Gazavatname
Türk edebiyatında, savaşların konu edildiği manzum ya da mensur yapıtlara denir. Bir şehrin ya da kalenin ele geçirilmesini anlatan yapılara “fetihnâme”; düşmanın bozguna uğratılmasını anlatan yapıtlara da “zafernâme” denir.

Fütüvvetnâme
Ahiliğin özelliklerini anlatan eserlere denir. Fütüvvet, kardeşlik ve cömertilk anlamındadır. Fütüvvetname, insanlara toplumda nasıl davranmaları gerektiğini açıklayan, dini–ahlaki nitelikli bir öğüt kitabıdır.

Danişmendnâme
Anadolu’nun Müslüman Türklerin hakimiyetine girmesi hakkında yazılmış halk destanıdır.Danişmend Gazi ve Melik Gazi’nin kahramanlıklarını, savaşlarını anlatan, Battalname tarzında yazılmış bir yapıttır.Ne zaman ve kim tarafından yazıldığı kesin olarak bilinmemektedir.

Divan Edebiyatında bazı akımlar ortaya çıkmıştır:

1. Türki–i Basit
Klasik edebiyatta şiirde yalın ve anlaşılır bir dilin olmasını isteyen sanatçılarca başlatılan akımdır.Ancak bu akım fazla etkili olmamıştır
Edirneli Nazmi, Aydınlı Visali bu akımın temsilcileridir.

2. Sebk –i Hindi
17. ve 18. yüzyıllarda klasik şiirde görülen Hindistan ve İran kökenli bir akımdır.Bu akıma bağlı sanatçılar, kapalı bir anlatımı tercih
etmişlerdir.Bu akımda süslü, ağır bir üslup kullanılmıştır.Şairler yeni mecazlar, yeni imgeler bulmaya çalışmışlardır.Şeyh Galip bu
akımı benimseyen en önemli sanatçımızdır.

3.Mahallileşme
Klasik şiirde 16. yüzyıldan başlayarak gelişen bu akım da şairler, İstanbul Türkçesini kullanma amacı gütmüşlerdi.                                        En önemli temsilcileri Baki, Nedim ve Enderunlu Vasıf’tır.

ÖRNEK:
Aşağıdaki özelliklerden hangisi Divan nesrinde yoktur?
A) Dilin, yabancı kelime ve tamlamalarla yüklü olması
B) Söz ve ses sanatlarına önem verilmesi
C) Söyleyiş güzelliğinden çok düşünceye önem verilmesi
D) Kullanılan cümlelerin çok uzun olması
E) Noktalama işaretlerine yer verilmemesi
ÇÖZÜM:
Divan edebiyatçıları söyleyişe önem vermişlerdir.Şairanelik düşünceye göre her zaman ön plandadır.Yanıt C
ÖRNEK:
Baki, gelmiş geçmiş Divan şairlerimizin çoğundan daha az eser vermiş, bir küçük divan bırakmıştır. Buna karşın Divan edebiyatımızın en büyük şairlerinden biri olarak bilinir.Bu başarının belli başlı nedenini, onun… aramalıyız.Bakinin tek dizesi bile, yazarını hemen belirler.Bu parçada boş kalan yere aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
A) yergilerindeki hünerinde
B) dilindeki sadelikte
C) seçtiği konuların güzelliğinde
D) kendine özgü üslubunda
E) aruzdaki ustalığında
1988 ÖYS
ÇÖZÜM:
Baki, 16.yüzyılın tanınmış şairlerindendir.Tasavvuşa ilgilenmemiş ancak tasavvuf terimlerini şiirlerinde kullanmıştır. Asıl amacı hüner göstermek, kendine özgü bir üslûp oluşturmaktır.Yanıt D
ÖRNEK:
Divan edebiyatında modern öykü ve romanın yerini tutan
I
en önemli tür mesnevidir. Fuzuli’nin Hüsnü Aşk,
II                                      III
Süleyman Çelebi’nin Mevlid adlı yapıtları bu türün tanınmış örnekleridir.
IV                               V
Yukarıdaki numaralanmış sözlerin hangisinde bilgi yanlışı vardır?
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
2007 ÖSS
ÇÖZÜM:
Hüsnü Aşk Mesnevisi Fuzuli’nin değil,Şeyh Galip’in eseridir.Yanıt C

ÖRNEK:
I. Çağatay edebiyatının kurucusu sayılır.
II. Milli bir şuura, sarsılmaz bir Türkçe sevgisine sahip olduğu için Türkçenin gelişmesinde rol oynamıştır.
III. İlk şairler tezkiresi yazarımızdır.
IV. Halk şiiri nazım şekillerini kullanarak şiirler yazmıştır.Özellikle koşma nazım şeklinde başarılı olmuştur.
V. Türkçenin Farsçadan üstün bir dil olduğunu ispatlamak amacıyla “Divan-ı Lûgati’t Türk’ü yazmıştır.
Yukarıda numaralanmış cümlelerden hangileri Ali Şir Nevâi ile ilgili değildir?
A) I. ileII B)II. ile III. C) I. ile III. D) IV. ile V. E) II. ile IV.
ÇÖZÜM:
I., II., III. cümlelerde verilen bilgiler Ali fiir Nevai ile ilgilidir.IV. cümle yanlıştır; çünkü Nevâi Divan edebiyatı sanatçısıdır ve gazelleriyle tanınmıştır. V. cümlede eser adı yanlış verilmiştir. Divan-ı Lûgati’t Türk Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmıştır. Eser, “Muhakemetül Lügateyn” olmalıdır.Yanıt D
ÖRNEK:
Divan şiiriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Yabancı sözcüklerle ve kurallarla yüklü bir dil kullanılmıştır.
B) Ölçü olarak aruz kullanılmıştır.
C) Kavramlar, ortaklaşa kullanılan kalıplaşmış sözlerle anlatılmıştır.
D) Konular genellikle gerçek yaşamdan alınmıştır.
E) Şiirler “divan” adı verilen kitaplarda toplanmıştır.
1997 ÖYS
ÇÖZÜM:
A, B, C ve E’de verilenler divan şiirinin özellikleridir. Ancak D’de verilen bilgi Divan şiiri için geçerli değildir. Divan şiirinde hayal ön plandadır. Gerçek yaşam konu edilmemiştir.Yanıt D
ÖRNEK:
Aşağıdakilerin hangisinde bir yazar kendisine ait olmayan bir yapıtla birlikte verilmiştir?
A) Yusuf Has Hacib – Kutadgu Bilig
B) Kaşgarlı Mahmud – Divan-ı Lügatit Türk
C) Ahmet Yesevi – Divan-ı Hikmet
D) Ali fiir Nevai – Muhakemetül Lugateyn
E) Katip Çelebi – Hüsn-ü Aşk
1998 ÖYS
ÇÖZÜM:
Hüsn-ü Aşk mesnevi Katip Çelebi’nin değil, fieyh Galip’indir.Yanıt E

DİVAN EDEBİYATI (KLASİK EDEBİYAT)
13. yüzyıldan 19. yüzyıl ortalarına kadar süren edebiyat sürecidir. Divan edebiyatı adı şairlerin şiirlerini topladıkları kitaplara “divan” adı verilmesinden kaynaklanmaktadır. Klasik edebiyat, şiir ağırlıklı bir edebiyattır. Nesir alanında da değerli eserler verilmesine rağmen, bunlar ikinci planda kalmıştır.Divan edebiyatı; Arap, İran ve Türk sanat anlayışı arasında oluşmuş ortak bir edebiyattır.

Divan Edebiyatının Özellikleri

*Dil; Arapça, Farsça ve Türkçenin karışımından oluşan ağır bir dildir. Bu edebiyatta süslü ve sanatlı bir anlatım denenmiştir.

*Arap edebiyatından alınan aruz ölçüsü kullanılmıştır. Nazım birimi beyittir. Ancak bentlerle kurulu olan şiirler de vardır.

*Divan şiirinde konu bütünlüğü yoktur. Her beyit anlamca kendi başına bütün sayılır. Bütün güzelliğine değil parça güzelliğine önem verilir.

*Şiirler, konuları yönünden türleri meydana getirir.Çeşitli nazım şekilleriyle değişik türlerde şiirler yazılmıştır. Klasik edebiyatın belli başlı nazım türleri tevhit,münacat, naat, methiye, hicviye ve mersiyedir.

*Asıl konu sevgili, tema da aşktır. Ancak, sevgili ve aşk, soyut olarak işlenir;bunların gerçek yaşamla ilgisi yoktur. Din, ahlak, tasavvuf, övgü, yergi gibi konulara da yer verilmiştir.

*Düşünce ve kavramlar her ozan tarafından ortaklaşa kullanılan birtakım kalıplaşmış mazmunlarla anlatılır:kaş için yay, ağız için gonca, kirpik, için ok vb.

*Arap ve İran edebiyatından alınan gazel, kaside, mesnevi gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.

*Tam ve zengin uyak ile redişer şiirde ahengi sağlar.Bu edebiyatta “uyak, göz içindir. ” kuralı geçerlidir.

*Şairler “mahlas” denilen takma ad kullanırlar.

*Klasik edebiyatta nesir alanında bazı önemli eserler verilmiştir. Nesir üç kolda gelişmiştir:Süslü nesir, orta nesir, sade nesir. Nesirde şiirin etkisiyle seci denilen iç kafiyeler kullanılmıştır. Arapça, Farsça kelime ve tamlamaların ağırlıklı olduğu secili nesre süslü ya da sanatlı nesir denir.Sanat kaygısıyla yazılır.Sade nesirde ise,yabancı kelime tamlama ve seciler hemen hemen hiç kullanılmamıştır.Orta nesir ise ikisinin arasında belli oranda yabancı kelime, tamlama ve seciye yer verilen nesirdir.

Başlıca Temsilcileri
Hoca Dehhani (13. yüzyıl)
Divan edebiyatının ilk temsilcisidir.Din dışı konularda yazdığı şiirlerle tanınmıştır.Şiirlerini Türkçe yazmış nazım tekniği bakımından Divan şiirinin bütün kurallarına uymuştur.Bu yüzyılda etkin olan tasavvuf kültüründen uzakta kalmıştır.Eseri: Selçuklu Sahnamesi

Ahmedi (14. yüzyıl)
Bu yüzyılın en önemli şairlerindendir Ahmedi, aynı zamanda bir tarih yazarıdır.İran şiirinin konu ve şekil özelliklerini Türk şiirine kazandırmaya çalışmıştır.Türkçe, Arapça ve Farsça eserler meydana getirmiştir.Çok iyi bildiği halde tasavvufu eserlerinde çok az kullanmıştır.Şiirlerinde aşk, şarap ve tabiat güzelliklerini işlemiştir. Büyük İskender’in hayatını, savaşlarını anlatan destanlardan derlenmiş bilgilerden oluşan İskendernâme adlı manzum bir yapıtı vardır.Bu eserine Osmanlı tarihini anlatan bir bölüm de eklemiştir. Bunun dışında Cemşid-i Hurşit ve Esrarname adlı eserleri de vardır.

Mevlana Celaleddin Rumi (13 yy.)
1207 – 1273 yılları arasında yaşamıştır. Ünlü tasavvufçu fiems-i Tebrizi’den etkilenmiştir. Yapıtlarının çoğunu Farsça yazmıştır. Ölümünden sonra oğlu Sultan Veled tarafından sistemleştirilen Mevlevi tarikatının kurucusudur.Yaşam felsefesini “Hamdım, piştim, yandım” sözleriyle özetlemiştir. Allah aşkı ve insan sevgisi eserlerinin ona konusunu oluşturur.Mesnevi, Divan-ı Kebir, Fihi Mafih, Meclis-i Seba en önemli eserleridir.

Kadı Burhaneddin (14 yy.)
Edebiyatımızda tuyuğ şairi olarak bilinen şair, Kayseri’de doğdu. Sivas’ta bağımsız bir devlet kurdu.Şiirlerinde tasavvuf düşüncesine ve mecazlı söyleyişlere yer vermekle birilikte daha çok lirik ve dünya zevklerimi dile getiren şiirler yazmıştır.Azeri Türkçesi ve Eski Anadolu Türkçesiyle yazmıştır.

Ali Şîr Nevai (15. yy.)
Çağatay edebiyatının tanınmış şairi ve kurucusudur. Aynı zamanda güçlü bir ilim ve devlet adamıdır.Çağatay Türkçesi onun sayesinde büyük bir edebiyat dili haline gelmiştir. O, bilinçli bir dilcidir. Türkçenin Farsçadan üstün olduğuna inanmış, bunu ispatlamak için Mahakemetü’l– Lügateyn adlı eserini yazmıştır. Nevai, hamse sahibi ilk Türk şairdir. Nevai’nin “Mecalisü’n– Nefais” adlı bir de tezkiresi vardır. Eser ilk şairler tezkiresi olarak kabul edilir.

Şeyhî (15. yüzyıl)
İran’da tıp ve tasavvuf öğrenimi görmüş, göz hastalıklarında ihtisas sahibi bir sanatçıdır. Harnâme adlı hicviye türünde eseri vardır.Şeyhi bu eserinde, bir eşeği kişileştirerek, insanın zaaşarını gözler önüne sermektedir.Şair, aynı zamanda kendi hayatındaki olaylardan yola çıkarak, o dönemi sosyal yönden eleştirmektedir.Hüsrev ü Şirin adlı mesnevisi ve Divanı vardır.

Sinan Paşa (15 yy.)
İyi bir eğitim almış,vezirliğe kadar yükselmiştir.Daha çok nesir türünde eserleriyle tanınmıştır.Divan edebiyatında süslü nesrin kurucusudur.Eserlerinde seci ve alterasyonlara sıkça yer verir.Tazarruname, Marifetname, Tezkiretül Evliya en önemli eserleridir.

Süleyman Çelebi (15. yüzyıl)
Asıl ününü 1409’da Bursa’da yazdığı Mevlid manzumesiyle kazanmıştır.Eserde fikirler, kompozisyon bütünlüğü içinde verilmiştir. Mevlid, mesnevi şeklinden ziyade, kaside şeklinde düzenlenmiştir.Eser aruz vezniyle yazılmıştır. Hazreti Peygamber’in hayatını konu alan Mevlit’in asıl adı Vesiletü’n Necat’tır. Günümüzde de çok okunan bir eserdir.

Fuzuli (16. yüzyıl)
Ömrünü Bağdat çevresinde geçirmiştir.Gazelleriyle olduğu kadar kasideleriyle de ün kazanmıştır. İlimsiz şiirin, temelsiz duvara benzediğine inanan Fuzuli, devrinin birçok ilmini öğrenmiştir. Şiirilerinde genellikle aşk konusunu işlemiştir.Onda aşk, beşeriden ilahiye doğru bir gelişme gösterir.Tasavvuf onun şiirlerinde bir güzellik unsuru olarak yer alır.Şiirlerinde lirik bir söyleyiş vardır. Fuzuli,Arapça,Farsça,Türkçe manzum ve mensur çok sayıda eser yazmıştır.Bunlar içinde en tanınmışları:Türkçe Divan, Leyla ile Mecnun, Hadikatü’s–Süeda, Bengü bade, Enisü’l Kalb’dir.Vakıf gelirlerinden kendisine bağlanan dokuz akçelik maaşı alamaması üzerine, Nişancı Celalzâde’ye yazdığı “Şikâyetname” adlı mektubu çok ünlüdür. Redifinden dolayı “Su Kasidesi” olarak tanınan kasidesi, naat türünde yazdığı önemli bir şiirdir.Bu şiirde Peygamberimize duyulan sevgiyi dile getirmiştir.

Baki (16. yy.)
16. yüzyılda İstanbul’da yaşamıştır.Döneminde “Şairler Sultanı” şeklinde yüceltilmiştir.Klasik Türk şiiri, Osmanlı sahasında en olgun seviyesine Baki ile yükselmiştir.Şiir dili İstanbul Türkçesinin güzel bir örneğidir.Kasidelerinde yer yer ağır ve zor anlaşılan bir dil kullanmakla beraber gazelleri oldukça sadedir. Baki’ye göre hayat;kısa ve geçici bir hayaldir; ondan tat almak gerekir.Şiirlerinde aşk, şarap gibi konuları işleyen şair Divan şiirin mazmunlarını şiirinde başarıyla kullanmıştır.Şiirlerinde beşeri aşkı, işlemiş,din dışı şiirler yazmıştır.En önemli eseri Divanıdır. Bu eserinde gazelleri ve Kanuni Sultan Süleyman’ın ölümü üzerine yazdığı mersiyesi yer alır.Yedi Bentlik Kanuni Mersiyesi’nde büyük hükümdar’ın ölümünden duyduğu üzüntünün yanında devrin ihtişamını da anlatır.

Bağdatlı Ruhi (16. yüzyıl)
16. yüzyıl divan şairlerindendir. Hamse sahibidir. 17 bent halinde yazdığı Terkib–i Bent onun tanınmasını sağlamıştır. Askerliği, savaş meydanlarındaki zaferleri öven,Türk kahramanlık şiirleri arasında yerini almış lirik manzumeleri vardır.Şeyh Galip ve Ziya Paşa, onun Terkib–i Bendine nazireler yazmıştır.Taşlıcalı Yahya (16. yüzyıl) Arnavutluk’ta doğmuştur. İkisi basılmış beş mesnevisi vardır.İstanbul ve Edirne üzerine iki şehrengiz denemesi vardır.Şah-ü Geda, Usulnâme, Yusuf ve Züleyha adlı yapıtları vardır.

Katip Celebi (17 yy.)
Yaşamını bilime adamış bir sanatçıdır. Yapıtlarında kullandığı dil orta nesir derecesindedir. Dini ilimlerden başka matematik, astronomi gibi ilimlerini bununla birlikte Latince veFransızcayı öğrenmiştir. Tarih, coğrafya, toplum bilim alanlarında Batılı anlayışla yazılmış 20’den fazla eseri vardır. Keşfi Zünun, Cihannuma, Fezleke, Tuhfetül Kibar en önemli eserleridir.

Nefî (17. yüzyıl)
Kaside ve hicivleriyle tanınmıştır.Sağlam bir şiir tekniği vardır ve şiirlerinde ses öğesine önem vermiştir.Sadrazam Bayram Paşa için yazdığı hiciv nedeniyle boğularak öldürülmüştür.Şair, padişahlar ve devlet ileri gelenlerinin yakın ilgi ve desteğini görmüştür.Türkçe Divan’ı vardır.Hiciv şiirlerini Siham–ı Kaza (kaza okları) adlı kitapta toplamıştır

Nabi (17. yüzyıl)
Şiirlerinde didaktik öğelere yer vermiştir. Hikmet ve atasözü ağırlıklı bir şiir ortaya koymuştur. Bu yeni şiir anlayışı “Hikemi tarz” veya “Nabi tarzı” diye anılmaktadır.Manzum ve mensur birçok yapıtı vardır. Gazelleri çok başarılıdır.Asıl adı Hayrinâme olan ve Hayriyye adıyla şöhret kazanan mesnevisi de onun ününü sağlayan eserlerdendir. Oğlu Ebulhayr için yazdğı bu eser nasihatnâme türündedir. Ayrıca Hayrabâd isimli mesnevisinin yanı sıra Tuhfetü’l Harameyn adlı gezi türünde yazılmış bir eseri de vardır.

Şeyhülislam Yahya (17. yüzyıl)
Şeyhülislamlığın yanı sıra Anadolu ve Rumeli kazaskerliği yapmıştır. 17. yüzyılın önde gelen “gazel” şairlerinden biridir.Günlük zevkleri, duyguları aşkları samimi bir eda ile işlemiştir.Nef’i tarafından da eleştirilen bir kişidir kişidir.Eserlerinde yalın bir dil kullanmıştır. Divan’ı vardır.

Nedim (18. yüzyıl)
Lale Devrinde İstanbul’da yaşayan bir divan şairidir. Gazel ve şarkılarında Lale Devri İstanbul’unun eğlencelerini, yaşamını anlatır.
Divan edebiyatında “mahallileşme (yerlileşme) hareketi” nin en önemli temsilcisidir. Onun şiirlerinde Türkçe, en güzel şekliyle yansıtılmıştır.Şiirlerinde yer yer rastladığımız halk zevkini yansıtan,sade, senli benli söyleyiş ve halk deyimleri, onun divan şiirine getirdiği yeniliklerdir.Şiirlerinde “övgü, aşk, şarap, zevk ve sefa” konularını işlemiştir.Nedim’in tek divanı vardır.Nedim, Karacaoğlan’ınkine benzer bir aşk anlayışının temsilcisidir. Tasavvufa, şiirlerinde yer vermemiştir.Divan edebiyatının en tanınmış “Şarkı” şairidir.

Şeyh Galip (18. yüzyıl)
Klasik edebiyatın son büyük temsilcisidir.Edebiyatımızda Sebk–i Hindî (Hint üslubû) adı verilen akımın en büyük ustalarındandır. Yirmi dört yaşında Divan düzenlemiştir. Divan’ındaki bazı gazel, musammat ve şarkılar, onun güçlü bir şair olduğunu gösterir.Şeyh Galip’in ününü sağlayan asıl eseri “Hüsnü Aşk” mesnevisidir.Şair, Nabi’nin Hayriye’sinden daha üstün bir mesnevi yazabileceğini iddia ederek, altı ay içerisinde bu eserini yazmıştır.Eserin alegorik bir yapısı vardır.

Enderunlu Vasıf (19. yüzyıl)
İstanbul’da doğan şair, enderunda yetişmiştir.Bunun için Enderunlu vasıf olarak tanınmıştır.Bu yüzyıldaki mahallileşme akımının temsilcidir.Şiirlerinde İstanbul yaşayışını anlatmıştır.İşlediği konular bakımından Nabi’nin devamı sayılır. Hem klasik şiirin mazmunlarını kullanmış hem de mahalle halkının konuşmalarını eserlerinde işlemiştir.Bu bakımdan onun şiirleri;Türk dili ve folkloru açısından önemlidir. Tek eseri Divan’ı dır.

Divan Edebiyatında Nesir Örnekleri
1. Süslü Nesir
Sinan Paşa ==> Tazarrunâme,Tezkiretü’l Evliya,Maarifnâme
Veysi==> Münşeat
Nergisi ==> Münşeat

2. Orta Nesir
Latifi ==> fiuara Tezkiresi
Katip Çelebi ==> Cihan–nüma, Fezleke, Keşfü’z Zünun, Mizan’ül Hak
Peçevi ==> Peçevi Tarihi(Kanuni Sultan Süleyman’ın tahta çıkısından başlayarak 1640 yılına kadar olan olayları tarihi)

3. Sade Nesir
Mercimek Ahmet ==> Kabusnâme
Babürşah ==> Babürnâme
Evliya Çelebi ==> Seyahatnâme

[edebiyat_lys]

Tasavvuf Edebiyatının Temsilcileri
Ahmet Yesevi
Yesevilik tarikatının kurucusu olan Ahmet Yesevi, Batı Türkistan’ın Sayram kasabasında doğmuştur.Şiirlerine “Hikmet” adı verilir.Şiirlerini, Divan–ı Hikmet isimli eserde toplamıştır.Şair, bu hikmetlerde sade bir dille İslamiyet’in esaslarından, tasavvuf adabından, dünya ve kıyamet hallerinden söz eder, Peygamberlere olan sevgiyi dile getirip dervişlerle ilgili menkıbeler anlatır.Hikmetler, Anadolu’daki dini–tasavvufi Türk edebiyatında kullanılan ilahinin karşılığıdır.
Ahmet Fakih (13. yy)
Tasavvuf şairidir. Anadolu sahasında Türk Edebiyatının temsilcilerindendir. Mevlana’nın babasından fıkıh dersi aldığı için kendisine fakıh denmiştir. En önemli yapıtı “Çarhname”dir. Bu eser didaktik bir eserdir.
Yunus Emre
1240–1320 yılları arasında yaşadığı söylenmektedir.Hayatı hakkında pek bilgi yoktur.Şiirlerinde genellikle hece ölçüsünü kullanmış, ilahileriyle tanınmıştır. Bunun yanı sıra gazel ve mesnevileri de vardır.Yunus, tasavvuf kültürününü sade bir söyleyişle halka sevdirmiştir. Tasavvuf kültürünü konuşma diline uygulamış, en soyut düşünceleri bile ustalıkla anlatmıştır.Yunus, insanlar arasında asla ayrım yapmamıştır. O, bir aşk şairidir. Ona göre aşk, insanı Allah’a ulaştıran yoldur ve insanı olgunlaştırır. Bu aşk, Allah aşkıdır.”Yunus Emre Divanı” ve “Risaletü’n Nushiyye” isimli 573 beyitten oluşan bir mesnevisi vardır. Eser dini–tasavvufi ve ahlaki bir kitaptır.
Hacı Bektaşi Veli (13. yy)
Horasan’dan Anadolu’ya gelen dervişlerdendir. Tasavvuf şairidir. Bektaşilik tarikatının kurucusudur. Türkçe yazdığı “Nefes” adlı ilahileriyle Anadolu halkına dini, tasavvufi ve ahlâki yönde yol göstermiştir. Makalat en önemli eseridir.
[ad1]
Gülşehri
Tasavvuf edebiyatının 14. yüzyıldaki temsilcisidir. En tanınmış eseri Mantıku’t Tayr’dır. Bu eser İran fiairi Attar’ın
aynı adı taşıyan mevnevisinin manzum tercümesidir.Aruz veznini Türkçeye uygulamada kendinden önceki şairlerden daha başarılıdır. Bu bakımdan Anadolu’daki milli edebiyatın öncülerinden sayılır. Gülşehri’nin Feleknâme, Aruz Risalesi adlı yapıtları da vardır.
Âşık Paşa (14. yy)
Önemli mutasavvuf şaiirlerimizdendir, hece ve aruz ölçüsünü kullanmıştır.Bu ölçülerle Divan ve Halk edebiyatı ürünleri oluşturdu. Yunus Emre etkisinde kaldı. Mevlana etkisiyle yazdığı şiirlerini Garipname adlı eserinde topladı.
Kaygusuz Abdal (15. yy)
İyi bir eğitim almıştır. Bektaşi edebiyatının kurucularından sayılır. Yunus Emre’nin yolundan gitti, hem aruz hem de hece ile şiirler yazdı. fiiirlerinin ana teması Allah, insan ve doğa sevgisidir. Sanatçı şathiyeleriyle tanınmıştır.
En önemli eseri “Budalaname”dir.
Hacı Bayrami Veli (15. yy)
Ankarada yaşamıştır. Bayramilik tarikatının kurucusudur.Hacı Bayrami Veli’nin Anadolu halkı arasında birliğin sağlanmasında önemli katkısı olmuştur. Arapça ve Farsça bilmesine rağmen Ahmet Yesevi geleneğine bağlı kalarak eserlerini Türkçe yazmıştır.
Pir Sultan Abdal (16. yy)
Yaşamıyla ilgili kesin bilgiler yoktur. Bektaşi – Alevi tarikatının en büyük şairlerindendir. Halk edebiyatına bağlı
kalarak hece veznini ve Halk edebiyatı nazım biçimlerini kullandı. Yunus Emre ve Kaygusuz Abdal’ın etkisiyle sade bir dil kullandı. Sanatçının lirik bir söyleyişi vardır.
[ad2]
Tasavvuf Terimleri
Keramet: Allah’ın veli kullarına, ermişlere verdiği doğaüstü güç.
Ma’na: Rüya alemi.
Mürşit: İrşad eden, uyaran. Tabi olunan kamil, olgun insan örneği.
Pir:Yaptığı işin her ayrıntısına vakıf olan usta, üstat.
Ma’şuk: Sevgili, Allah.
Mey: Mecazi anlamda içki olarak kullanılır.
Mutasavvıf: Her an Allah’ı zikreden tasavvuf ehli.

[edebiyat_lys]