Çözeltideki çözünmüş madde oranına derişim denir. Çe- şitli ifadeleri vardır.

a. Yüzde Derişim (Konsantrasyon)

100 gram çözeltide çözünmüş maddenin kütlece miktarıdır.

ÖRNEK: 90 gram suya 30 gram X eklenerek hazırlanan çözelti yüzde kaçlıktır?

% D = 30/90 + 30 x 100 =%25

b. Molar Derişim (Molarite)

1 Litre çözeltide çözünmüş maddenin mol miktarıdır.
M=m/v Birimi mol/L ya da M (molar) dır.
Çözeltinin özkütlesi bilindiğinde % konsantrasyonla birlikte derişimi,
M = 10. %C. dçözelti/MA çözünen eşitliği ile bulunabilir

Seyreltik ve Derişiklik
Çözeltiler derişim yönünden karşılaştırıldığında, derişimi düşük olan seyreltik, yüksek olan derişik çözelti olarak nitelendirilir.

c. İyon Derişimi

Suda iyonlaşarak çözünen maddeler formüllerindeki iyon sayısı kadar iyon derişimi oluştururlar.
AlCl3 Æ Al + 3Cl– 2M 2M 6M

İyon derişimi köşeli parantezle belirtilir, [ ].
Al+3] = 2M [Cl–] = 6M Mtoplam = 8 M
Çözeltideki toplam iyon derişimi 8 M dır.

ÖRNEK: 0,3 M, 2 L AlCl3 çözeltisi ile 0,1 M 3L CaCl2 çözeltisi karıştırılıyor. M = 2 Molar olur.
Karışımdaki iyonların derişimlerini hesaplayınız.
ÇÖZÜM:

[ad1]
 

d. Normal Derişim (Normalite)

N = M.e
e = etki değeri
Birimi N (normal) dir. Asitler için e, H+ sayısı Bazlar için e, OH– sayısı Tuzlar için e, toplam katyon veya anyon yüküdür.

ÖRNEK: Arı haldeki X sıvısının mol kütlesi 62, oda sıcaklığındaki yoğunluğu 1,1g/mL dir. Aynı sıcaklıkta bu sıvının 31ml siile 250 ml sulu çözelti hazırlanıyor.
Bu çözeltideki X in molar derişimi kaçtır?
A) 3,1 B) 2,2 C) 1,1 D) 0,55 E) 0,25
1999 ÖSS

ÖRNEK: KNO3 ün, hacimleri ve sıcaklıkları eşit olan üç sıvıda çözünebilen miktarları (m) aşağıdaki gibidir:
Arı su : m1
Derişimi 1 M olan KNO3 çözeltisi : m2
Derişimi 1M olan NaNO3 çözeltisi : m3
Buna göre, m1, m2, m3 arasında nasıl bir ilişki vardır?
A) m1 = m2 = m3 B) m1 < m2 = m3
C) m3 = m2 < m1 D) m2 < m1 < m3
E) m2 < m3 < m1 1989 ÖYS ÇÖZÜM: Maddelerin arı sudaki çözünürlükleri en fazla olup, ortak iyon derişimi arttıkça çözünürlükleri azalır. KNO3 Æ K + NO– –1M 1M + 1M = 2M ortak iyon NaNO Æ Na + NO– –1M 1M +1M = 1M ortak iyon Çözünürlüğü, m1> m3> m2 olur.
Yanıt E

Çözeltilerin Fiziksel Özellikleri

•  Çözeltilerde iyon derişimi arttıkça saf çözücüye göre kaynama noktası yükselir, buhar basıncı azalır.

Doymamış bir çözelti ısıtılırsa doygunluğa ulaşana kadar kaynama noktası yükselir. 100 + t noktasında kaynama başlar. A noktasında çözelti doymamıştır.
B noktasında ise çözelti doygunluğa ulaşmıştır. Kayna- ma devam eder. Suyun buharlaşmasıyla çözünen çökmesi meydana gelir.
A– B arasında ve sonrasında kaynama olduğundan bu- har basıncı sabit ve dış basınca eşittir.
Kaynama noktası yükselmesi grafiğine göre, çözeltinin kaynaması (100 + t)°C de başlar.
[m2]

• Kaynama noktası artarken donma noktası düşer. Bu olay donma noktası düşmesi olarak yorumlanır.

NOT: Kışın yolların buzlanmasına engel olmak için tuzlama, araba sularının donmaması için antifriz kullanılması çözeltilerin kaynama noktasının düşmesinden kaynaklanır.
X uçucu olmayan bir katı olduğuna göre,
1. X in doymamış sulu çözeltisi
2. X in doymuş sulu çözeltisi
3. Arı su
sıvılarının aynı ortamda kaynamaya başlama sıcaklıkları, sırasıyla T1, T2, T3 arasında nasıl bir ilişki vardır?
A) T1 < T2 < T3 B) T1 < T3 < T2
C) T1 = T2 < T3 D) T3 < T2 = T1
E) T3 < T1 < T2 1993 ÖYS Çözünen derişimi arttıkça kaynama noktası yükselir. Doymuş çözeltide derişim doymamışa göre daha fazla olduğundan, T2 > T1 > T3 olur.
Yanıt E
ÖRNEK: Ağzı açık iki kaptan birinde arı su, diğerinde yemek tuzunun doymamış sulu çözeltisi kaynatılmaktadır.
Kaynama süresince,
I. derişim
II. hacim
III. sıcaklık
niceliklerinden hangilerinin arı suda değişmeyip tuz- lu suda değişmesi beklenir?
A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
2003 ÖSS
ÇÖZÜM: Saf maddelerde kaynama süresine sıcaklık sabitken çö- zeltilerde doygunluk sağlanana kadar kaynama noktası yükselmesi (sıcaklık artışı) devam eder. Bu esnada deri- şim artar, buharlaşmadan dolayı hacim azalır. Saf mad- delerde ise derişim söz konusu değildir ancak buharlaşmadan dolayı hacim sabit kalmaz, azalır.
Yanıt C

[kimya_ygs_lys]

Belirli sıcaklıkta 100cm3 çözücüde çözünebilen maksimum çözünen miktarının gram cinsinden ifadesidir.Örneğin 25°C de X tuzunun sudaki çözünürlüğü 40 gramdır
(25°C de 100 cm3 suda 40 gram X çözünür.) ya da 25°C de X in çözünürlüğü, 40 g X / 100 cm3 su dur. şeklinde ifade edilir.
NOT: dsu = 1 g/m3 olduğundan sulu çözeltilerde 100 cm3 su yerine
100 gram su kullanılabilir.
(d = m/V= 1 Ş m = V dir)
Çözünürlük ayırt edici bir özelliktir. Maddenin her üç hali için de ayırt edicilik özelliği geçerlidir.

Çözünen Oranına Göre Çözeltiler

a. Doymuş Çözelti: Belirtilen sıcaklıkta çözünürlük oranında çözünen içeren çözeltilerdir.
Örneğin,
Çözünürlüğü 25°C de 40 g olan X için, aynı sıcaklıkta,
100 gram su + 25 g X
50 gram su + 12,5 g X
200 gram su + 50 g X
İçeren çözeltileri, doymuş veya doygun çözeltilerdir
b. Doymamış Çözelti: Belirtilen sıcaklıkta çözünürlük oranından daha düşük oranda çözünen içeren çözeltilerdir.
Örneğin,
X katısının 25°C de sudaki çözünürlüğü 40 g ise aynı sıcaklıkta,100 gram su + 20 gram X
50 gram su + 5 gram X
200 gram su + 40 gram X
İçeren çözeltiler, doymamış çözeltilerdir.

c. Aşırı Doymuş Çözelti: Belirtilen sıcaklıkta çözünürlük oranından daha yüksek oranda çözünen içeren çözelti- lerdir.
Örneğin,
X katısının 25°C de sudaki çözünürlüğü 40 gram X ise, aynı sıcaklıkta,
100 gram su + 50 gram X
50 gram su + 30 gram X
200 gram su + 90 gram X
içeren çözeltiler aşırı doygun çözeltilerdir.

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

1. Çözücü ve çözünen cinsi: Polar maddeler polar çözü- cülerde, apolar maddeler de apolar çözücülerde çok çözünürler.
2. Sıcaklık: Katı ve sıvılarda sıcaklık artarsa çözünürlük genellikle artar ancak azalabilirde. Gazlarda ise sıcaklık artışı çözünürlüğü azaltır.
3. Basınç: Katı ve sıvılarda etkisizken gazlarda basınç artışı çözünürlüğü artırır.

4. Ortak İyon: Ortama eklenen ortak iyon çözünürlüğü azaltır.

Çözünme Hızı

Zamana bağlı çözünme miktarıdır.
– Karıştırma
– Temas yüzeyinin artması
– Sıcaklık artışı
çözünme hızını arttıran etkilerdir

ÖRNEK: X gazının doymuş sulu çözeltisinden bir miktar alınarak içinde hava bulunan cam kaba konuyor ve kabın ağzı ka- patılıyor.
Bu cam kap ısıtıldığında, kabın içinde aşağıdaki değişimlerden hangisi beklenmez?
A) X gazının sudaki çözünürlüğünün artması B) X gazının basıncının artması
C) Hava basıncının artması
D) Suyun buhar basıncının artması
E) Sulu çözeltinin hacminin azalması
2000 ÖSS
ÇÖZÜM: Gazların çözünürlüğü sıcaklıkla ters orantılı olduğundan kap ısıtıldığında X gazının çözünürlüğü azalır, artmaz.
Yanıt A

ÇÖZÜM: Grafikler incelendiğinde, ilk grafiğe göre, sıcaklık artışı Ynin çözünürlüğünü arttırırken X inkini azaltmaktadır. Bu durumda Y katı veya sıvı, X ise katı, sıvı veya gaz olabi- lir. İkinci grafiğe göre ise Y katı veya sıvı olmalıdır. Çün- kü basınç katı ve sıvıların çözünürlüğünü etkilemez. X in ise çözünürlüğü basınçla arttığından gazdır.Yanıt D

[kimya_ygs_lys]

Homojen karışımlara çözelti denir.
80 g 100 g 180 g
Fiziksel yöntemlerle oluşurlar ve farklı fiziksel hallerde olabilirler. Görünüşüne göre çözeltiler, katı (alaşımlar), sıvı (tuzlu su) veya gaz (hava) olabilirler.

 Sıvı Çözeltiler

Çözücüsü sıvı olan çözeltilerdir. Çözünen maddeye göre çeşitleri vardır.
Çözücü Çözünen Çözelti
S›v› Kat› Tuzlu su
S›v› S›v› Alkollü su
S›v› Gaz Oksijenli su

Çözelti kütlesi, çözücü ve çözünen kütleleri toplamına eşittir.
mçözelti = mçözücü + mçözünen
Çözelti hacmi ise farklı yorumlanır,

•  Çözünen katı ise çözelti hacmi, çözücü hacmine eşittir.

• Çözünen sıvı ise çözelti hacmi, çözücü ile çözünen maddelerin hacimleri toplamından azdır.

Vçözelti < Vçözücü + Vçözünen

•  Çözelti özkütlesi

a. Çözüneni katı olan çözeltilerde,

b. Çözüneni sıvı olan çözeltilerde,

Çözünme Olayı

Çözeltilerde meydana gelen fiziksel çözünme, çözünen maddenin tanecik ya da iyonlarının çözücü molekülleri arasındaki boşluklara yerleşmesidir.
Bu olayda iç yapı değişmeyip tanecik ya da iyonlar sa- dece birbirinden uzaklaşır.
Fiziksel çözünme iki tiptir,
1. Dağılma
Çözünme molekülerdir. Çözelti iyon içermediğinden ilet- ken değildir.
Örneğin,
Şekerli su, alkol – su, …
2. İyonlaşma
Çözünme iyoniktir. Çözelti iyon içerdiğinden iletkendir.
İyonik çözeltilerin elektriği iletmesi kimyasaldır.
Örneğin,
Tuzlu su, asit ve baz çözeltileri ….

Çözeltilerin Karıştırılması

•  Aynı maddelerin çözeltileri veya her hangi bir iyonu ortak bulunduran çözeltiler karıştırıldığında tepkime olmaksızın gelen iyonlar ortamda bulunur. Karışma sonrası çözünen oranı artabilir, azalabilir ya da değişmeyebilir.
•  Farklı maddelerin çözeltileri karıştırıldığında tepkime gerçekleşebilir. Bu durumda tepkimeye giren iyonlar ortamdan ayrılarak çöker ya da oluşan ürün tekrar iyonlaşabilir.

a. Nötrleşme: H+ ve OH– iyonları karıştırıldığında birleşip H2O (sıvı) oluşturarak iyon ortamından ayrılır.
b. Çökme: Karışan çözeltilerin iyonları arasında, çözünmeyen tuzlar oluşarak çökme meydana getirebilir.

[kimya_ygs_lys]