Bir çoğumuzun hayatında zaman zaman yer alan doğal bir süreç olan stres, hayatın bir parçası haline gelmiştir. Stressiz bir hayat düşünülemez. Hayatımızın her anında aile, akraba, okul, iş gibi etkenlerle daima iç içe etkileşim halinde oluruz. Tabi bu durumdan etkilenmemek stres tepkisi vermemek de mümkün değildir.

Bir birey belirli ölçüleri ve sınırları aşıldıktan sonra bu etkileşimlerden olumsuz şekilde etkilenir ve haliyle tepki verir. Strese ,

• kaza
• doğal afetler
• aşırı iş yükü
• aile içi stres
• iş ve yaşamdaki güçlükler
• belirsiz olaylar
• yakınından destek görememe

gibi nedenler de yol açabilir. Tamda bu noktada kişinin stresi nasıl algıladığı ve nasıl değerlendirdiği devreye giriyor. Bu aşamada birey stres verici olayları,

• tehditkar
• olumlu
• tehlikeli
• meydan okuyucu

olarak algılayıp böyle değerlendirebilir. Değerlendirme sonucunda yaşadığı strese karşı tepki verip vermeyeceği belirlenir. Böyle bir aşamada birey stresle mücadele etmenin yollarını da arayabilir. Stresten kaçabilir, direk harekete de geçebilir ya da hiçbir şey yapmayabilir. Stresle baş başa kalan bir kişinin,

• stresi aşmaya yönelik güveni (öz yeterliliği)
• stres faktörlerin nasıl yorumladığı (dayanıklılığı)
• hakimiyeti

çok önemlidir.

Virüsten dolayı hasta olma ve hastalık belirtileri gösterme durumunu etkileyen en önemli faktörlerinden biridir stres. Evet stres hastalığa yol açıyor.  Bir kişi uzun süre strese maruz kaldığı zaman,

• yıpranır
• bağışıklık sistemi zayıflar
• vücut direnci düşer

ve bu nedenle bazı hastalıklara karşı açık hale gelir. Vücut direncinin düşmesiyle çeşitli enfeksiyonlara mücadele edemez hale gelir. Stresin, fizyolojik değişimlerin olduğu dönem bazı hastalıkların meydana gelmesine zemin hazırladığı vücudu hastalığa yatkın hale getirdiği belirlenmiştir. Kalp-damar hastalıkları yönünden kişiyi oldukça fazla etkileyen stres, öfke atakları sonrasında, kalp hızı ve kan basıncındaki ani değişimler yaşanması kalp krizi görülme olasılığını artırıyor.

Stres yaşayan bir bireyin sağlıkla ilgili bir takım değişiklikler yaşaması da bu sebepten oluyor. Örnek verecek olursak,

• stresli olan bir kişinin yemek yemesinin azalması
• sağlıklı beslenememesi
• uyku düzeninin bozulması
• sigara kullanımı
• alkol kullanımı

gibi değişen davranışlar söz konusu olur. Stres anında vücut stres hormonu salgılar ve kan şekerinin dengesi bozulur bu durumda pankreasa daha fazla yük biner. Uzayan bir stres döneminde kas ve kemik kaybı da yaşanması söz konusudur.

Bazı bireyler stresli oldukları dönemde,

• içine kapanır
• alkol ve sigara bağımlılığı
• madde bağımlılığı

gibi davranışlar sergileyebilir. Stresle mücadele edemeyen bir kişi de psikiyatrik hastalık, dikkat ve konsantrasyon güçlükleri yaşanır. Stres dönemi uzun sürerse panik atak ve depresyon gibi rahatsızlıkların çıkması da söz konusudur. Bütün bunlardan yaşanan stresin her bireyde bir hastalığa yol açacağı kanısına varamayız.

Bazı insanlar diğerlerine göre stres yaşadığı anlarda daha güçlü bir fizyolojik tepki verirler. İki farklı kişinin aynı stresi yaşaması anında bile algılanan stres düzeyi farklıdır.  Biri stresi olumlu algılarken, diğeri tehlike olarak algılar. Kısacası stresi yorumlama,

• strese verilen tepki yüzeyi
• stres direnci
• stresle baş etme yolları

gibi etkenler stresin hastalığa yatkın olup olmadığını belirliyor.

Böyle durumlarda anne mi yoksa baba mı seçim yapmakta zorlanırlar. Anne babası boşanmış çocuklar diğer çocuklara göre daha dikkatsiz, çekingen, kavgacı ve bağımlı olmaktadırlar. Ergenlik dönemindeki çocuklar boşanmaya farklı bakış açısından bakabilirken bazıları boşanmanın yasını tutar. Bu durumdan çok fazla etkilenen çocuklarda duygusal anlamda desteğe ihtiyaç duymaktadır. Bazıları sorumluluk üstlenmezken bazıları da ailede önemli bir yere sahip olmanın mutluluğunu yaşarlar. Anne ve babanın boşanması eğer çocuk 2 yaşına girmeden gerçekleşmiş ise o zaman çocuk ergenlik döneminde bir sorun yaşamamaktadır. Boşanma 3-5 yaş aralığında iken gerçekleşirse o zaman çocuklar ergenlik döneminde okulda başarısızlık ve saldırgan davranışlar sergilemektedir. Eğer anne ve babası boşandığında çocuk 6-12 yaş aralığında ise ergenlik döneminde okulu red etme gibi problemler yaşanmaktadır. Eğer kız çocuğu ise kadın kimliğini daha çok ön plana çıkarmaktadır. Aynı zamanda bu durumdaki çocuklardaki suçluluk oranı daha yüksek olmaktadır.

Cinsiyet, yaş ve duygusal durumlarına göre çocuklarda boşanma tepkisi farklılık gösterebilir. Yalnız tepki göstermeleri normalken burada dikkat edilmesi gereken tepkinin süreci ve şiddetidir. Böyle durumlarda çocuğunuza yaklaşımınız açık, anlayışlı ve yardımcı olma şeklinde olmalıdır.

5 Yaşından Küçük Çocuklar

1. Kederli haller
2. Başka insanlardan korkma
3. Anne-baba ikisinden de ayrılmak istemez
4. Uyku problemi
5. Yemek yememe
6. Huysuzluk
7. Tuvalet eğitiminde sorunlar
8. Suçluluk hissi

Okul Çağındaki Çocuklar

1. İçine kapanıklık
2. Karamsarlık
3. Öfke
4. Dikkat dağınıklığı
5. Okulda başarısızlık
6. Huysuzluk krizi
7. Sürekli sızlanma
8. Saldırganlık
9. Anne-babayi bir araya getime çabası
10. Taraf tutma

Ergenlik Çağındaki Çocuklar

1. İçe kapanıklık
2. Mutsuzluk hissi
3. Öfkesini saklamaz
4. Saldırganlık
5. Uyuşturucu kullanmaya eğilim
6. Zamansız veya riskli cinsel ilişki

Tıkanmış bir ilişkinin devam etmesi mümkün olmadığı durumlarda oluşan boşanma çocuk açısından ailenin yok olması ebediyen kaybedilmesi anlamını taşıyabilir. Anne-baba-çocuk bağı sürse de aile artık yok olmuştur. Bu olay çocukta kayıp ve üzüntü duygularını yaşatır. Boşanma gerçekleştiği zaman çocuklar üzerinde ne derece de etkili olacağı ve bu durumun ne kadar süreceği birden çok etkene bağlıdır. Anne ve baba boşanma aşamasında çocuğuna dürüst davranmalıdır. Yaşanan süreç ile ilgili couklara basit ama net bilgiler verilmesi gerekmelidir. Boşanma ile yaşanacak değişikliğe alışmanın zaman alacağı ancak yeni düzen ile de aile içinde hayatın normal bir şekilde devam edeceği vurgulanmalıdır. Çocuklar anne ve babaları boşandıktan sonra çok fazla değişim yaşarlar. Yaşanılan değişimlerin daha az sarsıcı olması için günlük alışkanlıkları çok fazla değiştirmeden korunmaya çalışılmalı. Çocuklara karşı güvenilir ve tutumlu olmak doğru bir davranış olacaktır. Çocuklarınız her daim yanında olamasanız da kendisinden beklentinizi bilmelidir. Boşanma sonrası çocuklara yaklaşımınız “Sen nasıl istersen öyle…” şeklinde olursa bu çocuk üzerinde daha çok gerginlik ve tedirginlik yaratır. Gereksiz bir sorumluluk duygusu yaşarlar. Ebeveynler kadar çocuklar için de oldukça zor olan bu süreçte çocuk psikolojisine çok dikkat edilmelidir.