Mankurt Nedir?

Türk dünyasının en büyük yazarlarından biri olan ve eserleri yüzlerce dile çevrilip milyonlarca kişi tarafından okunduğu hâlde hâlâ Nobel ödülü alamayan bir Kırgızistan Türkü‘nün, yani Cengiz Aytmatov‘un 1980 yılında yazmış olduğu “Gün Uzar Yüzyıl Olur” (Gün Olur Asra Bedel) adlı romanında yer verdiği bir Kırgız efsanesinde “mankurt” sözcüğü ve “mankurtlaştırmak” deyimi geçmektedir. Yirminci yüzyılın en büyük romancılarından biri olan Cengiz Aytmatov tarafından bütün dünya dillerine ve edebiyatına olduğu gibi dilimize ve edebiyatımıza da kazandırılan bu sözcük ve deyimin bir öyküsü vardır.

Bizde “Avarlar“, Avrupa’da ise “Juan-Juan” olarak bilinen ve Kırgızistan Türkleri’nin baş düşmanı olan acımasız bir topluluk vardır. ¹ Bu topluluktaki insanlar, çevrelerindeki büyük küçük topluluklara, fırsat buldukları zaman saldırırlar, onların yerleşim yerlerini yakıp yıkarlar, insanları öldürdükten sonra çevrede ne varsa yağmalarlar ve bazı kişileri de tutsak ederlermiş. Tutsak ettikleri kişileri kendi bölgelerine götürüp incelerlermiş. Güçlü ve dayanıklı olanları ², “mankurtlaştırmak” için ayırırlarmış. Geri kalan güçsüzleri ise başka yerlere satmaya çalışırlarmış. Satılanlar bir bakıma şanslı sayılırlarmış; çünkü onlar belki bir gün götürüldükleri yerlerden kaçıp yurtlarına dönebileceklerdir. Fakat geride kalanlar, mankurtlaştırılarak sonsuza dek köle olarak yaşayacaklardır.

Bilgisayar Bağımlılığı

Bilgisayarın yaşantımıza girmesiyle birlikte kuşkusuz onun işlevleriyle birçok şey daha kolay hâle geldi. Özellikle devlet dairelerinde bilgisayarların kullanımıyla hem zamandan tasarruf ediliyor hem de bazı kayıtlar artık bilgisayar belleklerine kaydedilerek gereksiz kağıt israfı yapılmamış olunuyor. Devlet dairelerindeki kolaylıklar, toplumuzun yaşam biçimini de olumlu yönde etkiliyor. Her ne kadar gün geçtikçe gereksinimlerimiz artıyor ve buna bağlı olarak bilgisayar teknolojisinin imkânları zorlanmaya çalışılıyorsa da, bugün ÖSS kayıtlarının bile ağ ortamından yapılması, bilişim ortamındaki gelişmelerin yaşamımızı olumlu yönde etkilediğini tartışılmaz kılmaktadır.

Bilgisayarın yaşamımızı ne kadar kolaylaştırdığı tartışılmazken; bunun kişi bazındaki etkileri korkunç düzeydedir. Bilgisayarın gerçekten ucuzlaması ve artık televizyon gibi her eve girebilecek duruma gelmesi, gününü onunla geçiren insanların da artmasına neden olmuştur. Yaşamını “bilgisayar” temelinde biçimlendiren insanların artması da, toplumumuzda “bilgisayar bağımlılığı” diye bir hastalığın ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Bilgisayara gerçekten gereğinden çok vakit ayıran biri olarak, toplum içerisinde bilgisayara bağımlı insanların arttığını rahatlıkla görebiliyorum. “Hakkımda” adlı yazımda belirttiğim biçimde, yaşamını benim gibi “bilgisayar öncesi” ve “bilgisayar sonrası” olarak ayıran binlerce insana rastlamak günümüzde mümkün. Fakat bilgisayara çok vakit ayıran veya internete çok sık bağlanan insanların hepsini “bilgisayar bağımlısı” olarak nitelendirmek bence doğru değildir. Bilgisayar kullanımının “bağımlılık” olarak görülebilmesi için; tıpkı “uyuşturucu” ve “sigara“da olduğu gibi “yaşamını onsuz idare ettirememe” düşüncesinin kişide yerleşmiş olması gerekmektedir. Kişi bilgisayarsız ortamlarda kendini mutsuz hissediyorsa, başka şeylerle meşgulken bile bilgisayarı düşünüyorsa bağımlılık süreci içerisine girdiği kabul edilmektedir. Hatta ileri düzeyde bilgisayar bağımlılarının, bilgisayardan bir süre uzak kalınca tıpkı uyuşturucu bağımlıları gibi “titreme”ye başladıkları bile görülmüştür.

…Ninniler…

Annenin çocuğunu uyutmak için kendine özgü bir ezgiyle söylediği şiirlerdir. Belli bir kafiye ölçüsü olmadığı gibi, çoğu zaman dizeler arasında tam bir ölçü birliği de görülmez. Hatta ninnilerin dörtlükler halinde olmayanları da vardır

Çocuğun uyumasının sağlanması ya da ağlamasının durması için, sade bir dille ve hece ölçüsüne göre ezgili olarak söylenen ezgili şiirlerdir.Söyleyeni belli olmayan bu ürünler dörtlüklerden ve nakarat bölümlerinden oluşur. Özel bir beste ile söylenir. Bu sözler annenin o andaki ruh durumunu yansıtır. Ninniler genellikle mani türünde bir dörtlükten meydana gelen bir çeşit türküdür. Ninni, Divanü Lügati’t Türk‘de “balubalu” diye adlandırılır. Öteki Türk boylarında değişik isimler verilmiştir.

Özellikleri:

1. Sözlü edebiyat ürünlerindendir.
2. Ölçü, kafiye yapısı, mısra sayısı her zaman düzenli değildir.
3. Çoğu zaman tek dörtlükten veya birden fazla dörtlükten oluşabilir. 7,8 veya 9’lu hece ölçüsü ile söylenir.
4. Genellikle mısraların dördü de birbiriyle kafiyelidir. aaaa
5. Dili sadedir.
6. Genelde anonimdirler ama söyleyeni belli olan ninniler de vardır.
7. Genelde “ninni yavrum ninni” “uyusun da büyüsün ninni” gibi kalıplaşmış sözlere yer verilir.
8. Anne çocuğuna ilişkin isteklerini, iyi dileklerini, kendi sevincini, üzüntülerini anlatır.

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Mucize Çocuk Uğur
(Ufuk Gültepe)

Uğur güne yine şiddetli baş ağrılarıyla uyandı. Kendini çok yorgun hissediyordu. Sanki bütün gece uyumamış da ağır bir işte çalışmış gibiydi. Yatağından güçlükle doğruldu. Dün gece gördüğü rüyayı hatırlamaya çalıştı. Biraz düşündükten sonra rüyasında bir yerin yandığını hatırladı. rüyanın çok saçma olduğunu düşündü;çünkü dün geceden hatırladığı tek şey yangındı. ama bu ilk değildi. Uğur son bir haftadır ya hatırlayamadığı,ya da çok az bir kısmını hatırladığı saçma sapan rüyalar görüyordu. Üstelik yatak tan yorgun kalkmalarda son bir haftadır oluyordu. Yorganı üzerinden attı ve tam doğrulacakken dün geceki rüyayı en ince ayrıntısına kadar hatırlamaya başladı. Rüyasında,okuduğu lisenin yanındaki büfenin yandığını ve o yangını da kendisinin çıkardığını hatırladı. İşin ilginç tarafı,uğur o büfenin sahibi Ahmet beyi hiç sevmez ve onun büfesini yakmayı hayal ederdi. Çünkü Ahmet bey çalışmaya ihtiyacı olmayan,sırf liseli kızlara daha yakın olmak için baba parasıyla o büfeyi açan sapık ruhlu bir insandı. Bu yüzden ondan nefret ederdi. Bir anda ondan nefret ettiği için bunun bilinç altına yerleştiğini,bu şekilde rüyalarına girdiğini düşündü. Peki son bir haftadır gördüğü saçma rüyalar ne anlama geliyordu. Uykudan yorgun bir halde uyanmasının bu rüyalarla bir alakası var mıydı. Bir anda saate baktı. Okula geç kalmak üzereydi. Baş ucunda duran gömleğini ve pantolonunu giydi. Hızlı bir şekilde odadan çıktı. Annesi kahvaltıyı hazırlamıştı. Oğlunun mutfağa geldiğini gördü.

“Günaydın oğlum. ”
“Günaydın anne. ”
“Oğlum bu ne telaş. ”
“Okula geç kaldım anne. ”
Annesi saate baktı ve saatin epey geçtiğini gördü. Üzgün bir şekilde uğura dönerek:
“Çok üzgünüm oğlum zamanın farkında değilim. Nasıl oldu anlamadım. Allah kahretsin bu günlerde unutkanlığım üzerimde. ”
“Önemli değil anne. Okula yetişmem fazla uzun sürmez. ”
Annesi uğurun gözlerinin kızarmış olduğunu gördü ve oma dönüp:
“Oğlum ne oldu ? Gözlerin şarap çanağına dönmüş. ”
“Bilmiyorum anne,kalktığımda böyleydi;ama merak etme. Bir iki saate düzelir. ”