Soru 1

A	Şıkkı
B	Şıkkı
C	Şıkkı
D	Şıkkı

1 numaralı soru için açıklama 

Yanıt B

Soru 2

A	Şıkkı
B	Şıkkı
C	Şıkkı
D	Şıkkı

Soru 3

Tahtadaki cümleye anlamca en yakın olanı aşağıdakilerden hangisidir?

A	Küçük işleri dikkatlice yapabilme sabrını gösterenler, büyük başarıları gerçekleştirenlerdir.
B	Büyük işler yapabilme küçük işlerde başarılı olmaya bağlıdır.
C	Küçük işleri başaranlar, büyük işleri daha kolay yapabilir.
D	Ayrıntılara dikkat edenler her işi başarabilirler.

3 numaralı soru için açıklama 

Verilen cümlede büyük başarıların küçük işleri yapmakla geleceği anlatılmaktadır. Yanıt A

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Emre'nin cümlesine anlamca en yakın olanıdır?

A	Şiirin ruhu, çevirilerle yansıtılamaz.
B	Şiir çevirisini ustalar yapmalıdır.
C	Şiirin çevirisinin yapılması zordur.
D	Şiir çevirisi yapılırken çok dikkat edilmelidir.

4 numaralı soru için açıklama 

Verilen cümlede çeviri yoluyla şiirin ruhunun başka bir dille yansıtılamayacağından söz edilmektedir. Yanıt A

Soru 5

A	Şıkkı
B	Şıkkı
C	Şıkkı
D	Şıkkı

5 numaralı soru için açıklama 

D seçeneğinde onunla konuşamaması nın nedeni "okula gelmemesi"dir. Bu nedenle D seçeneğinde neden – sonuç cümlesi vardır. Yanıt D

Soru 6

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "küçümseme" anlamı vardır?

A	Bu işi ancak sen yaparsın.
B	Bu işi kaç kişi yaptınız?
C	Buralara kadar nasıl geldiniz?
D	Sen mi bu sınavdan yüz alacaksın?

6 numaralı soru için açıklama 

D seçeneğinde küçümseme anlamı vardır. Yanıt D

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisinde "öz eleştiri" söz konusudur?

A	Mutluluk insanın avuçlarının arasındadır.
B	Hiçbir şeyle uğraşmadan sadece ders çalışıyor.
C	Bugünlerde ne yaptığımı bilmez oldum.
D	Farkında olmadan arkadaşlarını üzmüş.

7 numaralı soru için açıklama 

"Öz eleştiri", kişinin kendisini eleştirmesidir. C seçeneğinde öz eleştiri yapılmıştır.

Soru 8

A	1
B	2
C	3
D	4

8 numaralı soru için açıklama 

Dolaylı anlatım, birinin cümlesini kişinin kendi yorumuyla başkasına aktarmasıdır. 3. cümlede dolaylı anlatım yoktur. Yanıt C

Soru 9

Ömer'in tahtaya yazdığı cümlelerin hangisinde "şikâyet" anlamı vardır?

A	1
B	2
C	3
D	4

9 numaralı soru için açıklama 

B seçeneğinde "tasalanma", C seçeneğinde "uyarı", D seçeneğinde "kızgınlık,sitem" anlamı vardır. A seçeneğinde ise çocuğun yaramazlık yapmasından şikâyet edilmektedir. Yanıt A

Soru 10

Buna göre terazilerin hangi kefesinde bulunan cümle, dengeyi bozmaktadır?

A	1
B	2
C	3
D	4

10 numaralı soru için açıklama 

3. cümlede koşul anlamı yoktur. Yanıt C

Soru 11

Selin'in verdiği ipucuna göre aşağıdakilerden hangisi Selin'in en sevdiği renktir?

A	Mavi
B	Sarı
C	Kırmızı
D	Yeşil

11 numaralı soru için açıklama 

Verilen cümlede kırgınlıktan kaynaklanan bir "sitem" vardır. Yanıt A

Soru 12

Esma'nın kaç numaralı cümlesinde öznel bir yargı vardır?

A	1
B	2
C	3
D	4

12 numaralı soru için açıklama 

Esma'nın 4 numaralı cümlesindeki yargı kanıtlanabilirlik özelliğine sahip değildir. Yanıt D

Soru 13

A	Şıkkı
B	Şıkkı
C	Şıkkı
D	Şıkkı

13 numaralı soru için açıklama 

Bu sözcüklerle oluşturulabilecek cümle: "Cahil kimsenin yanında kitap gibi sessiz ol."dur. Yanıt B

Sınavı tamamlamak için butona tıklayınız, yanlışlarınız gösterilecektir. Sonuçları al.

13 tamamladınız.

←

Liste

→

[sinif_7_sbs_turkce]

Örnek:

I. Yazı; düşünceyi, duyguyu saptayan ve aktaran bir araçtır.
II. Nerede insan varsa orada hem iyilik hem kötülük vardır.
III. Yazarın ilk romanı, ilginç konusuyla bir ilk kitap olmanın çok ötesinde.
IV. Yolculukla ilgili Nedim Gürsel: “Hayal gücümüzü besleyen bir arzudur.” diyor.
V. Konuları zamanında tekrar ettiği için her şeyi tam öğrendi.

Numaralanmış cümlelerde aşağıdaki cümle çeşitlerinden hangisi yoktur?

A) Tanım B) Öznel C) Koşul – Sonuç D) Neden – Sonuç E) Amaç – Sonuç

Çözüm:
I. cümle “tanım”
II. cümle “koşul – sonuç”
III. cümle “öznel”
V. cümle “neden – sonuç” anlamı taşımaktadır.
IV. cümle ise “amaç” anlamı taşımadığı için buna yönelik bir cümle verilmemiştir.
Yanıt E

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “gerçekleşmemiş bir beklenti” söz konusudur?

A) Televizyonun verdiği her mesajın doğru olduğu söylenemez.
B) İşini bitirmese de buraya gelecek, endişelenme!
C) Mahallece televizyon izlemek, halkın sinema zevkini yeniden biçimlendirdi.
D) Son şiir kitabında yalnızlığı, yalnızları ve umutsuzluğu işleyeceğini düşünmüştük.
E) Anlatımı etkili kılmak için kullandığı sanatlar diline ağır bir hava vermiş.

Çözüm:
D seçeneğinde şiir kitabının konusuyla ilgili bir beklentinin boş çıktığı, yani gerçekleşmediği dile getirilmiştir.
Yanıt D

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “yakınma” söz konusudur?

A) Onu olduğu gibi kabul etmesini söyledim.
B) Bir de aldığı gibi getirmesini öğrense.
C) O geldiği gibi gitmesini de biliyor.
D) Konuştuğu gibi yazmak için çok özen gösteriyor.
E) Çalışmayı sevdiği gibi eğlenmeyi de seviyor.

Çözüm:
B seçeneğinde aldığı bir nesneyi bozmadan veya zamanında getirmeyen bir kişiden yakınılmıştır.
Yanıt B

Örnek:
Aşağıdakilerin hangisinde “Hızlı koşsa da yetişemez.” cümlesinde olduğu gibi, belirli bir koşul gerçekleştiği halde istenilen amaca ulaşılamayacağı anlamı vardır?

A) Kar yağsa da yollar kapanmaz.
B) Trafik sıkışık da olsa geç kalmaz.
C) Zaman az da olsa işini yarım bırakmaz.
D) İşi acele de olsa uğramadan gitmez.
E) Erken yatsa da uyuyamaz.
[ad1]

Çözüm:
“Erken yatsa da uyuyamaz.” ifadesinde belirli bir koşul gerçekleştiği halde istenilen amaca ulaşılamayacağı anlamı söz konusudur.
Yanıt E

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir “karşılaştırma” söz konusu değildir?

A) O, hemen her konuda bildiğini tam bilir.
B) Öğretmen, sınıfın en çok konuşanını öne oturttu.
C) O, sanatçılar arasında eşi az bulunur bir insandı.
D) Çocukların en beceriklisini bulup getirmişti.
E) Ona aldığım kalem daha çok benim işime yaradı.

Çözüm:
A seçeneğinde herhangi bir karşılaştırmaya gidilmemiştir. Diğer seçeneklerde çeşitli şekillerde karşılaştırma yapılmıştır.
Yanıt A

Örnek:
(I) Yabancı yazarlar, bizdeki fıkra yazarlarının gazetede her gün, hiç ara vermeden yazdıklarını duyunca çok şaşırıyorlar. (II) Onlar için bu, yapılmayacak, inanılmaz bir iştir. (III) Onlarda, bizdeki fıkra yazarı yerine, yorumcu denilen yazarlar vardır. (IV) Bunlar ancak kendi uzmanlıkları içine giren konularda, haftada iki, en çok üç gün yazarlar. (V) Oysa bizler, bilmediğimiz hiçbir konu olmadığından, hangi taşı kaldırsanız altından çıkar, her konuda görüş bildiririz.

Yukarıdaki parçayı oluşturan cümlelerin hangisinde bir “alaya alma” söz konusudur?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Çözüm:
V. cümlede ” oysa, bizler, bilmediğimiz hiçbir konu olmadığından,…” ifadesi alaya alma anlamını taşımaktadır.
Yanıt E

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir “sezgi, tahmin” söz konusu değildir?

A) Bu olayın böyle sonuçlanacağını ben çok önceden anlamıştım.
B) Nasıl bir mutluluk içinde bulunduğunu gözlerinden okuyordum.
C) Bu sırrı, sonsuza değin yüreğimde taşıyacağıma söz veriyorum.
D) Bu konuyu, onun yanında rahatça konuşabileceğimi sanıyorum.
E) Paraya düşkün biri olduğunu konuşmalarından çıkarmıştım.

Çözüm:
A, B, D ve E seçeneklerinde “sezgi, tahmin” söz konusudur. C seçeneğinde ise “söz veriyorum” ifadesi kesinlik bildirmektedir.
Yanıt C

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “takdir etme, beğenme” söz konusudur?

A) Sanatçı, son oyununda kişilerin çoğunu, çıkarını gözeten, kurnaz insanlar arasından seçmiş.
B) O, tiyatro ve sinemaya ilgi duyan, bu alanlarda kimi çalışmaları bulunan, kendi halinde, sıradan bir yazardır.
C) Bu yazar, sorunlara çözümleyici ve iyimser bir tavırla yaklaşan, değişik görüşlere açık bir insandır.
D) Bu yazarın oyunları, kimi çevrelerde olumlu, kimi çevrelerde de olumsuz eleştirilere konu olmuştur.
E) Yazar, bu yapıtında toplumsal sorunları yansıtmayı amaçladığını söylüyor.

Çözüm:
A, D ve E’de nesnellik ön plandadır. B’de beğenmeme anlamı söz konusudur. Sorunun doğru yanıtı olan C’de ise” takdir etme, beğenme” vardır.
Yanıt C

Örnek:
(I) Sanatçı, öykülerinde daha çok toplumumuzun kırsal alanlarda yaşayan insanların yaşamını, onların doğa ve çevre ile olan ilişkilerini yansıtır. (II) Anlatımda günlük konuşma dilinin inceliklerinden ustaca yararlanarak, kısa ve anlamca yoğun cümleler kurmaya büyük bir özen gösterir. (III) Zaman zaman, doğup büyüdüğü Trakya yöresinin yerel sözcüklerini de özgün biçimleriyle kullanır. (IV) Yerel dili, yerel sözcükleri kullanacağım derken, yadırgatıcı olmaktan kaçınır, hiçbir zaman yapaylığa düşmez.(V) Onun bu sözcükleri kullanımdaki amacı, okurlarına, dilimizin sözcük yönünden ne kadar zengin olduğunu göstermektedir.

Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangilerinde “beğenme” söz konusudur?

A) I. ve II. B) II. ve III. C) II. ve IV. D) III. ve IV. E) IV. ve V.

[ad2]
Çözüm:
II. cümlede “günlük konuşma dilinin inceliklerinden ustaca yararlanarak “ile “özen gösterir”; IV. cümlede ise “… yadırgatıcı olmaktan kaçınır, hiçbir zaman yapaylığa düşmez” sözleri beğeniyi vurgulamaktadır.
Yanıt C

Örnek:
(I) Anadoluhisarı’nın bulunduğu bölgenin tarihi, eskiye dayanıyor. (II) Kaynaklara göre, Anadoluhisarı, Boğaz’dan geçişleri kontrol etmek amacıyla Yıldırım Beyazıt tarafından yaptırılmış. (III) Yapılırken kullanılan malzemeler arasında, Bizans yapılarından alınmış taşlar da var. (IV) Bu durum, burada eski bir Zeus Tapınağı’nın bulunduğu yolundaki düşünceleri daha da güçlendiriyor. (V) Boğaz’ın en dar yerinde, Göksu Deresi kıyısında bulunan bu bölgenin, bugün olduğu gibi, Osmanlı öncesinde de yerleşim alanı olarak kullanıldığı çeşitli kaynaklarda belirtiliyor.

Yukarıdaki parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde belirtilenler “tahmin” niteliği taşımaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Çözüm:
“Bu durum, burada eski bir Zeus Tapınağı’nın bulunduğu yolundaki düşünceleri daha da güçlendiriyor.” cümlesi “tahmin” niteliği taşımaktadır.
Yanıt D

[turkce_ygs_lys]

Cümlede Öznellik ve Nesnellik

Öznel Cümleler
Söyleyenin kişisel görüşlerini yansıtan cümlelerdir. Kişisel oldukları için ispatlanması pek mümkün olmayan anlamlar taşırlar. Günlük yaşamda kullandığımız “beğeni, sitem, kınama, yakınma, şaşma, eleştiri, değerlendirme, öneri, uyarı, pişmanlık, özlem, tahmin, beklenti vb.” cümleler öznel cümle grubuna girer.

Şiirsel üslubuyla gönülleri fethediyor. (beğenme)
Bu yazarımız içten bir söyleyişe sahip. (beğenme)
Her şeye rağmen biraz daha dikkatli olalım. (uyarı)
Bence bu kitap çok satacak. (tahmin)

Nesnel Cümleler
Var olan bir gerçeği hiç değiştirmeden, yorum katmadan veren cümlelerdir.

Su 100 derecede kaynar.
İstanbul 1453’te fethedildi.
Milli takım üçüncü hazırlık maçında ilk galibiyetini aldı.

• Öznellik ve nesnellik, kullanılan cümlenin doğruluğundan çok kişisellik ve yorum olup olmamasına bağlıdır. Sonuçta cümlenin içeriği yanlış olabilir; buna rağmen cümle nesnel olabilir.
• Yorum barındıran bir cümle bir başkasına aktarılırken tekrar yorum katılmamışsa nesneldir.

Dostoyevski en büyük realist yazardır.

Dostoyevski’nin en büyük realist yazar olduğunu düşünüyor.

Örnek:
(1) Dünyanın en güzel, en lezzetli inciri Türkiye’de yetişir. (II) Yıllık üretim 185 ton civarındadır. (III) Kalkınabilmemiz için bu üretimi daha da artırmalıyız. (IV) Öteden beri dışarı sattığımız mallar arasında incir önemli bir yer tutar. (V) Bu da incirlerimizin dış ülkelerde nasıl arandığını gösterir.

Bu paragrafı oluşturan cümlelerden hangileri, ötekilere göre daha keskin bir biçimde ve kolaylıkla kanıtlanabilir yargılar niteliğindedir?

A) I ileV B)I ileIV C)I ile III D) II ile V E) II ile IV

Çözüm:
İlk cümle öznel bir yargı bildirmektedir. II. cümle kanıtlanabilir bir yargı taşımaktadır. III. cümle istek anlamı taşımaktadır. IV. cümle kanıtlanabilir. V. cümle yine öznelliği ağır basan ve çıkarımda bulunulan bir cümledir.
Yanıt E

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerden hangisinin anlatımı nesnel bir nitelik taşımaktadır?

A) Tiyatro sinemaya göre daha eğlendiricidir.
B) Deniz kenarında yaşamaya doyum olmaz.
C) Kentlere göç edenlerin sayısı yıldan yıla artmaktadır.
D) Güneşin batışını izlemek insana mutluluk verir.
E) Resim sergileri önemli bir sanat etkinliğidir.

Çözüm:
A, B, D ve E seçeneklerinde öznel, C seçeneğinde nesnel bir anlatım söz konusudur. C seçeneğinde bizlere verilen bilgi, sayısal ve istatistiksel araştırmalara dayanılarak kanıtlanabilir.
Yanıt C

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öznel bir değerlendirme söz konusudur?

A) Romanda anlatılanlar Kurtuluş Savaşı yıllarında geçiyor.
B) Öyküdeki kişilerin dördü kadın, üçü erkektir.
C) Romanın sonunda kahramanların hepsi ölüyor.
D) Kitaptaki ilk öykünün konusu köy yaşamıdır.
E) Öykülerin anlatımında bir kuruluk, bir tekdüzelik görülüyor.

Çözüm:
A, B, C ve D seçenekleri nesneldir. E seçeneği ise yoruma ve tartışmaya açık olduğundan özneldir.

Yanıt E

Örnek:
(I) Bu kitapta anlatılanlar 1940 yılında geçiyor. (II) Yazarın arka kapakta açıkladığına göre bu yapıt, yazmakta olduğu roman dizisinin ilk kitabını oluşturuyor. (III) Kitapta, Çukurova yöresi ve bu yörede yaşayanların birbirleriyle olan ilişkileri ele alınıyor. (IV) Bunlar içtenlik ve sevecenlikle yoğrulmuş, yalın bir anlatımla sergileniyor. (V) Bu anlatım açık, kısa cümleli bir dille beslendiğinden zevkle ve ilgiyle okunuyor.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde söyleyenin kendi düşüncesine yer verilmiştir?

A) I. ve II. B) I. ve III. C) II. ve IV. D) III. ve IV E) IV. ve V.

Çözüm:
Paragrafın IV. ve V. cümlelerinde yazar kendi düşüncelerine yer vermiştir. I, II ve III nolu cümleler nesneldir.
Yanıt E

Örnek:
(I) Önceleri yazınsal türlerin en etkilisinin roman olduğunu sanıyordum. (II) Sonra tiyatronun romandan daha güçlü, daha etkili bir tür olduğunu anladım. (III) 1940’lardan sonra da tiyatroya yöneldim. (IV) Peş peşe altı tiyatro eseri yazdım. (V) Yazdıklarım, çok büyük bir ilgi gördü ve çeşitli sahnelerde oynandı.

Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangilerinde nesnellik söz konusudur?

A) I. ve II. B) I. ve III. C) II. ve V. D) III. ve IV E) IV. ve V.

Çözüm:
III. ve IV. cümlelerde nesnellik söz konusudur; Çünkü yoruma ve duyguya yer verilmemiştir. Diğer cümlelerde yazar, öznel bir tavır sergilemiştir.
Yanıt D

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisi öznel bir yargıdır?

A) Yunus Emre’nin şiirinde “bulut”un gizli gizli ağlamasından söz edilerek buluta insan niteliği verilmektedir.
B) Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun bu şiirinde doğadaki nesnelerin özellikleri insanlar için kullanılmıştır.
C) Faruk Nafiz Çamlıbel’in, “Han Duvarları”nda birçok kez kişileştirmeye başvurduğu görülmektedir.
D) Ahmet Haşim’in “Sonbahar” şiirindeki kişileştirme de çok ilgi çekicidir.
E) Behçet Necatigil’in bu dizelerinde sokaklar için “gülümseyen” sözcüğü kullanılarak kişileştirme yapılmıştır.

Çözüm:
A, B, C ve E seçeneklerindeki cümleler, yorum taşımadığından nesnel bir niteliğe sahiptir. D seçeneğindeki “kişileştirme çok ilgi çekicidir.” ifadesi cümleye tartışılabilir, yani öznel bir nitelik kazandırmaktadır.
Yanıt D

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerden hangisi, kanıtlanabilirlik açısından ötekilerden farklı bir nitelik taşımaktadır?

A) Bu sanatçının resimleri, duygu ve düşünceyi görselliğe dönüştüren tutarlı bir üslubun ürünüdür.
B) Sanatçı kendine özgü çağdaşlık anlayışını ve eleştirel tavrını bu dizide de sürdürüyor.
C) Sanatçı, bu resimlerinde gerçekleri, değişik yorum ve çağrışımlara açık biçimde vurguluyor.
D) Sanatçının son resimleri insanı etkileyen ve duyguları ndan bir anlatımla, inceden inceye işlenmiştir.
E) Sanatçının sarı ve yeşil renkleri ağırlıklı olarak kullandığı kırsal kesim resimlerinde, çalışan köylüler görülüyor.

Çözüm:
E seçeneğinde resimdeki renklerin sarı ve yeşil ağırlıklı olması, resimde “çalışan köylülerin görülmesi” nesneldir; Çünkü kanıtlanabilir niteliğe sahiptir.
Yanıt E

Örnek:

Aldığım hiçbir ödülün, üzerimde şaşırtıcı bir etkisi olmadı.

Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu cümlenin neden – sonuç yönünden açıklaması olabilir?

A) Hepsi bilinçli olarak yaptığım çalışmalarımın ürünüydü.
B) Okurlara, özgün yapıtlar verebilmenin ne kadar zor olduğunu iyi biliyorum.
C) Beni anlayanların sayısı ileride değişebilir.
D) Ödüllerin, çalışma gücümü kamçılayacağını düşünüyorum.
E) Yapıtlarımın yeni kuşakları da etkileyeceğini sanıyorum.

Çözüm:
Söz konusu kişinin aldığı ödüllerin, kendi üzerinde şaşırtı cı etkisinin olmayış sebebi, A’ da verilmiştir. Verilen cümle ile A seçeneğindeki cümle arasına çünkü getirilirse neden – sonuç ilişkisi daha rahat görülür.
Yanıt A

[turkce_ygs_lys]

Cümle, yargı bildiren sözcük ya da söz öbeğidir. Bir sözün yargı bildirmesi, şahıs ve kip bildirecek biçimde çekimlenmesine bağlıdır. Bu özelliği gösteren tek bir sözcük cümle olabileceği gibi birbirini tamamlayan birçok sözcük de cümle özelliği gösterebilir. Yani “geliyorum”, “hastayım” sözleri de cümledir; “Dün seni okulun bahçesinde arkadaşlarınla gezerken görmüştüm.” de cümledir. Daha uzun cümleler de kurulabilir.

Bizim burada üzerinde duracağımız konu cümlenin yapısal özellikleri değil anlamlarıdır. Sınavlarda çıkan cümle anlamıyla ilgili soruları iki grupta değerlendirebiliriz. Birincisi cümlelerin anlamca eşleştirilmesi şeklindedir. Bir bilgi gerektirmeyen bu tür soruların çözümünde cümlelerin ifade ettiği anlamların iyi kavranması gerekir. Kimi zaman ise bu şekilde eşleştirme sorulmaz da cümlede anlatılmak istenenin ne olduğu, sözü edilen düşünceyle, hangi cümlenin aynı doğrultuda olduğu ya da sözü edilen düşünceyle hangi cümlenin çeliştiği sorulabilir

Bazı cümle anlamı soruları da cümle tamamlama biçiminde olabilir.

İkinci grup cümle anlamı soruları ise kavramlar ve duygularla ilgilidir. “Tanım, üslup, değerlendirme, öznellik, nesnellik, karşıtlık, eşitlik, karşılaştırma, önyargı, neden-sonuç, koşula bağlılık, beğenme…” sorulan kavram ve duygulardan bazılarıdır. Bunlardan önemli gördüklerimizi açıklayarak konuyu pekiştirelim.

TANIMLAMA

Bir şeyin ne olduğunu anlatan cümleler tanım cümleleridir. Bu tür cümleler “Bu nedir?” sorusuna cevap verir. Örneğin, “Sözcük, dilin anlamlı en küçük parçasıdır.” cümlesinde tanım yapılmıştır. Çünkü, “Sözcük nedir?” sorusuna cevap verir.

ÜSLUP

Sanatçının dili kullanma biçimi, anlatım şekli üslupla ilgilidir. Cümlelerin uzunluğu, kısalığı, sözcük seçimi, sanatlı ya da yalın oluş, sanatçının üslubunu ortaya koyar. Örneğin, “Sanatçı eserinde gerçekleri dile getirir.” cümlesi üslupla ilgili değildir. Çünkü anlatımdan söz edilmemiş. Ancak “Sanatçı, eserinde gerçekleri kısa, yalın cümlelerle dile getirmiş.” sözü üslupla ilgilidir.

KARŞILAŞTIRMA

Bir düşünceyi ya da kavramı daha anlaşılır hale getirmek için onu başka bir düşünce ya da kavramla herhangi bir yönden değerlendirmeye denir. Karşılaştırma, ortak ya da farklı yönlerden yapılabilir. Örneğin “Ahmet’in boyu Ali kadar uzundur.” cümlesinde Ahmet ve Ali boyları yönünden karşılaştırılmışlardır. “Ali, Ahmet’ten çalışkandır.” cümlesi de bir karşılaştırmadır. Karşılaştırma çalışkanlık yönünden yapılmış. “Ahmet gezmeyi çok sever, Ali ise ders çalışmayı tercih eder.” cümlesinde de karşılaştırma vardır. Ali ve Ahmet sevdikleri durumlar yönünden karşılaştırılmışlardır.

Karşılaştırmayla benzetmeyi karıştırmamalıyız. Karşılaştırmada üstünlük, aşağılık ya da aynı seviyede olmak gibi bir derecelendirme vardır. Benzetmede bu görülmez. “O aslan gibi bir delikanlıdır.” cümlesinde benzetme vardır. Ancak “O aslan kadar güçlüdür.” cümlesinde karşılaştırma vardır; çünkü birincisinde benzerlik, ikincisinde derecelendirme söz konusudur.

ÖZNELLİK VE NESNELLİK

Kimi yargıların kişiden kişiye değişen göreli bir yanı vardır. Bu yargıların doğru ya da yanlış olduğu kanıtlanamaz. Söyleyenin yorumunu içeren bu tür yargılara öznel yargılar denir. Örneğin “En beğenilen edebiyat türü romandır.” cümlesinde beğeni ifadesi, söyleyenin yorumuna bağlıdır ve bu yorum kişiden kişiye değişir.

Doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye değişmeyen, kanıtlanabilir bir bilgi özelliği taşıyan ve söyleyenin yorumunu içermeyen yargılar ise nesneldir. Örneğin, “En çok satan romanlar aşk romanlarıdır.” cümlesi nesneldir. Çünkü satış rakamları incelenerek kanıtlanabilecek bir bilgi cümlesidir.

DEĞERLENDİRME

Bir sanat eserinin, sanatçının ya da herhangi bir durumun iyi ya da kötü yönlerini ortaya koymaya veya özelliklerini belirlemeye değerlendirme denir. Değerlendirmeler öznel ya da nesnel nitelik gösterebilir. Örneğin “Sanatçı şiirinde yabancı sözcüklere hiç yer vermemiş.” cümlesi nesnel bir değerlendirmedir. Ancak “Şiirde her insanı derinden etkileyen hayal alemlerine yer verilmiş.” cümlesi öznel bir değerlendirmedir.

Değerlendirme belli bir eser, kişi ya da durum üzerine yapılır ve genel kanı niteliği taşımaz.

KOŞULA BAĞLILIK

Bir eylemin ya da durumun gerçekleşebilmesi için önceden olması gereken başka bir durumun varlığı, koşula bağlılıktır. Örneğin “Sizinle gelirim, ama önce bu işi bitirmeme yardım ederseniz.” cümlesinde “gelme” eyleminin olması “yardım etme” eyleminin gerçekleşmesine bağlıdır. Koşul olarak ileri sürülen durum gerçekleşmezse sonuç olacak durum da gerçekleşmez. Cümledeki koşulu bulabilmek için yükleme “hangi şartla, hangi taktirde” gibi sorular sorulabilir.

NEDEN – SONUÇ

Bir eylemin hangi gerekçeyle ya da hangi nedenden dolayı yapıldığını bildiren cümlelerde neden-sonuç ilgisi vardır. Bunu bulmak için yükleme “niçin” sorusu sorulabilir. Bu tür sorularda neden-sonuç sorulabileceği gibi hangi gerekçeyle yapıldığı da sorulabilir.

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…