• Merceklerde merceğe gelen ışın yansımadığından geri dönmez.
• Işık kaynağı aydınlanma şiddetinin bulunması istenen nokta ile aynı tarafta ise toplam aydınlanma bulunurken sadece kaynağın aydınlanması dikkate alınır.

[fizik_2_ygs_lys]

• Yansıtıcı yüzey önündeki ışık kaynağının bir noktadaki toplam aydınlanması bulunurken, görüntüsünün aydınlatması da hesaplanmalıdır.

• f odak uzaklığı, ışıkı kaynağı F de ise asal eksen üzerindeki bir noktanın aydınlanmasını bulalım.

• Çukur aynaya odaktan gelen ışınlar asal eksene paralel yansıyacağından dolayı görüntünün K ve L de oluşturduğu aydınlanmalar aynanın aydınlanmasına eşittir.
• Aynadaki aydınlanma, ışık kaynağının aynaya uzaklığa f olduğundan

• Işık kaynağının K noktasındaki toplam aydınlatmasını bulalım. Öncelikle I ve Iı arasındaki ilişkiyi bulmamız gerekir. I ve Iı ışık şiddeti olan kaynakların aynadaki aydınlanmaları eşittir.

[fizik_2_ygs_lys]

Işık şiddeti

• Işık kaynağından birim zamanda yayılan ışık enerjisidir.
• Birimi candela’dır (Cd) ve I ile gösterilir.

Işık Akısı

Aydınlanma şiddeti

• Birim yüzeye düşen ışık akısı miktarına aydınlanma şiddeti denir. Birimi Lüx dür. E ile gösterilir.

Fotometre

• Işık kaynağının şiddetini bulmak için kullanılan araçlardır. Yağ lekesi fotometresinin çalışma ilkesinden kısaca bahsedelim.
• Ortasında yağ lekesi olan bir kağıt ve bu kağıdın asıldığı askılıktan oluşur.
• Işık kaynakları kağıdın ayrı yüzlerini aydınlatacak şekilde konulur. Işık kaynaklarının kağıt üzerindeki aydınlanmaları eşit olduğunda yağ lekesi görülmez.

[fizik_2_ygs_lys]

Yakınsama

• Bir merceğin odak uzaklığının metre olarak tersine “yakınsama” denir. Birimi “diyoptri” dir.

• İnce kenarlı mercekte yakınsama (+) olarak, kalın kenarlı mercekte yakınsaması (-) olarak alınır.
• Odak uzaklıkları f1 ve f2 olan iki mercek birleştirildiğinde oluşan yeni merceğin odak uzaklığı f,

• Eğer mercek ince kenarlı ise odak uzaklığı (+), kalın kenarlıysa (–) alınır.
• 
  Elde edilen yeni merceğin odak uzaklığının (f) işareti (+) çıkarsa ince kenarlı mercek, (–) çıkarsa kalın kenarlı mercek özelliği gösterir.

Özel Durumlar

[fizik_2_ygs_lys]

Kalın Knarlı Mercekte Görüntü Çizimi

[fizik_2_ygs_lys]

İnce Kenarlı Merceklerde görüntü çizimi

Cisim sonsuzda ise görüntüsü odakta nokta şeklinde
olacaktır.

[fizik_2_ygs_lys]

• Küresel ve düzlem yüzeylerden oluşan saydam ortamlara mercek denir. Mercek kırıcı yüzeyleri küre parçası şeklinde olan saydam cisimlerdir. Büyüteç mikroskop, teleskop, gözlük camları, kamera gibi araçlardır. İki çeşittir.

• Yüzeyler kesişiyorsa bu tür merceklere ince kenarlı mercek denir. Uçları ince, ortaları şişkin olan merceklerdir.
• Bu mercekler ışığı topladığı için yakınsak mercek de denir.

• İnce kenarlı mercek üzerine gelen ışınları asal eksene yaklaştıracak şekilde kırar.

• İnce kenarlı mercek fiekil I ve II deki gibi gösterilir.
• Saydam ortamda yüzeyler aşağıdaki şekilde olduğu gibi kesişmiyorsa bu tür merceklere kalın kenarlı mercek denir. Orta kısımları ince, uç kısımları kalın olan merceklerdir.
• Bu mercekler ışığı dağıttığı için ıraksak mercek de denir.

• Kalın kenarlı mercek üzerine gelen ışınları asal eksenden uzaklaştıracak şekilde kırar.

• Kalın kenarlı mercek şekil I ve II deki gibi gösterilir.
• Merceklerde asal eksene paralel gelen ışığın kendilerinin ya da uzantılarının kesiştiği yere odak noktası denir.

Eğrilik Yarıçapı

• Merceklerin eğri yüzeyleri küreye tamamlandığında oluşan küre yarıçaplarına yüzeylerin eğrilik yarıçapı denir.

Asal Eksen

• Merceğin odak noktalarını birleştiren doğruya asal eksen denir.

Odak Noktası (F)

• Asal eksene paralel gelen ışınların kendisi yada uzantılarının asal ekseni kestiği noktaya denir.

2F Noktası

• Optik merkezde odak uzunluğunun iki katı mesafede olan noktaya denir. Merceklerde küresel aynadaki merkez noktasının yaptığı görevi görür.

Optik Merkez (O)

• Işığın kırılmadan geçtiği noktaya optik merkez denir.

Optik Eksen

• Optik merkezden asal eksene dik çizilen eksene denir.

Odak Uzunluğu (f)

• Optik merkez ile odak noktası arası uzaklığa odak uzunluğu denir.

Özellikler

• 
  Merceğin kırılma indisiyle ortamın kırılma indisi arasındaki fark büyürse kırılma artacak odak uzaklığı azalacaktır.

• 
  Merceği oluşturan yüzeylerin eğrilik yarıçapları artarsa odak uzaklığı büyür.
• Eğrilik yarıçapının büyümesi demek yüzeyin doğrusallaşması demektir.
• Eğrilik yarıçapı sonsuz olursa yüzey artık doğrusaldır.
• 
  Merceğin içinde bulunduğu ortam merceğin kırılma indisinden daha büyük ise mercek karakter değiştirir.
• Yani ince kenarlı mercek kalın kenarlı, kalın kenarlı mercek ince kenarlı gibi davranır.

• Merceklerin ışıklara karşı gösterdikleri kırılma indisleri aynı değildir. nmor > nkırmızı mercek mor ışığı daha çok kıracağından odak uzaklığı daha küçük olacaktır.

[fizik_2_ygs_lys]