• Vida ilerlediği yüzeyde, yüzey tarafından kendisine uygulanan direnç kuvvetine karşı iş yapar.

NOT: Vidanın yüzeyde ilerleme miktarı yalnız tursayısı N ve vida adımı a ya bağlıdır.

[fizik_1_ygs_lys]

• Aynı eksen etrafında dönebilen iç içe geçmiş farklı yarıçaplı iki silindir ya da bir silindir ile bir koldan oluşan düzeneğe denir. Genellikle kuyudan su çekmek için kullanılır.

Çıkrık 1 tur döndürüldüğünde yük yerden silindirin çevresi ç = 2pr kadar yükselir. Bu yükselme miktarına h diyelim.
Çıkrık N tur döndürülürse yükün yer değiştirme miktarı ise;
h = N.2pr dir.

NOT: Çıkrıkta yükün yerdeğiştirme miktarı h, sadece tur sayısı N ve yarıçap r ye bağlıdır.

[fizik_1_ygs_lys]

• Bir merkez etrafında dönebilen silindir şeklindeki çarklara denir.
• Dişliler ve kasnaklar, kuvveti başka bir noktaya aktarmaya yarar.
• Bu aktarma işlemi kayış veya dişliler yardımı ile gerçekleşir.

Eş merkezli dişliler

• Merkezleri bir, aynı eksen etrafında dönebilen, farklı yarı çaplara sahip dişlilere denir.
• K dişlisi ok yönünde N tur dönerse, L dişliside ok yönünde N tur döner

Farklı merkezli dişliler

[fizik_1_ygs_lys]

• Bir merkez etrafında dönebilen silindir şeklindeki cisimlere denir.

Eş merkezli kasnaklar

• O noktası etrafında dönen eş merkezli K ve L kasnaklarının dönme yönleri ve dönme sayıları yarıçaplarından bağımsız olarak aynıdır.
• K kasnağı ok yönündeki N tur dönerse L kasnağı ok yönünde N tur döner.

NOT: Sistemde eşmerkezli kasnak olmamak şartıyla üç ve üçten fazla birbirine bağlı kasnak sisteminde, aradaki kasnakların son kasnağın dönme sayısına etkisi yoktur.

[fizik_1_ygs_lys]

• En az bir hareketli ve bir sabit makaradan oluşan düzeneğe palanga denir.
• Palanga soruları “aynı iplerdeki gerilme kuvvetleri birbirine eşittir.” ilkesine göre çözülür.
• İp üzerinde takip edilen gerilim veya kuvvet sabit bir noktaya (duvara ya da makaranın merkezine) geldiğinde biter.

İki tip palanga düzeneği vardır.

• I. Kuvvet ile yükün farklı makaralar üzerinde olduğu palanga.II. Kuvvet ile yükün aynı makara üzerinde olduğu palanga.Makara ağırlıkları ve sürtünmelerin önemsenmediğ şekil
• I deki palanga düzeneğinde, ip boyunca gerilme kuvvetinin büyüklüğü F olacaktır.

Buna göre, F;
3F = P
F = P/ 3 dir.

[fizik_1_ygs_lys]

a. Sabit Makara

• Kuvvetin yönünü değiştirmek için kullanılır. Sürtünmeler ve makara ağırlığı ihmal edilirse;

NOT: Sabit makarada yük denge halinde ise kuvvetin şiddeti, ipin çekilme yönüne bağlı değildir.

NOT: Yükün yerdeğiştirme miktarı (aldığı yol) bulunurken makaraların ağırlığı dikkate alınmaz.

b. Hareketli Makara

• Hareketli makara yardımı ile bir yükü, kendinden daha küçük bir kuvvet ile kaldırabiliriz.
• Enerji her zaman korunacağından, kuvvetten kazancımız olurken yoldan kaybımız olacaktır.

Sürtünmeler ve makara ağırlığı önemsiz ise;

[fizik_1_ygs_lys]

• İş kolaylığı sağlayan aletlere basit makina denir. Enerji her zaman korunacağı için (Alınan Enerji = Verilen Enerji) basit makinalar işten kazanç sağlamaz. Kuvvetten kazanç var ise yoldan kayıp, kuvvetten kayıp var ise yoldan kazanç vardır.

NOT: Bütün basit makinalar, moment ve iş prensibine göre çalışır.

İş: Bir kuvvet, herhangi bir cisme kendi doğrultusunda yol aldırıyorsa iş yapar.

Moment Prensibi

I. Kaldıraçlar

• Yükleri kaldırmakta kolaylık sağlayan aletlere denir. Moment prensibine göre çalışır.
• Kuvvetin ve yükün uygulama noktasına göre üç değişik kaldıraç tipi vardır.

NOT: Konuyu işlerken çubukların ağırlığı aksi belirtilmediği sürece ihmal edilecektir.

II. Eğik Düzlem

• Şekildeki m kütlesini h yüksekliğine F kuvveti yardımıyla çıkarabiliriz. Eğik düzlemde sürtünme ihmal edilirse yükü sabit hızla O noktasına çıkaran kuvvetin değeri, yük ağırlığının Sinüs bileşenine eşittir.

NOT: Sürtünmesiz eğik düzlemde bir cismi sabit hızla yukarı çeken kuvvetin yaptığı iş cismin kazandığı potansiyel enerjiye eşittir.

FL = P.h

[fizik_1_ygs_lys]