yenen halkın dili yok olmaktan kurtulamamıştır. Bu aşamada, halkın, çocuklarının, Roma okullarında yabancı dille eğitim yöntemiyle öğrenebildiği çok bozuk Latincenin 842-1000 yıllarından başlayarak oluşturduğu “bayağı halk dilinin” 1789 Devrimi’nde okullarda eğitim dili olarak kullanılmaya başlamasıyla da bugünkü uygarlık dili Fransızca ortaya çıkmıştır. Galce ve Frankçadan günümüze yalnızca birkaç yüz sözcük kalmıştır. Gelecekte yaşayan dil, gerçekten, hep eğitimin yapıldığı dil olmuştur. Okullarda eğitim dili olarak kullanılmayan dillerin hepsi ölmüş, gündelik yaşamda bir süre konuşulsa da, değişik çağlarda Galce, Frankça, Latince sonuç olarak yeryüzünden silinmiştir.

İrlanda, Galler ve İskoçya’da Galcenin (Irish, Welsh, Gaelic) yok oluşu ise, bu kez başka bir yabancı dille (İngilizceyle) eğitim yönteminin uygulanmasıyla gerçekleşmiştir.

Türklerin bir kolu olan Bulgarların anadillerini unutarak İslavlaşması da, Tatarların önemli bir bölümünün Ruslaşması da büyük ölçüde yabancı dille eğitim uygulamasıyla gerçekleşmiştir.

26. Eğitim dili olarak kullanılmayan Türkçenin de çağdaş tekniğin ve bilimin gerektirdiği yeni kavramlara Türkçe karşılıklar türetemeyeceğinden, zamanla, tıpkı Osmanlıca döneminde olduğu gibi, bugünkü yetkin durumundan geriye sürüklenmesi, terimlerden yoksun kalacak dilimizin git gide ulusal dil olarak yönetimde de, gündelik yaşamda da kullanımdan düşmesi, kaçınılmaz bir sonuçtur. Bugün anadilleri Türkçeyi küçümseyerek yalnızca İngilizce yayın yapan bilimcilerimizin, tıpkı Arapça yazan İbni Sina’nın ve Harezmli’nin Arap; Farça yazan Mevlana’nın İranlı sayılmaları gibi, gelecekte Amerikalı sayılacakları besbellidir.

27. Yüksek Öğretim Kurulu’nun akademik yükselmeler için öngördüğü puanlama yöntemi yabancı dille savyazıya (makaleye) en yüksek puanı verirken, Türkçe özgün betiğe (kitaba) en düşük düzeyde bir puan vermektedir. Böylece, “Türkçe kaynak olmadığı için yabancı dille eğitim” gibi sözde bir gerekçe de, uzun dönemde Türkçeyi yok edecek bu kısır döngüyle -kandırmaca yöntemiyle- yaratılmış olmaktadır.

Sonuç Olarak :

28. Yabancı dille eğitim, bugünden, hem öğrencilerimizin, hem öğretmenlerimizin başarılarını engelleyen, hem de uzun dönemde Türkçenin bilim dili olarak gerilemesine, ulusal dil niteliğini yavaş yavaş yitirmesine neden olacak çok sakıncalı bir yoldur. Bu gidişle, Türkiye’nin ana dili ve yurttaşlık bilincinden yoksun, kendi bireysel özüne, ulusuna, ekinine güven duymayan, ezik, yabancılara özenen gelecek kuşakları, küreselleşme ortamında yabancı devletlerin ve çokuluslu şirketlerin işbirlikçiliğine kolayca sürüklenecekler; siyasal ve ekonomik bağımsızlığın güvencesi olamayacaklardır.

29. Çünkü uluslaşma da, aydınlanma da, yeniden doğuş da bütün uluslar için, çağlar boyunca hep anadille eğitim aracılığıyla gerçekleşmiş, bunun tersi, hiçbir zaman hiçbir ülkede görülmemiştir.

30. Seçkinci yönetici sınıfları yadsıyan Türk halkçı aydınlanmasının ve Türk ulusal devriminin önderi Atatürk’ün yolundan daha uzun süre sapmaya, onun kurduğu Cumhuriyeti emanet ettiği biz her yaştan Türk gençleri izin vermeyeceğiz.

Kaynaklar :

1. Yabancı Dille Öğretim: Türkiye’nin Büyük Yanılgısı, Aydın Köksal, Öğretmen Dünyası, İkinci Baskı: Eylül 2002 (Mayıs 2000), 217 sayfa. (Öğretmen Dünyası, Sakarya c., SSK İşhanı, A Blok, 8. Kat, 511-512, Kızılay/Ankara; Tel: (312) 433 12 83).

2. “Türkiye’nin Önündeki En Büyük Engel: Yabancı Dille Öğretim”, Dil, Kültür ve Çağdaşlaşma, Ed. Bahattin Yediyıldız, Dil, Kültür ve Çağdaşlaşma Sempozyumu, 7-8 Kasım 2002, Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara, 2003 s. 329-352.

3. Dil ile Ekin, Günlenmiş İkinci Yayım 2003, Aydın Köksal, Toroslu Kitaplığı, Kasım 2003, 376 sayfa. (Tel: (212) 251 30 95.

4. Talk to Your Child in Your First Language for Success in School, First Words, Premiers Mots, Ottowa – Carleton District School Board, Funded by the Government of Ontario, Canada.

5. Yabancı Dil Öğretmenin Yolu, Aydın Köksal, Dil Derneği, 2004, Ankara.

* Prof. Dr. Aydın Köksal, Dil Derneği Yabancı Dille Öğretim Yarkurulu Başkanı ve Türkiye Bilişim Derneği Onursal Başkanı’dır.

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Kişisel bilgisayarların yaygınlaşmasıyla birlikte başlangıçta dikkati çekmeyen ve ilgili kuruluşlarca üzerinde durulmayan Q klavye sorunu, aslında en açık biçimiyle dilde yaşadığımız yabancılaşmanın bir başka boyutudur.

Türkçe sözlerde çok sık kullanılan seslerin karşılığı olan harfler bu klavyede en kolay ulaşılabilecek yerlere serpiştirilmişti. Türkçedeki harflerin kullanılma oranlan, ünlü-ünsüz ses ilişkileri, hece ve söz yapısı, parmakların kuvvet, yetenek ve işleklikleri göz önünde bulundurularak üretilen F klavye, bu özellikleri bakımından Türkçeye çok uygundu. Yaklaşık 30.000 Türkçe sözün ölçü alındığı bir değerlendirmede a harfi 26.323, e harfi 16.308, k harfi 13-542, i harfi 13.384, m harfi 11.263, l harfi 10.496, t harfi 9-669, r harfi 8.698 kez geçmekteydi. Bu oran göz önünde bulundurularak söz konusu harfler, F klavyede en uygun yerlere yerleştirilmişti. Q klavyede ise en çok kullanılan harfler tabir caizse klavyenin en ücra köşelerine dağıtılmış durumdadır. Buna karşılık, Türkçede 30.000 sözde sadece 125 defa geçen ve en az kullanılan harf olan j harfi, Q klavyede en uygun yere konulmuştur. F klavyede bu harfin yerinde Türkçede en fazla kullanılan ünsüz olan k harfi bulunmaktadır.

Türk Dili Dergisi, S.616, s.353-356, Nisan 2003

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Ana dilimiz Türkçe, yeryüzünün en eski ve en geniş coğrafya parçasında konuşulan gelişmiş, zengin bir kültür, bilim ve sanat dilidir. Türkçe en eski, en köklü dillerdendir diyoruz; çünkü bugünkü dillerin çoğu ortada yokken, hatta bugünkü bazı dillerin ataları sayılan diller bile ortada yokken Türkçe vardı.

Yabancı dillerin etkisinin artması, Türkçenin söz varlığını, söz dizimi özelliklerini olumsuz yönde etkiliyor. Divan Oteli demek dururken Hotel Divan, Marmara Oteli demek dururken The Marmara demek, Türkçenin söz dizimi özelliklerini zorlamaktır. Son zamanlarda bir de çeviri yoluyla anlatım türü ortaya çıktı. Sözler Türkçe, ama anlatım kalıbı yabancı kaynaklı… Doğru olmayan bu kullanışlar da yaygınlaşıyor: Çay içmek, kahve içmek yerine çay almak, kahve almak; özür dilerim yerine üzgünüm gibi kullanışlar bunlara sadece birkaç örnek. Türkçenin yapısına ve mantığına aykırı bu yanlışlardan kurtulmamız gerekiyor. Türkçemize son yıllarda Batı dillerinden, özellikle de İngilizceden, bir söz akını olduğu gerçektir. Sözlerin bir bölümü teknolojiyle birlikte geldi. Yeni bulu­nan ve yeni üretilen aletler, ülkemize gelirken adını da birlikte getirdi: air-conditioner, disket, faks, kamera, kompakt disk, monitör, printer, radyo, televizyon, tubeless, video, walkman… Dilimizin doğal gelişmesi içerisinde bu aletlerin çok az bir kısmına karşılık bulunabilmişti: buzdolabı, bilgisayar, derin dondurucu vb… Buna karşılık yabancı kaynaklı sözlerin dilimize girişi her geçen gün biraz daha artıyordu. Yeni bulunan ve üretilen aletlerin adları girmekle kalmadı, bu aletlerin çeşitli özellikleri, parçaları, kullanıcıları ile ilgili sözler de dilimize girmeye başladı, hatta bu sözlerden fiiller türetildi: air-conditoned araba, kaset, diskjokey (kısaltılması de je olarak değil, İngilizcedeki biçimiyle söylendi: dicey), videojokey (ve je değil, vicey biçiminde söylendi), fakslamak, hardware, software, zapping, zaplamak, zoomlamak… Kısa bir süre içerisinde yabancı kaynaklı söz kullanmak bir özenti halini aldı. Günlük hayatta, çarşıda, pazarda, radyoda, televizyonda, basında, okulda, sporda kısacası her yerde yabancı kaynaklı sözler artık bilinçsizce kullanılır oldu.

Ülkemizde Türkçe ile ilgili tek resmî kurum Türk Dil Kurumudur. İmlâ kılavuzları, sözlükler, dil bilgisi kitapları hazırlama görevi yasa ile Türk Dil Kurumuna verilmiştir. Ancak, bu işi yapan bir kurum var diyerek herkesin bir kenara çekilmesi, Türkçenin katledilmesine seyirci kalması mümkün değildir. Türkçe hepimizin en kutsal varlığıdır. Türkçe bizim kimliğimizdir, adımızdır, soyadımızdır, türkümüzdür, şarkımızdır, sevgimizdir. Şairin dediği gibi Türkçe, ses bayrağımızdır. Bayrağımızı koruduğumuz gibi dilimizi de korumalıyız. Biz bu dilimizi atalarımızdan miras aldığımız kadar, gelecek kuşaklardan da ödünç aldık. Ele ele verelim, dilimize sahip çıkalım. Gelecek kuşaklara Türk’e yakışır bir Türkçe bırakalım.

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

İnsanoğlu 1969’da Ay’a ilk adımını attığında önümüzdeki çağın uzay çağı olacağı ileri sürülmüştü. Çok iyi hatırlıyorum, o günlerde uzay ile ilgili çeşitli haberler gazetelerde yayımlanıyordu. Haberlerde insanlığın gelecekle ilgili uygarlık düşleri de yer alıyordu. Bu haberlere göre 2000 yılında insanlar tatillerini geçirmek üzere artık aya gidecekti, uzayda çeşitli üsler kurulacak, ayda bitki yetiştirilecekti. Evlerde her şey otomatik olacak, her işi robotlar yapacaktı, elektronik beyin (o günlerde bilgisayar terimi henüz kullanılmıyordu, bilgisayarlar da zaten bu kadar yaygın değildi.) insanın yerine düşünecek, çözümler üretecekti. Yine o günlerde gazetelerde bir devlet dairesine alınan elektronik beyin ile ilgili haberler yer alıyordu. Bir gazetede bu haber bir karikatürle birlikte yayımlanmıştı. Haberde bundan sonra devlet dairelerinde vatandaşın her işini elektronik beyinlerin halledeceği belirtiliyordu. Bu haberin yanındaki karikatürde ise kasketli, şalvarlı bir vatandaş elindeki dilekçeyi buzdolabı büyüklüğündeki makineye uzatıyordu. Elektronik beyinden ise şöyle bir ses geliyordu: “Bu gün git, yarın gel !”

Bilimdeki gelişme her alanda olduğu gibi iletişim alanında da büyük bir gelişmeye yol açmıştı. Gelişen iletişim araçları, bilgiye ulaşmadaki zorlukları ortadan kaldırdı. Bilgisayar ve iletişim teknolojisindeki gelişmeler bu iki sektörü önce birbirine yaklaştırdı, sonra da bilgi ve iletişimin birlikteliği ile bilişim terimi gündeme geldi. Bilgisayar ve iletişim teknolojileri bütünleşmeye başladı. İş yerimizdeki, okulumuzdaki, evimizdeki, bilgisayarlar kablo ile birbirine bağlanmaya başladı. Askerî amaçla kullanılan ağ, genelleşti ve internetin omurgası ortaya çıktı. Bilgisayarlar böylece iletişim aracı özelliğini de kazandı. Ancak bu iletişim aracı, asla basit bir iletişim aracı değildir. Telefonun, belgegeçerin (facsimile>fax), telgrafın işlevlerini gören, veri aktarımında kullanılabilen, görüntülü konuşmayı (video conference) gerçekleştirebilen, sizin yerinize telefon açabilen, hatta telefonlara cevap verebilen, randevularınızı düzenleyebilen, veri bankası olarak kullanılabilen, görüntü ve ses alıcısı-vericisi olabilen araç haline geldi bilgisayar. Bunlar, şu anda aklıma gelenler. Bildiğiniz gibi bilgisayarın başka pek çok marifeti var ve yakın gelecekte bunlara yenileri eklenecek.

Hep birlikte Türkçemize sahip çıkalım, bilişim çağında gelecek kuşaklara Türk’e yakışır bir Türkçe bırakalım.

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Son yıllarda, iş yeri adlarındaki yabancılaşma pek çok kişinin dikkatini ve tepkisini çekiyordu. Toplum olarak Türkçeye karşı kayıtsızlığımız, iş adamlarımızı ve esnafımızı da etkilemişti. Marka adı olmamasına rağmen iş yerlerinde yabancı kaynaklı kelime kullanımı giderek yaygınlaşıyordu. İş yerlerine Türkçe ad vermek dururken yabancı kaynaklı adlar verilmesi; caddelerimizin, sokaklarımızın görüntülerini de yabancılaştırmıştı. Caddede yürürken mağaza adlarına bakan kişi; Türkiye’de mi, yabancı bir ülkede mi olduğunu anlayamıyor. Birkaç yıl önce Türk Dil Kurumu, bir caddedeki iş yeri tabelâlarının fotoğrafını afiş yapmıştı. Afişte tek bir cümle vardı: Burası Türkiye mi? Gerçekten de Türkiye’de mi yaşıyorduk?

Bunlarla uğraşırken Adana’nın en verimli topraklarında, göbekli marulların yetiştirildiği bereketli topraklar üzerinde büyük bir alışveriş merkezi kuruldu: M1 Tepe… M1 diye yazdığıma bakmayın, burayı kuranlar “Me bir” demiyor, “Em bir” diyor… “Em van” demediklerine şükrediyorum… Bu alışveriş merkezinde yabancı kaynaklı iş yeri adları hemen dikkat çekiyordu: Real, Cinemaxx ve başkaları… Bunların yanında Türkçe adlar kullanan iş yerleri de vardı: Ayakkabı Dünyası, Annemin Mutfağı, Sun (Adana’nın en eski pastahanelerindendir, Türkçe sun- fiilinden adını almıştır). Bu iş yerlerine Türkçe adlar koyan iş yeri sahiplerine ve kurumlara yürekten teşekkür ederim.
Bu alışveriş merkezinde dikkatimi çeken başka iş yeri adları da oldu. Birkaç iş yeri, Türkçe ad taşıyordu ama bu adların yazılış şekilleri Türkçeye uygun değildi: Adana’nın meşhur şalgamını satan bir iş yeri, tabelâsına Shalgam diye yazmıştı. Hemen yanındaki kuru yemişçinin tabelâsında ise Yemish yazıyordu… Lokantaların olduğu bölümde ise Adana kebabı satan kebapçının tabelâsında Kebabchi vardı.

Shalgam, Yemish, Kebapchi mağazalarının sahiplerine de buradan bir çağrıda bulunmak istiyorum: Türkçeye, Atatürk’e ve 1353 sayılı alfabe yasasına saygı göstererek iş yeri adlarınızı yeni Türk yazısındaki harflerle yazınız. Yapacağınız bu değişikliğin takdirle karşılanacağından emin olunuz. Topluma örnek olacak bir girişimi başlatmanın onurunu taşıyınız.

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Binlerce insanın öldüğü Marmara depreminden sonra sürekli  yinelendiği için bir sözcük dikkatimi çekti. Tetiklemek. Sık sık fayların  birbirini tetiklediğinden söz ediliyordu.  Yeni yeni kullanılmasına  karşılık hiç yabancılık duyurmayan bir sözcüktü tetiklemek.  İlk kez duyanların bile anlamakta güçlük çekmiyordu. Çünkü Türkçeydi, bizdendi. Tetik kökünden (adından) türetilmişti. Tetik-le-mek: Tetik, kök; le, addan fiil yapan ek; mek, mastar eki. 

            Türkçe sözlüklere bakıldığında tetiğin iki anlama geldiği görülmektedir.  1. Ateşli silahları ateşlemek için çekilen küçük manivelâ.  2. Çabuk davranan, çevik,dikkatli uyanık; dikkat ve özen gerektiren, nazik (Türkçe Sözlük,TDK. 1998). Sözlüklerde, tetik üstünde beklemek, tetiğini bozmamak,  tetikte olmak … gibi,  tetikle kurulan deyimler de yer almaktadır. TDK’nin  Türkçe Sözlük’ünde  yine tetik adından (kökünden) türetilmiş  tetikçi, tetikçilik, tetikleşme, tetikleşmek ve tetiklik türevlerine de ulaşılmaktadır. Bu yazının konusunu oluşturan    tetiklemek  sözcüğü ise Türkçe Sözlük’te bulunmamaktadır.  Özellikle son zamanlarda daha sık kullanılan bir sözcüğü,  en kapsamlı sözlükte bulamayınca doğal olarak başka sözlüklere başvurdum. Yine kapsamlı bir sözlük olması nedeniyle Çağdaş Dil Derneği’nin hazırladığı Türkçe Sözlük’e baktım. 

Orada da tetiklemek yoktu. Tetik bu sözlükte de bir önceki sözlükte  olduğu gibi iki anlamıyla yer almaktaydı. Bir iki örnek dışında madde içerikleri de aynıydı. Her iki sözlükte, tetik kökünden türetilen sözcükler açısından da bir fark yoktu. Bundan sonra elime geçen sözlüklerin hepsinin  tetik maddesini inceledim.  Hepsinde tetik ve ondan türetilen sözcükler vardı.  Buna karşılık  ulaşabildiğim  sözlüklerin hiçbirinde tetiklemek yer almıyordu. 

            Bu sözcüğün halk ağzında olup olmadığını öğrenmek için  Derleme Sözlüğü’ne başvurdum. Tetik, orada,  Türkçe  sözlüklere kıyasla  daha zengin anlamlarıyla yer alıyordu. Türkçe sözlüklerdekine  ek olarak şu anlamları da var: 1. Küçük çocuk eli  2. Kedi köpek ve benzeri hayvanların pençeleri   3. Maşa, fırın küreği  4. Ellik, eldiven  5.Parmak  6. Parmak ucu  7.Asma filizi  8.Önder, kılavuz  9.Duvara vurularak yapıştırılan tezek  10.Boyalı şeylerin boyasının yüze vurma durumu.  Derleme Sözlüğünde “tetik”ten türetilen  ikinci sözcük olarak  tetiklemek  yer almaktadır.  Anlamı  baharda üzüm asmalarının tomurcuklanmasıdır. Depremle  birlikte kullanılan tetiklemek ise harekete geçirmek anlamındadır. Görüldüğü üzere Derleme Sözlüğü’ndeki tetiklemek ilk bakışta, bugün kullanıldığı anlama uymuyor. Biraz geniş düşünüp biraz da yorum zenginliği katılırsa bir bağ kurmak  mümkün olabilir. Çünkü üzüm asmalarının tomurcuklanması da bir durumdan diğerine geçişi yansıtıyor. Bir değişimi gösteriyor. Tetik sözcüğü için de benzeri bir yorum yaparak halk ağızlarındaki anlamlarla, Türkçe sözlüklerde yer alan anlamların örtüştüğünü söyleyebiliriz. Türkçe Sözlük’te tetiğin bir cins manivelâ olduğu belirtiliyordu.  Derleme sözlüğünde yer alan el, pençe, maşa, kürek de manivelâ anlamında değerlendirilebilir. Boyalı şeylerin yüze vurma anlamı da bir değişimi göstermesi açısından örtüştürülebilir. Tetiğin Derleme Sözlüğü’nde yer alan  asma filizi ve tezek  anlamları ise en uzak düşen karşılıklar olması nedeniyle konumuzla  ilgisi kurulamamaktadır. 

            Depremle birlikte yaygınlık kazandığını  sandığım tetiklemek sözcüğünün bir terim olarak kullanılıp kullanılmadığını düşündüm ve bu konuda terim sözlüklerine baktım. Terim sözlüklerinde varlığı, bizi bir terimin kullanım alanını  genişletip genel dile geçtiği sonucuna götürecekti. Bu noktada Türkçe terim sözlüklerinin sayısal yeterliliği ve zenginliği konusunda sorunlar baş gösterdi.  Sayıca çok az olan terim sözlükleri söz varlığı açısından da yoksuldu.  Çıkış noktam deprem  olduğundan önce yer bilimleri sözlüğüne başvurdum. Türkçe bir yer bilimleri sözlüğüne  ulaşamadık, ancak jeoloji bölümündeki  yer bilimi uzmanları aracılığıyla İngilizce bir sözlük bulduk. Glossary of Geology adındaki  bu kapsamlı   jeoloji terimleri sözlüğünde “tetiklemek” bir terim olarak  yer almıyordu.

Hep depremle ilgi kurduk, ama  örnek arama çalışmalarımızın sonucu, tetiklemek sözcüğünün tıpta da sık olarak kullanıldığını ortaya çıkarttı. Bu kez de tıp terimleri sözlüklerine başvurduk. Ulaştığımız tıp terimi sözlüğünde de (Pars Tuğlacı’ya ait) tetiklemek,terim olarak yer almıyordu. Yalnız Selçuk Budak’ın hazırladığı  Psikoloji Terimleri Sözlüğü’nde(Bilim ve Sanat Yay. Ank.2000)  tetiklemek teriminin yer aldığını belirledik. Bu sözlükte terim, tetiklemek değil de tetikleyici olarak yer alıyordu. Tetileyici olay, tetikleyici neden ve tetikleyici olmak üzere üç türevi vardı.  Burada da ilginç bir sonuç çıktı: Yaptığımız taramalarda  psikoloji ile örneklere rastlayamadık. Terim o alanın sözlüğünde var, ama biz örnek bulamadık. Buna karşılık tıbbın diğer alanlarında pek çok  örneğe rastladık. 

            Bu bilgilerden yola çıkarak Türkçe sözlüklerde ve Psikoloji terimleri   sözlüğü dışında terim sözlüklerinde olmayan,  anlamı tam olarak karşılamamakla birlikte Derleme Sözlüğü’nde bulunan  tetiklemek sözcüğü yeni anlamlarla konuşma ve yazı dilinde sıkça kullanılmaya başlanmıştır yargısını verebiliriz.  Şimdi tetiklemek sözcüğü ve onunla ilgili türevlerden derlediğimiz örnekleri aktarıyoruz.  Örnekler tetiklemek, tetikleyen ve tetikleyici olarak üç grupta toplanmıştır. Bunlar kendi içinde tarih sırasına dizilmiştir. Her bir grup kendi içinde genel, tıp ve deprem (yer bilimi) olarak gruplanmıştır.  

Genel: 

* “Bu müziği çalmamız lazım” dedi. (Biliyorsunuz bu tür  müzikler insanları gaza getirip daha çok para harcama isteklerini  tetiklemek içindir.

Hürriyet, 25.08.1999 

* İstese daha berrak  bir metin yazamaz mıydı? Yazardı! Peki niçin böyle esotorik  fluluklarla gölgelendirilmiş bir üslubu tercih ediyor? Niyeti kafa karıştırmak mı, yeni kitabının reklamını yapmak mı, neticede hasarı muhakkak bir münakaşalar zincirini tetiklemek mi, ne? Zaman, 27.12.1999, Ahmet Turan Alkan 

* Bugün çağdaş yaklaşımı,  ‘başa çıkmak yerine’  ‘değişimi tetiklemek  ve amaç doğrultusunda yönlendirmek’   temsil ediyor. Hürriyet, 12.03.2000 

* Bu düzeye uygun zihin haritası, bundan önceki üç düzeyde olduğu gibi değişikliğe tepki vermek değil,   ‘değişikliği tetiklemek’, gerçekleştirmek ve değişiklikten doğacak imkanları istediği yönde şekillendirmektir. Hürriyet, 16.01.2000 

* Yumurta üreticilerinin sorunlarını çözmek üzere kurulan Komisyon Başkanı DSP’li  Turan Bilge, patates konusunda Hükümetin yürüttüğü kampanyanın olumlu etkisine değinerek, yumurta tüketimini tetiklemek   için de bir  kampanya başlatacaklarını söyledi. Akşam, 19.06.2000

* Bu rakamsal ve bilimsel gerçekliğin karşısında; krizden çıkma mücadelesi veren Arjantin, vergi oranlarını indirerek ekonomik canlanmayı tetiklemek  isterken, biz bu oranları artırmaya devam ediyoruz. Akşam, 03.05.2001, İ.Hüseyin Yıldız 

* Bu davranışları spekülasyon ile karıştırmamak gerekir. Yapılan, para piyasasındaki   hareketleri tahmin ederek alım satım yapmak değil,  fiyatları dışardan birtakım hareketlerle etkilemek, tetiklemek    ve kendi yarattığı etkenlerin  sonucundan kazanç sağlamaktır. Akşam, 12.10.2001, Cemal Ersin 

* Birincisi, ABD Milli Güvenlik Konseyi üyesi Anthony Lake’in son dakikada operasyonun durdurulması için verdiği talimattı . İkincisi Barzani’nin ihaneti oldu. Barzani isyanı tetiklemek  üzere Tikrit’e gitmekte olan asi Irak’lı generali birkaç saat tutukluyarak Saddam kuvvetlerinin toparlanmasını kolaylaştırdı.  Hürriyet,  13.04.2002 

* …büyük bir olasılıkla bir evlilik vazifesi olarak buna katlanan bayan Shandy için sevişmenin tetiklediği çağrışım (Locke!),saatin kurulmasıdır. (Don Kişot’tan Bugüne Roman, Jale Parla, İletişim,2000, s.245) 

Tıp: 

*  “Ghrelin adı verilen hormon,  açlığı tetiklemek      ve beyinde GH olarak adlandırılan büyüme hormonunu serbest bırakmak suretiyle kilo aldırıyor.” NTV, 12.01.2001 

* “Stres verici yaşam olayları, erken dönem yitimleri, kişilik özelliklerinin panik bozukluklara zemin hazırlayıcı etkenler olduğunu ve bunu  tetiklediğini  söyleyen Dilbaz…” Hürriyet, 18.09.2001 

* “Pankreas, bu vücuttaki direnci aşmak amacıyla çok fazla miktarda insülün çıkarmaya başlayınca,  kişilerde özellikle yemeklerden iki saat sonra, üç saat sonra kan şekerleri düşmeye başlıyor. Bu tabloyu tetiklemek istiyorsak, bir seferde ağır   bir  yemek yiyelim.”  NTV, 26.11.2001 

*… ağır sporlarda tansiyon çok yükselir. Kişinin damarlarında yatkınlık da varsa, spor, anevrizmayı tetikler…” Milliyet, 27.11.2001 

*  Yüzde 90’ı zaten bizim ilgilenmediğimiz, gerilim baş ağrısı dediğimiz, küme baş ağrısı  dediğimiz birçok baş ağrısı türü daha var, bunlar. Hepsinin de aslında sebebi biraz kendi içinde farklılıklar gösteriyor. Ama ortak olarak diyebiliriz ki   günlük stres hemen hemen  her türlü baş ağrısını çok kolay tetikleyebiliyor.” 

 “Bir de  günlük hayattaki kas gerginliğine bağlantılı ağrılar olduğunu düşünüyoruz. Birincil baş ağrısının ki zaten sesle beraber insanın kasları geriliyor ve bunlar da ağrıyı tetikleyebiliyor.” 

           Ben genellikle günde iki nescafeyle veya bir Türk kahvesi bir nescafeyle limitliyorum. Çayın çok etkisi olduğu henüz ispatlanmış değil, çok kanıtlanmış bir şey yok. Sigara da özellikle migren ataklarını tetikleyebiliyor. NTV, 25.10.2001, “Baş ağrısı ve tedavisi” 

* İşte sık tedavi yöntemleri hekime gitmek gibi ama görüyoruz ki baş ağrısının altında genellikle hep gerginlik ve stres yatıyor. Migreni de aslında o tetikleyebiliyor.

 Baş ağrılarını tetikleyenler ise stres ve kalıtımın yanısıra peynir, çikolata, kırmızı şarap, patates, kahve, çay gibi yiyecek ve içecekler.  NTV, 04.11.2001, “Baş ağrısının  11 çeşidi  var” 

*  “ Aşk acısı kalp krizini tetikliyor.” Akşam, Haber, 26.02.2002       

* ABD’li bilimadamları, kadınların iş hayatında olmasının, erkeklerin ruh sağlığını bozduğunu ve depresyonu tetiklediğini ortaya koydu.” Akşam, 06.02.2002 

Deprem: 

Korkumuz tetiklendi.  Star, 01.03.2002 

Genel: 

* 3 bin kişinin protestosuyla zirveye çıkan olayları tetikleyen  önemli bir gelişme de  buydu. Gösteriye DYP ve MHP dışında, parlamentoda grubu olan partilerle, HADEP, EMEP, ÖDP gibi parlamento dışı partiler  ve sivil toplum kuruluşları katılıp, ortak bildiri okudular, “Kadın garsonlar gidecek, analarımızın yüzü gülecek” sloganı atıldı. Hürriyet, 28.03.2002 

* Yaşadığımız iki krizi tetikleyen    Zekeriya Temizel’miş. Tetikçi o da azmettiren kim?  Hürriyet, 13.04.2002 

* Bir haftadır “izzet-i nefis” meselesi yaptığım ilk açıklama Soros’tan geldi. Hani bir sözüyle Asya krizini tetikleyen adam. Hürriyet, 13.04.2002 

* Özellikle içine girdiğimiz bu değişim sürecinde kendimizin farkına varmamız çok önemli. Hayallerimizi, korkularımızı, heyecanımızı, sevgimizi ve öfkemizi tetikleyen, duygularımızı harekete geçiren etkileri kaynağını anlamamız çok önemli.  Hürriyet, 13.04.2002   

Tıp: 

* Başağrılarını tetikleyenler ise stres ve kalıtımın yanısıra  peynir, çikolata, kırmızı şarap, patates, kahve, çay gibi yiyecek ve içecekler. NTV, 04.11.2001 

* ABD’de John Hopkins Üniversitesi’nin tıp fakültesi öğrencileri 1948’den 1995’e kadar süren bir çalışma yaptılar. Kuşaklar boyu devam eden bu çalışmanın amacı, kalp hastalıklarını tetikleyen ruhsal sorunları araştırmaktı. çalışmalara katılan 1200 erkek arasında 46 yaşlarında depresyona girdikleri saptananların oranı yüzde 20 idi. Hürriyet, 13.04.2002 

* Tıp bilimi öte yandan canlı olayının başladığı ve bittiği hücre içine dikti. Hayatı tetikleyen döllenmeyi ele aldı. Oradaki ilk hücreleri kök hücreleri tanıdı. Hürriyet, 13.04.2002 

* “Alerjik hastalıklar içinde en önemlisi olan astım ve saman nezlesi, özellikle bahar aylarında etkisini daha çok gösteriyor. Astım ve saman nezlesini tetikleyen polen ile kedi ve köpek tüyünden uzak durulması gerekmektedir. Hürriyet, 13.04.2002 

TETİKLEYİCİ 

Genel: 

* Açıklamada  “Bu saldırılarda bazı basın organlarının özensiz, tek taraflı, yargısız infaz türünden haberlerinin ne yazık ki tetikleyici olduğunu düşünüyoruz.” İfadelerine yer verildi. Zaman, 23.07.1999 

* Hızlandırılıp, güçlendirildiğinde ortaya Stockenhausen’in kakofonilerine benzer bir müzik çıkacak. Bunlar, dünyanın çıkarttığı fıtri seslerdir. Bunlara serbest asilasyonlar denilmesinin sebebi, çanının çalması veya gitar telinin çekilmesi gibi tetikleyici müessir yok olduktan sonra da sesin devam etmesidir.  Zaman,12.12.1999    

* MGK’daki ‘devlet krizi’ ekonomik krizin sebebi miydi?  Hayır. O sadece tetikleyici unsur oldu. Akşam, 25.02.2001  

* Krizde kamu bankaları tetikleyici oldu. Bunlarla ilgili bir düzenleme yapılacak mı? Akşam, 08.03.2001 

* Serdengeçti, 1999 yılında başlanan ekonomik istikrar programında uygulanan sabit artışlı kur rejimine dönük endişelerin 2000 yılının Ağustos ve Eylül ayından itibaren arttığını bir takım tetikleyici olaylar sonrasında bu rejimi sürdürmenin mümkün olmadığını bildirdi. NTV, 12.03.2001 

* Belki artık siyasiler kavgası olmayabilir, ama örneğin savaş nitelikli bir haber tetikleyici olabilir. Sıcak para çıkışı (ki üstelik materyal bir giriş bile yapmamış sıcak para, yine bizim paramız, ama açığa satılmış döviz.)  NTV, 01.02.2002 

* Yani faizlerin düşmesi, büyümenin başlamasında tetikleyici bir hareket yapacaktır. NTV, 26.03.2002   

* İlk tetikleyici çekirdek enflasyondaki beklenenin üzerinde artış gibi gelebilir. NTV, 05.09.2001    

* Çünkü iletişim çağına girilmişti. İnternet hiçbir şeyin gizli kalmamasını da sağlayacaktı. Teknoloji ise insanlık yararına yapılacak atılımların tetikleyicisi olacaktı. Cumhuriyet, 20.09.2001 

* Araştırma yapan Pew internet & Amerikan Life Project kuruluşunun yöneticisi Lee Rainie, “e-Devlet kullanımı: İnsanlar interneti nasıl kullanıyor” adı verilen araştırmanın, e-Devlet çalışmalarına hız verilmesi için “tetikleyici detaylar” içerdiğini bildirdi. Hürriyet, 06.04.2002-05-10 

* Prof.Dr.Otkan, turizm sektöründe sağlanan işbirliğini diğer sektörler için tetikleyici olacağını kaydederek, değişik meslek gruplarındaki Çinli turistlerin Türkiye’de gördükleri potansiyel ve tanıştıkları insanlar üzerinden iş bağlantısı kurabileceklerini söyledi. NTV, 11.02.2002 

* Birleşmiş Milletler kalkınma programı  (UNDP) temsilcisi Clarie Vaeren  ise Türkiye’de, Doğudaki kırsal kesimin kalkınması için  yerel yönetimlerin desteklenmesi gerektiğine dikkat çekerek, kendilerinin kırsaldaki kadınların, yoksul halkın ön plana çıkarılması için yapılacak çalışmalarda tetikleyici rol oynayacaklarını söyledi. NTV, 28.01.2002   

* İyi günler… Bundan tam bir yıl önce milli  güvenlik kurulu toplantısında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile Başbakan Bülent Ecevit arasında meydana gelen tartışma, Türkiye’yi tarihinin en büyük krizine sürükleyen tetikleyici olmuştu… NTV, 19.02.2002 

* Sanırım Turkcell ve Aria’nın çeşitli dezavantajları Türkiye’ye kocaman bir Telsim-Uzanlar bilişsel çelişkisi yaşatıyor. Telsim’in iddialı, saldırgan ama tutarlı ve sürekli iletişimi dikkati dağıtıyor. “Uzanlar”ın algılanan imajından rahatsız, aldığı hizmetten rahatsız insanlar “tetikleyici nedenler” yaratılmadığı için aboneliklerini sürdürüyor ya da her şeye rağmen Telsim’i tercih ediyorlar. Hürriyet, 13.04.2002 

Tıp: 

Tıpta bile, tetikleyici sebepler asli sebep sayılmaz. Hastalanmaya müsait bir bünyeyi çeşitli vesileler tetikleyebilir.   Zaman, 28.10.1999  

* Doç. Dr. Sadık Ardı., “Bu hastalıkların önemi, gündüz aşırı uyku eğilimini artırıyor olmalarıdır ve başka klinik durumların gelişmesinde tetikleyici rollerinin varlığıdır.” Diye konuştu. 29.10.2000 

* Birçok hastalığın karın ağrısı şikayetine neden olduğunu kaydeden Kazbay, karaciğere bağlı hastalıkları, damar yollarındaki sorunların ve kas yapısından kaynaklanan sırt ağrılarının karın ağrısına neden olabileceğini söyledi. Kazbay, mide ağrılarının tetikleyici faktörleri de şöyle sıraladı:   Akşam, 17.02.2001  

* Yaşamın temel ve vazgeçilmez ögesi olan  hava, kirlenmesi durumunda pek çok hastalık için tetikleyici mekanizma olup, yaşam kalitesinin arttırılması yönünde gerekli çevre faktörlerinin başında gelmektedir.  Akşam, 15.03.2001 

* Hipertansiyonluların stresli ortamlarda bulunmaktan kaçınmaları gerektiğini belirten Keleş, hastalık üzerindeki tetikleyici rolünü şöyle anlattı. Akşam, 24.05.2001 

* Mide ve onikiparmak bağırsağının, mide asidi ile sindirim sıvıları tarafından tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıkan ve doku kaybı olarak tanımlanan ülser hastalığında en önemli tetikleyici faktörlerden biri stres.  NTV, 30,07.2001 

* O kişinin beyninde ağrı mekanizmasında bir problem var., Bazı tetikleyicilerle aşırı bir reaksiyon oluşuyor migrende ve beyin damarları genişliyor, ödem oluşuyor ve ağrı yapıcı maddeler salınıyor.  NTV, 25.10. 2001 

* TETİKLEYİCİ FAKTÖRLER

Yine sitede verilen bilgilere göre, başağrılarının tetikleyici faktörleri de şöyle. NTV, 04.11.2001  

* Konuyla ilgili olarak görüşlerine başvurduğum Cerrahpaşa Tıp Fakültesi öğretim üyesi ve Türkiye Multiple Skleroz Derneği Bilimsel Kurul Üyesi Prof. Dr. Aksel Siva, çok sık görülen Epstein-Barr enfeksiyonu ile çok seyrek görülen MS hastalığı arasındaki ilişkinin çok tartışmalı olduğunu, bu ilişkiyi kabul eden araştırmacıların da virüsün MS’ye neden olmadığını, ya hastalığı tetikleyici ya da bu kişilerin bağışıklık sisteminin, hem bu tür enfeksiyonlara hem de bağışıklık sistemini ilgilendiren MS gibi hastalıklara yatkınlık  taşıdığını öne sürdüklerini belirtti.  Hürriyet, 27.12.2001  

* Bu tür bir ilişkiyi kabul eden araştırmacılar da genellikle virüsün MS’ye neden olmadığını, ama hastalığı tetikleyici bir rol taşıdığını, ya da kişinin bağışıklık sisteminin hem bu tür infeksiyonlara hem de MS gibi bağışıklık sistemiyle ilişkilendirilen durumlara ortak bir yatkınlık taşıdıklarını öne  sürmektedirler. NTV, 29.12.2001    

*  Özellikle Çernobil faciası bize radyasyonun da bu  hastalığın oluşmasında tetikleyici bir rol oynadığını göstermiştir. Akşam, 05.01.2002   

 * Ama şiddete eğilimi olan gençlerde, sorunları olan, duygularına hakim olmakta zorlanan, insan ilişkilerinde problemleri çözmekte zorlanan, ilişkilerde  bozukluk yaşayan gençlerde tetikleyici bir faktör haline gelebiliyor. NTV, 23.01.2002   

* Rahim kanserindeki en belirgin tetikleyici risk faktörleri neler? Kişinin kendisinde bu belirtileri  erkenden yakalaması mümkün mü?  NTV, 04.04.2002   

* Kalbiniz bir dakikada 85-90’ın üstünde bir kısa bir uzun tak taklar halinde düzensiz atıyorsa sizde ritim bozukluğu ya da tıptaki adıyla “atrial fibilasyon” var demektir. Biz artık bunları da tek seansta kökten yok edebiliyoruz. Bunun için kalbin içindeki tetikleyici bölgeleri 90 derecelik ısı dalgalarıyla dağlıyoruz, sorun bitiyor. Hürriyet, 13.04.2002   

* TETİKLEYİCİ FAKTÖRLER

Yine sitede verilen bilgilere göre başağrılarının tetikleyici faktörleri de  şöyle: Diyet ve öğün kaçırma gibi açlık nedenleri, çikolata, süt, peynir, tereyağ, krema, kırmızı şarap, çay, kahve, turunçgiller ve patates gibi yiyecekler, sigara… Hürriyet, 13.04.2002 

Deprem: 

* 17 Ağustos depreminden 6 gün önce yaşanan güneş tutulmasının da depremin asıl sebebi olmamakla birlikte tetikleyici görevi gördüğünü savunan Ercan, “İstanbul’un 1894’te yaşadığı son büyük depremden  2 gün önce de güneş tutulması meydana gelmiş.”  Milliyet, 10.11.1999 

* Raporda, bu ani boşalmanın en önemli ve tetikleyici nedeninin, “Tünel tavanı önünde anakaya  dokanağına kadar ulaşan eski bir su kuyusunun birdenbire göçmesi ve buradaki suyun ve çevresindeki akıcı zeminin tünel içine boşalması” olduğu kaydedildi. Hürriyet, 11.10.2001 

* İ.Ü. Jeoloji bölümünden Prof.Dr. Şener Üşümezsoy, 4.8’lik depremin Marmara fayını tetikleyeceğini savundu. Star, 01.03.2002 

Yaptığımız tarama sonucunda bulduğumuz  59 örneği yukarda bir liste haline sunduk.Bu örnekler incelendiğinde   eldeki 56 sözcüğün 23’ü tetikleme gövdesine bağlıdır. 7 örnek tetiklemek,  2 örnek tetikler, 1 örnek tetiklediği,1 örnek tetiklendiğini, 6 örnek tetikleyebiliyor biçiminde kullanılmıştır. Tetikleyen biçiminde geçen 6 örnek, tetikleyici biçiminde geçen 27 örnek bulunmuştur.  

59 örneğin  konulara göre dağılımı ise şöyledir: 27 örnek tıp; 28 örnek genel konular ve 4 örnek depremle ilgilidir. Genel konular içinde ekonomi, siyaset, turizm, teknoloji, iletişim (internet), müzik, dil ile ilgili örnekler yer almaktadır. Biz bu sözcüğü depremle farketmiştik, ama bu dağılım  gösterdi ki sözcük başka alanlarda daha çok kullanılmıştır. En çok da tıp alanında kullanılmıştır. Buna rağmen sözcüğün giderek her alanda kullanılacağı görüşünü taşımaktayız. Sözcüğü en fazla kullanıldığı alana bakarak bir tıp terimi olarak değerlendirmemiz mümkün olmamaktadır.   Tetiklemek genel dilin bir ögesi olmuştur. Öncelikle Türkçe sözlükte yer almalıdır. İngilizceye karşı büyük bir özenti ve eğilimin olduğu bir dönemde Türkçe bir sözcüğün öne geçmesi son derece sevindirici bir durumdur. Buradan yola çıkarak Türkçenin istenilirse kendi terimlerini rahatlıkla yaratabileceğini söyleyebiliriz. Ayrıca yine günlük dilde yabancı sözcüklere gereksinim olmadığını kendi olanaklarımızla karşılıklar bulacağımızı tetiklemek sözcüğü bize fark ettirmiştir. Bu sözcük Türkçe adına bir kazanç olduğu kadar, Türkçenin gücü açısından da bir ümit, bir inanç kaynağı olmuştur.   

Ek: Yazımızda vurguladığımız  gibi  tetikleme sözcüğü gerçekten çok yaygın olarak kullanılıyor. Ben her gün basında yeni örneklerle karşılaşıyorum. Bu örnekleri yazıma ekliyordum. Son karşılaştığım örneği yazının içinde değil böyle bir ek bölümüyle vermeyi uygun buldum. 20 Mayıs 2002 tarihli Milliyet gazetesinde Hurşit Güneş “Tetikleme Başbakandan geldi” başlıklı bir yazı yazdı. Bu yazıda  tetikleme sözcüğünü biri başlıkta olmak üzere  dört kez kullanmış. Başlık haricindeki cümleler şunlar:

 Kırılganlık oluşmuş ve bir tetikleme ile kur hareket etmiştir.

Tetikleme ise yine siyasette belirsizliklerin kalkmasıyla olabilir.

Yani Başbakanın hastaneye kaldırılması düpedüz “triggeringödir!

Hurşit Güneş’in cümlelerini de yazının içine yerleştirecektim, ama son örnek bunu engelledi. İlk kez  sözcüğün İngilizcesinin yer aldığı bir örneğe rastladım. Dilerim bu örnek olumsuz bir gidişe yol açmaz. İlk ve tek örnek olarak kalır. Bizim de sonuçta söylediğimiz sözler karşılığını bulmuş olur, ümit ve inancımızı yitirtecek olumsuz gelişmelere yol açmaz. Ayrıca İngilizce sözcüğün yazılışında bir yanlışlık olduğunu düşünüyorum.  Sanırım o sözcük “triggering” olacak. Yani  “ö”nün yerinde    bir tırnak imi olmalı. Nitekim sözcüğün Türkçesi olan tetikleme tırnak içine yerleştirildiğinde cümle doğru ve sağlam bir biçime kavuşuyor. “Yani başbakanın hastaneye kaldırılması düpedüz ‘tetikleme’dir.”

*Ama ufak bir riskle tetiklendi ve başka bir dengeye oturdu. Hurşit Güneş,22.11.2002Milliyet

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Tanzimat ve daha sonraki dönemlerde edebiyat ürünlerine iki ad birden verildiği olurdu. Vatan Yahut Silistre örneğinde olduğu gibi. Ben de onlara özenerek yazıma iki ad koydum. Biraz da espri katmak istedim. Yabancı sözcüklerin baskını öylesine güçlendi ki ağlanacak hale düştük. Artık ağlanacak halimize gülmek zorunda kalacağız.

Teksas’ın bir yer adı olduğunu bilenler çoktur. Henüz hiç yurt dışına çıkmadım. Bu yüzden Teksas’ta oturmam olanaksız. İrem ise cennet anlamında bir sözcük. Ölünce cennete kabul edilir miyim onu da bilmiyorum, ama Teksas ve İrem sözcüklerini “Yataş Home” dan aldığım bir ürün tanıtım kitapçığı nedeniyle gündemime aldım ve yazıma bu başlığı seçtim. Çünkü Teksas, Yataş’ın ürettiği bir oturma grubuna verdiği ad. İrem de bir başka firmanın ürettiği uyku setinin adı.Yine cennet anlamındaki Paradise sözcüğü de birkaç firma tarafından koltuk takımı ve kanepelere ad olarak seçilmiş. İrem ve Paradise arasında böyle bir anlam ilişkisi var. Cennet’in huzur, güven ve sükununu yansıtmak amacını taşıyan bu adlar aynı zamanda insanımızın yabancı sözcük hayranlığını ortaya koyuyor. Malı üretiyoruz, ama adını üretemiyoruz. Ürünü ihraç, ama adını ithal ediyoruz. Bir iki örnek olsa özenti der geçerdik. Bir çeşni sayar üzerinde durmazdık. Ne yazık ki aklımıza sığdıramayacağımız kadar ileri gitmişiz bu yolda. Bu firmaların ürün tanıtım kitapçıklarını alan herkes bunu görecektir. Ayrıca aynı firmaların internette siteleri var. Anılan kitapçıkları almak için üşenenler, bu sitelere girerlerse ürün adlarındaki yabancılaşmanın ne boyutta olduğunu apaçık göreceklerdir. İş yalnız ürün adlarıyla sınırlı kalmamış, ürünlerin desenlerine de yabancı adlar konulmuş. Renk adlarında da aynı tutum sürdürülmüş. Bununla da yetinilmemiş, bazı firmaların adları da yabancı sözcüklerden seçilmiş.

Ürünlere yabancı adlar koymayı ticarî bir tutum olarak değerlendirip konuya anlayışla yaklaşanlar çıkmaktadır. Yabancı ülkelere bu ürünleri tanıtma ve satma açısından yabancı adlar koymanın sakıncalı olmayacağını söyleyenler de var. Yine, durumu rekabetin bir gereği olarak görüp, onaylayanlar olmaktadır. Bu görüşler haklı olabilir mi diye düşünmek, konuya bir de karşı yandan bakmak gerekir. Ben böyle bakınca da yabancı adları onaylamıyorum. Eğer ürünümüzü kabul ettirip tanınmış bir marka olmak istiyorsak bunu Türk adıyla yapmak daha uygun olur. Böylelikle ülkemizi, üretimdeki gücümüzü ve ürün kalitemizi de daha iyi tanıtmış oluruz.

Batılı ülkeler gözünde Türkiye’nin geniş bir pazar olduğunu biliyoruz. Bu açık açık söyleniyor, yazılıyor. Bir ara siyasal bir tepki olarak İtalyan mallarına karşı uygulanan boykot epey ses getirmişti. Böyle büyük bir pazara girecek Batılı üreticiler yukardaki mantıktan hareketle Türkçe adlar seçiyorlar mı? Elbette hayır. O halde biz de ürünlerimize Türkçe adlar koymalı, Türk markalarını dünyaya tanıtmalıyız. Almanya’da döner üreten ve geniş bir pazar payına sahip olan Türk işletmeleri var. 07.01.2001 tarihli Milliyet gezetesinde konuyla ilgili bir haberde bu işletmelerin adları da verilmişti. On adın sekizinin Türkçe olması dikkati çekiyordu. İçerde yabancı, dışarda ise galiba Türkçe adlar seçme eğilimimiz var. Her ikisinin de psikolojik nedenleri olmalı. Bunlar da araştırılmaya değer.

Ürettiğimiz ürünlere Türkçe adlar konması dileğimi de iletmeyi amaçladığım yazımı ürün adlarından örnekler ve bu örneklere ilişkin kısa açıklama ve yorumlarla sürdürmek istiyorum. İlk firma “ Yataş Home” ve “ Yataş Puffy Center” adlarıyla satış noktaları açan Yataş olacak. Onu Türkiye’nin öteki büyük firmaları izleyecek.

YATAŞ’TAKİ ÜRÜN ADLARI

Bu firmanın ürettiği oturma gruplarının adları Amerikan, Boston, Dallas, Fiore, Florida, Gloria, İsabella, Kansas, Kasseria, Manhattan, Mirage, Royal, Teksas ve Viva’dır. Firmanın bir ay sonra dağıttığı kitapçıkta takımlara yeni adlar eklenmiş. Bunlar; Berlin, Brüksel, Floransa, Questo, Kapadokya, Manchester, Milano, Paris, Roma, Sydney, Vero ve Viyana’dır.

Kitapçıkta ürünlerin resimleri konmuş ve adları verilmiş, bir de modellere göre değişen desenleri. Fiore’de bulunan desenler Bella, sahara/saks, sahara/yeşil, sahara/kiremit, sahara/sarı, summer/sarı, summer/ mavi ve yağmur’dur.

Amerikan adlı modelde, Fiore’deki desenlere Avanos, lalezar ve rose eklenmiş. Kansas’ın desenleri biraz farklı. Onda kahve, laçin, yeşim, kiremit, akik, mercan, country, kemer, okyanus, harman, hande ve gökyüzü var. Teksas ise, summer ve bella desenleriyle karşımıza çıkıyor. Florida’da bunlara royal ekleniyor. Royal/sarı, royal/yeşil, royal/kiremit ve royal/lacivert var. Dallas’ın kitapçıkta verilen tek deseni Babür. Gloria’daki desenler ise cevher, hande, çiçek/yeşil, çiçek/kırmızı ve Havana’dır.

Yeni kitapçıkta takım adları gibi desen adlarında da değişiklikler olmuş ve bazı desenler eklenmiştir. Bunlar, green, helezon , latin, gala, rose, matrix, gökkuşağı, millennium, corintha, karanfil, özden, bakır, kehribar, assos, deniz, ….. ve Ege’dir. Bu desenlerin kendi içinde çeşitleri var. Matrix lacivert, matrix kiremit, millennium sarı, millennium mavi, millennium mürdüm gibi.

Bu kitapçıkta koltuk, sandalye ve kanepeler de yer almaktadır. Firmanın ürettiği koltukların adı, Victoria ve Berjer. Berjer artık bir tür adı oldu. Bir tipi belirlemekte. Sallanan sandalyeleri Deluxe ve Regular adlarını taşıyor. Bir de pedli kanepeleri var.

Kitapçığın son sayfasında, ayrıca bir desen adları listesi yer almakta. Bu listede az önce saydıklarımıza kombinli desenler ekleniyor. Hande kombin, country kombin, Havana kombin. Kısacası her desenin bir de kombini var.

Kitapçıkta aynı firmanın yemek, yatak ve çocuk odası takımları da tanıtılmış.Yemek odası olarak Atlanta modelini görüyoruz. O da bir kent adı. Kent adlarınının takımlara ad olarak verildiği dikkati çekiyor. Birçok firma hem ürünlerine hem de desenlerine ad verirken bu yolu kullanmış. Bazen kent adlarına, Bern 15 örneğindeki gibi, numaralar da eklenmiş. Anne-baba yatak odaları, Arizona, Casablanca, Corso, Fantasia, Louisa, Melissa, Miranda, Oderzo, Orlando, Venedik; genç ve çocuk odaları Saturne, Samy, Super Kid adlarını taşıyor. Çalışma masasının adı Studio; televizyon sehpalarının adı ise Scoop ve Keos’tur.

Bu adların yabancı olması bizi üzüyor. Bu nasıl bir dürtü, nasıl bir arayıştır ki ürettiğimiz ürüne yabancı adlar koyduruyor? Bunun anlaşılması ve çözümlenmesi gerekir. İkinci bir nokta bu adların orijinal biçimleriyle yazılmış olmasıdır ki bu daha olumsuz bir durumdur. Dilimizde yabancı sözcükler, çoğunlukla okundukları gibi yazılır. Böylelikle ses açısından Türkçenin yapısına uygun duruma getirildikten sonra dile alınmış olurlar. Günlük yaşamda kullanılan ürün adlarının orijinal olarak yazılması durumunda öğrenilmesi gereken şeyler artar ve iş daha da güçleşir. Bu sözcükleri doğru okuyup yazmak için başka dillerin dil bilgisi kurallarını da öğrenmek gerekir. “ Dilenci bir olsa şekerle beslenir” derler. Yabancı sözcükler tek dilden gelse, o dilin kuralları öğrenilerek bu sorunun üstesinden gelinirdi. Ama pek çok dilden sözcük gelmekte. Bu nedenle hepsinin kurallarını ve sözcüklerin nasıl seslendirildiklerini öğrenmeye güç yetmeyecektir.

İlk kez ve az kullanılan sözcüklerin orijinal yazılması kabul edilebilir, ama dilimizin ses yapısına uygun olarak yerleşenlerin de orijinal yazılmaları kabul edilemez. Studio sözcüğü sözlük ve kılavuzlarımızda stüdyo olarak yer alıyor. Onu sözlükteki biçimiyle yazmak gerekir. Sanıyorum studio bu yazımıyla yeni kullanılıyor. Bunun yanında uzun yıllar dilimizde okundukları gibi yazılan sözcükler, orijinal biçimlerine döndürülerek yazılmaya başlandı. Pek çok örneği olmakla birlikte biz yazımızın sınırları içinde yer alan ev döşemesiyle ilgili bir örnek veriyoruz: Koleksiyon. Bu sözcük collection olarak yazılmaya başlandı ve bu yazımıyla hızla yaygınlaşıyor. Bildiğimizi unutturup yeni bir yazılışla sözcüğü karşımıza çıkarıyorlar. Bu da büyük bir sorun olarak bizi beklemekte. Her alanda ileri gittiğimizi iddia ediyor ve gidiyoruz da, ama üzülerek söyleyelim dilde tam tersi oluyor. Yıllar önce çözdüğümüz konuları bugün sorun haline getiriyoruz. Sonra da çözmeye uğraşıyoruz.

Sözünü ettiğimiz kitapçığın arkasında bir başka bilgi daha var. Bu ürünlerin nereden, hangi kolaylıklarla alınabileceği belirtilmiş. Bu ürünleri Açık Kart logosu ve Advantage logosu gördüğünüz Yataş Puffy Center ve Home’lardan alabilirsiniz denilmiş. Kart adları da dil açısından ilgi çekici. Burada bir örneğini görüyoruz. Okuyucular Galaxy Card ve Türkiye’nin “ilk ve tek çipli kredi kartı Bonus Card” ı da tanırlar. Buna Türk Hava Yollarının resmî (?!) kartını da ekleyelim. Bu kartlar bonus ve mil de dağıtıyorlar. Yakında kart sözcüğünü de card olarak yazdırmaya alıştırıp sözlüğümüze sokarlarsa şaşırmamak gerekir. Tırnak içinde yazdığımız kısımdaki çelişkiye dikkat edelim. Kredi kartı derken kart, kartın adını yazarken card olarak yazıyorlar. Bir zamanlar c’nin k olarak okunmasını alaya alan fıkralarımız vardı. Carrefour’u, Karfur okuduğum zaman sekiz yaşındaki kızım “ama burda öyle yazmıyor” diyor. Coca cola yazılıp koka kola, CINE 5 yazılıp Sine 5 okunması da dikkatini çekiyor. Her c’nin k okunmadığını anlıyor ve çelişkiyi ayırt ediyor.

İPEK’TEKİ ÜRÜNLERİN ADLARI:

Koltuk takımı adları Desen adları

Destina Piramit Sarı

Efes Sarmaşık Sarı

Hazal İncetepe

Hisarcık Topkapı

İmaj Angora Somon

Kariyer Domino Sarı

Karlena Sarı Teflon

Leylak Belek

Leylak Berjer Montreal

Manolya Lizbon

Milenyum Angora Gri

Neptün Mavi Deri

Prestij Mavi Teflon

Ufo Line Kemer

Bu koltuk takımı adlarının hiçbiri köken açısından Türkçe değil. Ancak bazıları Türkçeleşmiş. Türkçeleşenlerden bir kısmının dilimizde alıştığımız bir karşılığı vardı. Şimdi onlara başka karşılıklar ekleniyor. Neptün bir gezegen, manolya bir çiçek adıdır. Şimdi bir de koltuk takımı ya da bir desen adı oldular. Dile ikinci, üçüncü anlamlarıyla yerleşecekler. Böylece kullanım alanları genişleyecek. Bu da sakıncalı bir durum. Bunları bir kez daha ve başka bir nesneye ad olarak kullanmamak yerinde bir tutum olacaktır.

Destina, Karlena, Ufo Line ve Milenyum bize henüz yabancıdır. Bunlardan milenyum son zamanlarda yaygınlaşmıştır. Üstelik üç dört biçimde yazılmaktadır. İpek’in kitapçığında milenyum, Yataş’ın kitapçığında millennium olarak yazılmıştır. Her gün karşılaşılan, herkesçe kullanılan koltuk ve kanepe gibi ürünlere böyle adlar verilirse, yabancı sözcüklerin yaygınlaşmasına yardım edilmiş olur. Buna yol açmamak gerekir. Bu, desen ve renk adları için de geçerlidir. Hatta renklerin yaygınlaşma hızı daha fazla olabilir. Bir yarışmada “oranj”a, hatırlayamama nedeniyle turanj denilmesi, neredeyse bir renk adı olarak “turanj”ı dile yerleştiriyordu. Renk adları herkesin sık kullandığı adlar olması nedeniyle yaygınlaşmaya daha uygundur. Bu nedenle renk ve desen adlarında yabancı sözcüklerden uzak durulmalıdır. Ürünlere konulan kent adları bir dereceye kadar tanıdık gelebilir. Sözlüğümüzde yer almayan angora somon, domino sarı, mavi teflon gibi tanıdık olmayan adları yaşamımıza sokmamalıyız. Bu desen adlarının tüketiciye ya da o ürünü kullanana ne kazandırdığını anlamak mümkün değil. Mavi teflon tüketicide hangi çağrışımı yaratacaktır?

Kanepe adları Desen adları

Akay Bern 15

Belinda Gülnihal

Destina Petek Bordo

Elegance Rio 01

Erciyes Atlas

Ilgaz Florida

Meltem İzem 08, Selin Mavi

Pedli kanape Kanada 05

Vito Petek Mavi

Yakamoz Bern15

Zile İnter 01

Zirve Lüks kanepe Kosova

Bu firmanın kanepelerinden Belinda, Destina, Vito ve Elegance adları dikkat çekiyor. Desenlerde daha çok kent adları kullanılmış. Gülnihal, izem ve atlas dışında desen adlarının hepsi yabancı. Burada Elegance sözcüğüne dikkat etmek gerekir. Bu sözcüğün lokanta, gece kulübü gibi yerlerde de ad olarak kullanıldığını gördüm; ama Türkçe Sözlük’te yok. Pars Tuğlacı’nın Okyanus Ansiklopedik Sözlük’ünde elegans olarak yer alıyor. Peyami Safa da bu sözcüğü elegans olarak yapıtlarında kullanmış. Günlük yaşamda yerleşmemiş bir sözcüğü hiç kullanmamak en doğru tutum olacaktır. Kullanmadığımız zaman bazı sorunlardan kurtulmuş oluruz. İstikbal firması da bir ürününe Elegant adını vererek yukardakiyle aynı kökten gelen bir başka sözcüğü kullanmış. Aynı sorunlar bu sözcükte de yaşanıyor. O da yine Pars Tuğlacı’nın sözlüğünde okunduğu gibi yani elegan olarak yer almaktadır. Orijinal olarak yazıldığında her iki sözcük için de ekler açısından sıkıntı söz konusu olacaktır.

Salon Takımı ve oturma grubu adları Desen adları

Akay oturma grubu Montreal

Belinda Mimoza

Destina Mini Takım Mavi Alkantara

Elegance Sofya, Kanada 05

Erciyes Belek

Ilgaz Sidney

Manolya Köşe takımı Milano 02

Pedli Berjer salon Takımı Lizbon

Pedli Koltuklu salon takımı Montreal

Zile Chikago

Bu adların da çoğu yabancıdır. Desenlerde yine kent adları kullanılmış. Desenlerdeki tek Türkçe ad Belek’tir. Elegance, chikago örneklerinde yine orijinal yazılışlar yeğ tutulmuş. Orijinal yazılış seçilince onlara gelen ekler konusunda da sorunlar çıkacaktır. Sidney’de ise orijinal yazıma uyulmamış. Bu çelişkilerin giderilmesi için, öncelikle reklâmcılar olmak üzere bu alanlarda iş yapan herkesin birer yazım kılavuzu ve Türkçe Sözlük edinmesi gerekir.

Yatak adları: Bettine, Senstive, Mehtap, Perfect.

Bu firmanın ürünlerine verdiği adların önemli bir kısmı yabancı. Bunların yazılışlarının bazıları ise orijinal. Karlone, Ufo Line, Destina, Elegance gibi. Bu firma da ürünlerinde kent adlarını kullanmış. Kent adları, hem ürüne hem desenlere verilmiş. Desenlerdeki kent adlarında numaralandırma da yapılmış. Yatak adlarına gelince dört yatak adından üçünün yabancı olduğu dikkati çekiyor. Mehtap da köken olarak Türkçe değilse de sözlüğümüze girmiş ve herkes tarafından bilinmektedir. Bir önceki paragrafta sözlüğe başvurma gereğini belirtmiştik. Gerektiğinde Türkçe Sözlük yanında başka sözlüklere de başvurulmalıdır. Yataklarına verdikleri Senstive adı yanlış yazılmış. İngilizce olan bu sözcüğün doğrusu sensitive olmalıdır.

İSTİKBAL’DEKİ ÜRÜN ADLARI

Koltuk takımı adları Desen adları

Argos maxi takım Federal blue

Arizona koltuk takımı Utah maize

Asya koltuk takımı Kiremit alkantara, Krem deri

Atlas de luxe takım Blackbird navy, Bob hope spice

Combina de luxe takım Tigeyere, Brown

Combina maxi takım Brinkley blue

Crystal koltuk takımı Geometri alkantara, Kafkas Bej Alkantara

Damla Family takım Lizbon, Anwers sarı

Damla maxi takım Anwers mavi

Destan koltuk takımı Gülbahar, Duygu

Echo maxi takım Elmas

Elegant koltuk takımı Rustica krem, Rustica mavi

Kansas koltuk takımı Indy Butter, Sare lacivert, Duygu

Modena maxi takım Senfoni mocha, Senfoni krem, Airo mavi

Nilüfer koltuk takımı Heros denim, Windows

Nilüfer de luxe takım Fargo navy

Palmera köşe takım Grafiti yeşil alkantara, Airo kiremit, Airo sarı

Pilot maxi takım Meadstone riviera, Mint

Plato koltuk takımı Rustica S, Rustica sarı

Prima köşe takımı Admiral

Punto koltuk takımı Sarı deri, Airo sarı, Airo bej

Riva koltuk takım Rustica krem, Rustica mavi

Safir maxi takım Gala kiremit

Samba de luxe takım Ming

Tulip koltuk takımı Duru kırmızı, Derya, Burcu

Top Qualty maxi takım Untitled take

Vega maxi takım Veteran ocean , Adobe

Venüs maxi takım Spice

Venüs oturma grubu United desert

Violetta kolçaklı maxi takım Sema

Violetta maxi takım Aden mavi

Berjer oturma grubu İndigo

Kanepeler: Bu kısma kitapçıkta Studio mobilya başlığı verilmiş.

Kanepe adları Desen adları

Argos kanepe United deser, Ming, Brown

Atlas kanepe Blackbird navy, Bob hope spice, Brinkle blue

Combina kanepe Fargo navy, Wedgewood, Tigereye, Windows

Damla kanepe Anvers mavi

Echo kanepe House cantive, Kilim

Modena kanape Senfoni krem, Airo açık mavi

Nilüfer ikili kanepe İndigo

Pilot kanepe Damson, E. Blue, Mint

Safir kanepe Gürsu, Gala kahve, Gala kiremit

Samba kanepe Admiral, Indy butter

Top Qualty kanepe Spice, Untitled take

Ultra kanepe Hunter, River

Vega kanepe Indy butter, Wedgewood

Venüs kanepe Ming, Admiral, Win spice

Verona tekli kanepe Anwers sarı

Verona ikili kanepe Airo sarı, Macall blue, Blackbird navy

Violetta kanepe Delta, Mocha sarı, Dark blue, Buket mavi, Aden yeşil

Violette kolçaklı kanepe Violin, Yonca

Diğer takımlar ve vitrin adları:

Bu kısma kitapçıkta panel mobilya başlığı verilmiş.

Takım ve vitrin adları Renkler

Aden portmanto Erle / metalik gri

Arya yemek odası takımı Koa / Akaju

Duna vitrin / Yemek odası takımı Erle / Erle

Energy genç odası takımı Elma / armut mavi

İris vitrin takımı Akçaağaç / Krem dişbudak

Likya yatak odası takımı Köy meşesi / yeşil, Köy meşesi / mavi

Mosaik genç odası takımı Köy meşesi / yeşil

Mosaik portmanto Krem meşe / krem

Mosaik vitrin Krem meşe / Yeşil

Mosaik yatak odası takımı Krem kiraz / yeşil

Mosaik yemek odası takımı Krem meşe/krem, Mosel kirazı / krem

Odeon genç odası takımı Krem / dişbudak yeşil

Orient lobi takım Mavi deri, Bordo deri

Rosa yatak odası takımı Kayın / krem dişbudak

Saba yatak odası takımı Kayın/ gece mavisi, Kayın / Yeşil

Buraya kadar yaptığımız açıklamaların hemen hepsi bu kısım için de geçerlidir. Bunlara tamlamalardaki eklerin eksik kullanımını ekleyeceğiz. Orient lobi takım yerine Orient lobi takımı, aden mavi yerine aden mavisi yazılmalıdır. Bu bölümde desen adları arasına konan eğik çizgi ürünlerin iki renkten oluştuğunu gösteriyor.

Televizyon Koltuğu adları Desen adları

Soft TV koltuğu Update Adobe

Mandarin TV koltuğu Sarı deri

Nascar TV koltuğu Kiremit alkantara

Master TV koltuğu Yeşil deri

Magic TV koltuğu Bordo deri, Mavi deri

Sehpalar

Delta TV sehpa, Nota TV sehpası, Pera fayanslı sehpa, Pano camlı sehpa, Several Large, Several little.

Yataklar

Alize, Paradise ultra, Paradise normal, SL optimum, SL optimal, Cosiflex futura, Comfort, İmagine, Super standart, Selin.

Bu yatakların tek, ikiz, ultra, tek bazalı, çift bazalı, dublex olanları bulunmaktadır. Burada dubleksin dublex olarak yazıldığına da dikkat edelim. Aynı kitapçıkta yatağın adı bir sayfada Super Standart olarak geçerken bir başka sayfada Süper Standart olarak geçmektedir. Super zaten yabancı, ama biz onu alırkan süper yaparak Türkçeye uygun duruma getirmişiz. Bu örnekte de görüldüğü gibi sürekli bir çelişki yaşamaktayız. Ayrıca bu yataklarda kullanılan malzeme de Türkçe açısından dikkate değer. İşte malzemenin özelliklerini belirten sözcükler:

İthal jakarlı kumaş, slikonize elyaf, dansite sünger, plaka sünger, profil sünger, ped, dansite takoz, tela, DSF yay sistemi, bonel yay sistemi, cosiflex yay sistemi, continious spring sistem.

Bu sözcüklerin çoğu köken açısından yabancı. Bir kısmı günlük yaşamımıza girdiğinden bildiğimiz sözcükler. İçlerinde yeni duyduklarımız da var. Bonel, slikonize sözcükleri seslendirilirken bile kulağı tırmalıyor.

BELLONA’DAKİ ÜRÜN ADLARI

Koltuk Takımı adları Desen adları

Average

Berjer & Linda takım Federal, Spring

Berjer flora takım Serhat

Bizon koltuk takımı Tempo

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Türkçenin son yıllardaki en büyük sorunu, bünyesine aldığı yabancı sözcüklerdir. Yeni binyılın başında sayıları inanılmayacak kadar artan bu sözcüklerin bir kısmı kimi zorunluluklar nedeniyle dile girmektedir. Bu nedenle onların kabullenilmesi, memnuniyet ifadesi değil, zorunluluğun getirdiği bir katlanış olarak değerlendirilmelidir. Diller arasında bir alış veriş olduğu da yine çoğunluğun kabul ettiği bir görüştür. Diller birbirinden sözcük alır ve verirler. Bu yolla da yabancı sözcükler, birbiriyle ilişki içinde bulunan dillere girmektedirler. Ancak sözünü ettiğimiz alış verişte bir sınır, bir ölçü olmalıdır. Yüzlerce sözcük engel tanımadan dile girer ya da alınırsa sınır aşılmış, ölçü ve denge yitirilmiş olur. İşte günümüzde bu denge Türkçe aleyhine bozulduğundan dil kirlenmesi, dilde yabancılaşma gibi kavramlarla ortaya konulan bir sorun karşımıza çıkmıştır. Dilimiz yabancı sözcüklerle kuşatılmış ve neredeyse istilâya uğramıştır.

Bu durumdan kurtulmanın yolu, istilânın nedenlerini bulmak ve gerekli önlemleri almaktan geçmektedir. Nedenler arasında yabancı sözcüklere gösterilen büyük eğilimi sayabiliriz. Toplumumuzda yabancı sözcüklere karşı eğilim yeni değildir. Önce Arapça ve Farsçaya eğilim göstermiş, Arapça ve Farsça sözcükler, hatta kurallar almıştık. Bunun dilimiz üzerindeki olumsuz etkilerini aydınlarımız, yazarlarımız farketmiş, dilde sadeleşmeyi bir ilke olarak benimsemişlerdi. Batı ile ilişkilerimizin başlamasıyla, bu kez de Batılı sözcükler Türkçeye girmeye başladı. Batılılaşma çabalarının çok arttığı bir dönem olan Tanzimat’ta, Batı dillerine olan ilgi de artmış ve daha çok sayıda Batı kaynaklı sözcük dilimize girmeye başlamıştır. Yabancı sözcüklerin girişi, Cumhuriyetin ilk yıllarından başlayarak 1950’lere kadar olan sürede azalmıştır. Türk Dil Kurumu, Türkçenin sadeleşmesi ve yabancı sözcüklerden arınması yolunda büyük çaba göstermiş ve başarı kazanmıştır. Ancak son yıllarda teknolojinin gelişmesi, iletişimin güçlenmesi gibi nedenlerle yabancı sözcüklerin oranı hızla artmıştır. Yaşadığımız son on yılda ise, bu artış katlanmalı olmuş ve bugün korkutucu boyutlara ulaşmıştır.

Osmanlı İmparatorluğunda bilim dilinin Arapça olması, dilimizi sıkıntıya sokan nedenler arasında yer almıştı. Bilindiği gibi terimlerin çoğu Arapça idi. Bugün bilim dili Arapça değil. Bilim alanında, Batı dilleri, özellikle İngilizce egemenliğini kurmuş durumdadır. Bu kez de terimler İngilizce üzerinden dile girmektedir. Sonuç değişmemiş, yön ve etkileyen dil değişmiştir.

Felsefe, sanat, kültür alanında dünyada büyük gelişme ve değişimler yaşanmaktadır. Bu gelişmeler ülkemizde de bilinmekte, izlenmekte ve uygulanmaktadır. Yenilik ve gelişmelerin bilinmesi iyi, dilimize yabancı sözcüklerin girmesine yol açması kötüdür. Anılan alanların, artık sadece terimleri değil, başka söz varlıkları da dilimize taşınmaktadır.

Bu gelişmeler ister istemez halkta bir bezginlik ve moral çöküntüsü yaratmıştır. Bazı koşul ve çevrelerin etkilemeleri, Türkçeyle bilim, felsefe yapılamaz, Türkçenin güçsüzlüğü buna engel oluyor düşüncesini insanlara benimsetmiştir. Elbette, güçlü bir dil bilinci olanlar buna karşı durmaya çalışmaktadırlar.

İletişim alanındaki gelişmeler dünyayı evimize taşıdı. Televizyon aracılığıyla pek çok ülke, ulus ile onların kültürlerini tanıdık. Hatta yabancı televizyon kanallarını izleyerek dillerini de tanımaktayız. Bu dillere karşı ilgimiz de arttı. Oradan, önce kişisel sözlüğümüze, onun aracılığıyla ortak dilimize yeni sözcükler kattık. Hiç girmemesi gereken sözcükler bile bu yolla günlük dile taşınmaya başlandı.

Teknoloji ise dilimizi en çok zorlayan alan oldu. Dünya büyük bir teknolojik gelişme yaşadı. Her alanda gerçekleşen yeni buluşlar, yeni ürünler günlük yaşamımıza girdi. Bu yeni ürünlere hemen karşılıklar bulunamadı. Onları gümrük kapılarında durduramadık. Böyle olunca ürünler adlarıyla birlikte geldiler. Zaman içinde bunların bir kısmını Türkçeleştirdik. Ama giriş öyle hızlı oldu ki ne yazık ki yenildik.

Herkesin inanması gerekir ki, bu geçici bir yenilgidir. Biz duyarlı ve bilinçli olursak, istilâya karşı savaşırsak, mutlaka başarılı oluruz. Önemli olan ulusumuza moral vermek; Türkçenin işlenmeye açık bir dil olduğunu, zayıflığın dilin yapısından ve olanaksızlıklarından değil, insanların duyarsızlığından kaynaklandığını anlatmaktır. Anlatmakla yetinmeyip Türkçenin gücüne ve yeterliliğine inandırmak da gerekmektedir. Bilimde, teknolojide, sanatta, kültürde, ekonomide, topluca her alanda dilimiz geliştirilebilir, her ürüne, her kavrama karşılıklar bulunabilir. Önemli olan insanların dikkatlerini bu noktaya çekmek, bir duyarlılık ve bilinç yaratmaktır. Bu duyarlılık ve bilinçle Türkçenin düze çıkması yolundaki çaba ve çalışmalar hızlanacaktır.

Bu konuda bir örnek vermek istiyorum. Koltuk takımı, kanepe gibi ev eşyaları üreten bir firma bakın ürünlerine hangi adları vermiş. Oturma gruplarını adlarını sıralıyorum: Kansas, Manhattan, Florida, Dallas, Gloria, Royal, Boston. Görüldüğü gibi bunların çoğu yer adları. Halılarıyla, Bünyan, Ladik, Hereke’yi dünyaya tanıtmış bir ülke oturma gruplarına, koltuk takımlarına böyle adlar veriyor. Bunun yerine Erzurum, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Urfa deseydik ne yitirirdik.? Garipliğe bakın ki Türk halkına sunulan eşyalara yabancı ad veriliyor.

Bu yazıda otel adlarından söz etmek istediğimden başka alanlardaki örnekleri artırmayacağım. Türkiye turizmde büyük gelişme gösterdi. Ülkemiz yatak sayısı açısından zenginleşti. Beş yıldızlı tatil köyleri ve otellerimizin sayısı inanılmayacak kadar arttı. Üstelik bu tesisler dünyanın en genç tesisleri. Turizmde tesislerin yaşı da çok önemli. Kısacası otelcilik alanında dünya standartlarını yakalamış durumdayız. Her şey iyi, güzel, ama bu otellerin adlarının çoğu yabancı. Her yıl ülkemize gelen milyonlarca turist ne yazık ki Türkiye’ye geldiklerinden habersizler. Onlar Antalya’ya geliyorlar. Antalya’yı İspanya, Yunanistan’la bir görüyorlar ve onlar gibi bir ülke, bir devlet sanıyorlar. Çünkü turist getiren kuruluşların ilan ve reklâmlarında Türkiye yerine daha çok Antalya adına yer veriliyor. Antalya’da kaldıkları ve karşılaştıkları otellerin adları ise Türkçe olmadığından Türkiye’de olduklarının farkında olmuyorlar. Eğer siz otellerinize yabancı adlar verirseniz, elbette ülkenizi tanıtamazsınız. Oysa adlar da bir simgedir. O simgeyle insanların zihnine yerleşebilirsiniz.

Girit’teki otellerin adlarının Athina Palace, Apollonia Beach, City Hotels olmasında anormal bir durum yoktur. Kıbrıs’ın uluslararası bir yer olarak tanındığını herkes bilir. Ekonomisi turizme dayanan Kıbrıs’ta pek çok otel var. Sözünü ettiğimiz uluslararasılık nedeniyle Türk kesimindeki otellerin adlarının da yabancı olması bir dereceye kadar anlayışla karşılanabilir. Ayrıca bunların bir kısmı da siyasal olarak şimdi olmayan ortak Kıbrıs devletinden kalma. Adapullo, Club Lapethos, Dedeman Olive Tree, Deniz Kızı Otel, Deniz Kızı Royal, Dome Otel, Dorona Hotel, Grand Rock,Jasmine Court, Salamis Bay Kıbrıs’taki otellerden birkaçının adıdır. Deniz Kızı Otel dışındakilerin hepsinin adı yabancı. Bunun da adının Deniz Kızı Oteli olarak yazılması daha yerinde olurdu. Tamlamadaki iyelik eki yazılmamış. Şimdi kendimize Türkiye’deki otellerin adı yabancı olursa anlayışla karşılar mıyız sorusunu soralım. Bunu anlayışla karşılamak sanırım mümkün değil. Peki gerçek ya da durum nedir? İşte bunu belirleyebilmek için sizlere gazete ilanlarından derlediğim bir liste sunuyorum. Bu liste abece düzenine uygun olarak verilmiştir. Bu tesislerin bazıları tatil köyüdür. Onları özel olarak tatil köyü diye ayırmadık. İlanlardaki yazılışları koruduğumuz için adlardaki kimi yanlışlar bize ait değildir. İlanlarda adlarının önünde club ve hotel sözcükleri olan tesisleri ayrıca sıraladık.

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Özcan Demirel, 47 yıldır Türkiye’de yabancı dil öğretimi konusunda çalışmalar yapıyor. Yabancı dilin neden tam anlamıyla öğretilemediğini araştırıyor. Köy öğretmenliğinden, üniversite profesörlüğüne yükselen, eğitim sisteminin tüm aşamalarını iyi bilen Demirel’le Türkiye’nin dil politikasını, eksiklerini konuştuk.

Bir öğrenci yıllarca yabancı dil öğrenmek için ders alıyor. Neden tam anlamıyla öğrenemiyor?

– Anadolu liseleri ve kolejlerde öğrenciler 1500-2000 saat arası yabancı dil dersi görüyor. Ancak, büyük kısmı ODTÜ, Boğaziçi gibi üniversitelerin hazırlık sınıfında başarılı olamıyor. O zaman bu öğretim metodu tartışılmalı.

Dil pasaportu kelimesi çok kullanılıyor. Ne demek?

– Avrupa Birliği’nde yabancı dil öğretimine standart getiriliyor. Üye ülkelerde eğitim programı, sınav hazırlanması ve öğretmen eğitimi ortak standartlara göre yapılacak. Her Avrupa vatandaşı ve öğrencisinin beraberinde taşıması gereken bir belge dil pasaportu. Bu belgede kişinin bildiği diller ve düzeyleri gösteriliyor. Herhangi bir iş veya yükseköğretim başvurusunda bu belge isteniyor. Ayrıca, tek dil değil, gidilen ülkenin dilini derdini anlatır derecede bilmek isteniyor. Örneğin, AB’ye girdikten sonra Türkiye’ye gelecek antrenörlerden Türkçe bilmeleri istenecek. Çünkü, çok dillilik temel alınıyor. Eğitim sisteminin temeli de buna oturtuluyor.

SINIFTA ÖĞRETMEN DEĞİL, ÖĞRENCİ KONUŞMALI

Türkiye’deki dil öğretiminde nasıl bir hata yapılıyor?

– Milli Eğitim Bakanlığı ile 30 yıldır çalışıyorum bu konuda. Anadolu Liseleri ve kolejlerin dil öğretimi programını her 10 yılda bir yeniledik. Ancak, devlet okulları eski teknikle çalışmaya dev vam etti. Tam 34 yıl sonra program yenilendi. Diğer okullarda yabancı dil eğitimi konusunda çağı yakalama, çağdaş yöntem ve teknikleri uygulamaya özen gösterdik.

Özel okulların hepsi de aynı düzeyde dil öğretmiyor değil mi?

– Doğru. Hepsi aynı düzeyde öğretemiyor. Bunu üniversitelerin hazırlık sınıflarındaki sınavlardan görüyoruz. Nedenleri farklı. Sınıf içi uygulamalara bakmalı. Bizim, kara kutuyu açma şansımız yok. Her sınıfta ne oluyor, ne bitiyor bilmiyoruz. Gözlem ve tahminimiz sınıf içinde dilin etkin şekilde kullanılmadığı yönünde. Öğretmelerin kullandığı yöntem ve tekniklerin çağdaş olduğuna inanıyoruz. Her özel okul iddialı bu konuda. Ancak, sınıfta öğretmen daha az konuşmalı, öğrenciye dil bilgisini kullanma, pratik yapma fırsatı daha çok verilmeli. Çocukları en fazla konuşturan, en iyi öğretmendir. Oysa yapılan araştırmalar, öğrenciler açısından dersin ancak yüzde 10’unun uygulamaya ayrıldığını gösteriyor. Zamanın yüzde 25-30’u gramere harcanıyor. Tabii ki dilin kuralları öğretilmeli. Ancak, önce çocuklar konuşmayı, dilin kendisini öğrenmeli. Çocuk ana dilini kurallarını bilmeden konuşmaya başlar. Biz önce gramer öğretiyoruz.

Ama, sınavlar da grameri ölçüyor.

Haklısınız. Yazılı, sözlü iletişim kuracak, okuduğunu anlayacak yeni bir ölçme değerlendirme sistemi kurulmalı. Sınav kağıtlarına bakınca dinleme becerisi ölçülmüyor, test edilmiyor. Çocuğun neyi, ne kadar anladığı bilinmiyor. Dinlemeyi öğretemezsek, çocuk konuşamaz. Konuşma dilin parçası ve bu beceri çok önemli. Karşılıklı konuşma ve dinlemeye ders sırasında zaman ayrılmalı. Oysa, yapılan tüm sınavlar dilin yapısı, kuralları ve kelime bilgisi test ediliyor. Buna göre dil bilip, bilmediği konusunda yargıya varıyoruz. Ölçme değerlendirme sistemi değişmeli.

I-POT’LA SOKAKTA DIL ÖĞRETİLEBİLİR

Yabancı dil öğretiminde yeni yaklaşımlar öğretmenlere veriliyor mu sizce?

– Dil öğretiminde öğretmenlerin nitelikleri önemli. TÖDER(Tüm Özel Öğretim Kurumları Derneği), Türkiye Özel Okullar Birliği ve diğer örgütlü kurumların sürekli yeni yöntemleri yabancı dil öğretmelerine öğretmesi gerekiyor. Ayrıca öğretmen istihdam politikası tekrar gündeme gelecek. Bu arada ana dil etkin öğretilmeli. Türkçe okuma becerisi verilmeli. Anadili bilmeyen yabancı dili öğrenemez. Öğrencilerin dil becerilerine bundan sonra bakmalı. Anadil becerisi bir daha verilmeli. Yabancı dili de sadece derste değil, televizyonda, dışarda, iPot’ları kullanarak öğretmeli. Sınıf dışı öğrenme de dil eğitiminde etkilidir.

Yabancı dil öğretiminde, yabancı öğretmen şart mı?

– Telaffuz bağlamında yeterli olabilir. Türk eğitimini, Türk öğretmenlerine bırakmak yararlı olur. Yabancı öğretmenlerden testlerin hazırlanması, konuşma becerisini geliştirmede danışman olarak yararlanılabilir. Yabancı öğretmenlerden de Türkçe’yi iyi bilmeleri istenmeli. 

Aile tutumu da önemli değil mi?

– Ailenin olumlu tutumu çok önemli. Öğrenme sürecine etkin katılım olmazsa istediğiniz kadar yatırım yapın bir şey olmaz. Çocuğun öğrenme isteğinin yüksek olması, öğrenme sürecine etkin olarak katılması gerekiyor. Pratik yapmalı.

Bunlar yapılırsa öğrenme kalıcı ve etkili olur. Dili uygulaması ve kullanması gerekiyor. Türkçe konuşurken bile hata yapıyoruz, yabancı dil konuşurken hata yaparsa hemen kızmamalıyız. Çünkü, o zaman çocuk çekiniyor ve kullanmıyor. Oysa teşvik etmek gerekiyor. Hatayı hemen yüzüne vurursak, konuşmaktan çekinir.

|» “Türkoloji Mak. – Genel” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…