B. Yazılı Edebiyat
Türklerin bilinen ilk yazılı eserleri 8.yüzyıla aittir.Bu eserlerde kullanılan edebi dil, yazılı edebiyatın daha eski olduğunu göstermektedir. 5. yüzyıldan beri yazı kullandığı bilinen Türklerin bu yıllara ait eserleri günümüze ulaşmamıştır.İlk yazılı eserler, büyük taş abidelere kazınmıştır. Bunlara,”sonsuz, ebedi taş” anlamında “bengü taş“, bu edebiyata da “bengü taş edebiyatı“ denmektedir.Bengü taşların en önemlileri, Göktürk dönemine ait olan Orhun Abideleri’dir. Orhun Nehri kıyısında bulundukları için bu adla anılan abideler, üzerinde yazılı metinler bulunduğundan yazıt ve kitâbe olarak da adlandırılır. Bunlar: Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarıdır. Otuz sekiz harşi Göktürk alfabesiyle ve satırları yukarıdan aşağıya, sağdan sola doğru yazılan abideler hakkında ilk tarihi bilgileri Cüveyni vermiş, abideler 1890’da Radlof tarafından ilim alemine tanıtılmış, 1893’te de Danimarkalı bilgin Thomsen tarafından okunmuştur.Kül Tigin adına dikilen kitabeyi, ağabeyi Bilge Kağan 732’de diktirmiştir. Bilge Kağan Kitabesi ölümünden bir yıl sonra 735’te oğlu tarafından, Tonyukuk adına dikilen kitabe ise 720-725 yılları arasında kendisi tarafından diktirilmiştir.Göktürk Yazıtları, Göktükler devri Türk tarihinin en önemli kaynağıdır. Yazıtlarda Türklerin Çinlilerle yaptığı mücadelere geniş yer verilmektedir. Beylerin ve halkın Çinlilere olan hayranlıkları sonucu devletin dağılıp milletin esir olduğu belirtilmektedir.Buna karşılık, kültürel kimliğe sahip çıkıp, birlik ve beraberlik içinde hareket ettiklerinde yeniden bağımsız bir devlet kurmayı başardıkları anlatılmaktadır.Türk dili tarihinin ilk somut verilerini oluşturan bu yazıtların dili incelendiğinde Türkçenin o döneme göre oldukça gelişmiş bir dil olduğu görülür.Yazıtlardaki sözcüklerin tümü Türkçe olup dil, yabancı etkilerden uzaktır.

UYARI:
Kırgızların hâkim olduğu yerlerde bulunan ve genellikle mezar taşı olarak dikilen Yenisey Yazıtları da ilk önemli yazılı ürünlerdir.

İslam Uygarlığına Geçiş Dönemi
XI. yy’dan başlayarak XIX. yüzyılın ortalarına kadar süren İslam Dönem Türk edebiyatı XI ve XII yüzyıllarda bir geçiş dönemi yaşanmıştır.

Geçiş Döneminin Genel Özellikleri
*Göcebe Türk kültürü ile İslam kültürü içi içe geçmiştir.
*Toplumsal yapıyı biçimlendirme amacıdır.
*Bu dönem yapıları didaktiktir. (İslam dinini öğretmek amacıyla)
*Hece ölçüsü yanında aruz da kullanılmaya başlanmıştır.
*Dörtlük nazım birimi yanında beyit de kullanılmıştır.
*Arap ve İran edebiyatlarının nazım biçimleri (mesnevi, gazel, kaside vb.) kullanılmaya başlanmıştır.

UYARI:
Kırgızların hâkim olduğu yerlerde bulunan ve genellikle mezar taşı olarak dikilen Yenisey Yazıtları da ilk önemli yazılı ürünlerdir.

İslamiyet etkisinde oluşturulan destanlarımız da vardır:
Battal Gazi Destanı, Köroğlu Destanı Danişmend Gazi Destanı, Timur Destanı Satuk Buğra Han Destanı…

Bu dönemin Edebiyat ürünleri:
Kutadgu Bilig
1069 yılında Balasagunlu Yusuf Has Hacip tarafından yazılan eser, “mutluluk veren bilgi” anlamındadır. Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Kara Han’a sunulmuştur.Geçiş dönemi veya İslami dönem Türk edebiyatının ilk eseridir. Manzum olarak, mesnevi nazım biçimiyle, aruz ölçüsünün “Faûlün fe ûlün feûlün feûl” kalıbıyla yazılmıştır.Biçimsel özellikleriyle Firdevsi’nin “fiehnâme” sine benzer.6645 beyitlik bir mesnevidir. Eserde yer yer dörtlükler de bulunur.
İyi bir devlet yönetiminin nasıl olması gerektiği, ideal insan tipinin özellikleri ile ilgili bilgi ve öğüt veren, ahlaki-didaktik türde ve siyasetnâme olarak değerlendirilen bir eserdir.
Eserdeki kişiler temsili (alegorik) kişilerdir. Bunlardan Küntoğdu adaleti ve kanunu temsil eden hükümdardır.Ay Toldı mutluluğu ve devleti temsil eden vezirdir.Vezirin oğlu Öğdülmüş aklı;vezirin kardeşi Odgurmuş ise akıbeti temsil eder.

Divan–ı Lügati’t–Türk
“Türk dilleri sözlüğü” anlamına gelen yapıt, Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072–1074 yıllarında yazılmıştır.Araplara Türkçe öğretmek amacıyla Arapça yazılan eser; Türkçe–Arapça bir sözlüktür. Halife Ebu Kasım Abdullah’a sunulmuştur. Bu yapıt yazıldığı dönemdeki Türkçenin değerini gösterdiği gibi, içindeki örneklerle, sözlü dönem Türk edebiyatının yazılı tek kaynağıdır. Karahanlı Türkçesiyle kaleme alınmıştır.Sav, sagu, koşuk, destan gibi türlerle ilgili çeşitli bilgiler eserin içinde bulunmaktadır.

Atabet’ül Hakayık
“Hakikatler eşiği” anlamında, manzum bir ahlak kitabıdır.12. yüzyılın ilk yarısında yazılmış ve Emir Muhammed Dad Sipehsâlâr Bey’e sunulmuştur.Kitabın başındaki 80 beyitlik kısım dışında, eser tamamen dörtlüklerden meydana gelmektedir. Dörtlükler, “aaxa” şeklinde kafiyelenmiştir. Vezni, Kutadgu Bilig’te olduğu gibi feûlün / feûlün / feûlün / feûl’dür. Eser, 484 mısra olup yarım kafiye ve redişeriyle geleneksel Türk şiir zevkinin bir devamıdır. Hakaniye lehçesiyle yazılan eserde Arapça ve Farsça sözcüklere genişçe yer verilmiştir.Eserde bilginin önemi, dilin korunması, cömert ve alçak gönüllü olma, zamanın bozukluğu gibi konular işlenir.

Divan-ı Hikmet
Dini tasavvufi edebiyatın ilk temsilcisi olan Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.Eser “hikmet” adı verilen şiirlerden
meydana gelmektedir. fiekil yönünden eski halk şiirindeki koşuk ve sagulara benzeyen hikmet, Anadolu sahasında görülen dini-tasavvufi halk edebiyatındaki ilahinin karşılığıdır.Ahmet Yesevi’nin şiirleri, dini-didaktik şiirlerdir.XV. yüzyılda öğrencileri tarafından Divan-ı Hikmet adı verilen eserde toplanan şiirlerde İslamiyetin esaslarından, tasavvuf adabından, dünya ve kıyamet hallerinden söz edilir,peygamberlere olan sevgi dile getirilip dervişlerle ilgili menkıbeler anlatılır.

Dede Korkut Hikâyeleri
XII. ve XIV. yüzyıllar arasında Doğu Anadolu ve Azerbaycan bölgesinde Oğuz boyları arasında söylenmiş sözlü halk hikâyeleridir. Bu hikâyeler XV. yüzyılın sonlarında bilinmeyen ve meraklısı olan bir kişi tarafından yazıya geçirilmiştir. Öykülerin ne zaman ortaya çıktığı kesin olarak belli değildir.Bu hikâyelerde Oğuz boyları arasındaki çatışmalar ve Oğuzların komşu Hıristiyan topluluklarla yaptıkları mücadeleler anlatılmaktadır.Anadolu Halk edebiyatı’nın Oğuz dili ile yazılmış ilk ürünleri arasında Dede Korkut Hikayeleri de yer alır. Bu öyküler destan türünden halk hikâyeciliğine geçiş döneminin ürünüdür.

Dede Korkut Hikayelerinin Özellikleri
1.Eserin asıl adı Kitab-ı Dede Korkut Alâ Lisân-ı Taife-i Oğuzan’dır.
2. Aralarında ortak özellikler bulunan on iki ayrı hikâye ve bir önsözden oluşur.
3. Kitaptaki hikâyelerin herbirine “boy” adı verilir.
4. Hikâye-masal özellikleri taşımakla birlikte destan özelliği de göstermektedir.
5. Dede Korkut Hikâyeleri adını, hikâyeleri ilk kez söylediğine inanılan Dede Korkut’tan almaktadır. Dede Korkut hikâyenin sonunda ortaya çıkar ve bir dua ile öyküyü bitirir. Dede Korkut, aynı zamanda Oğuzların akıl hocasıdır.
6. Nazım–nesir karışık olan eserde aliterasyonlara sık sık rastlanır.
7. Doğu Anadolu ve Azerbaycan yöreleri hikayelerin mekanını oluşturur.

[edebiyat_lys]

Büyük Türk destan bilgesi Dede Korkut’un kişiliği üzerinde bilgilerimiz yetersiz kalıyor. Korkut-Ata adıyla da tanınan Dede Korkut, söylentilere göre Oğuzların Bayat Boyundan Kara Hoca’nın oğludur.

Onun, IX. ve XI. yüzyıllar arasında Türkistan’da Sir-Derya nehrinin Aral Gölüne döküldüğü yerde doğduğu, Ürgeç Dede adında bir oğlu olduğu, Oğuz Türklerinden büyük saygı gördüğü, bu bölgelerde hüküm süren Türk hakanlarına akıl hocalığı ve danışmanlık ettiği destanlarından anlaşılmaktadır.

Dede Korkut’un Türkler arasında, ağızdan ağıza, dilden dile dolaşan destan niteliğindeki hikâyeleri XV. yüzyılda Akkoyunlu’lar devrinde Dede Korkut Kitabı adıyla bir kitapta toplanmış, böylelikle sözden yazıya dökülmüştür. Destan derleyicisi, Dede Korkut kitabının önsözünde Dede Korkut hakkında şu bilgileri verir ve onun ağzından şu öğütlerde bulunur:

(Bayat Boyundan Korkut Ata derler bir er ortaya çıktı. 0 kişi, Oğuz’un tam bilicisi idi. Ne derse olurdu. Gaipten türlü haber söylerdi…)

(Korkut Ata Oğuz Kavminin her müşkülünü hallederdi. Her ne iş olsa Korkut Ata’ya danışmayınca yapmazlardı. Her ne ki buyursa kabul ederlerdi. Sözünü tutup tamam ederlerdi…)

(Dede Korkut söylemiş: Lapa lapa karlar yağsa yaza kalmaz, yapağılı yeşil çimen güze kalmaz. Eski pamuk bez olmaz, eski düşman dost olmaz. Kara koç ata kıymayınca yol alınmaz, kara çelik öz kılıcı çalmayınca hasım dönmez, er malına kıymayınca adı çıkmaz. Kız anadan görmeyince öğüt almaz, oğul babadan görmeyince sofra çekmez. Oğul babanın yerine yetişenidir, iki gözünün biridir. Devletli oğul olsa ocağının korudur…)

(Dede Korkut bir daha söylemiş: Sert yürürken cins bir ata nâmert yiğit binemez, binince binmese daha iyi. Çalıp keser öz kılıcı nâmertler çalınca çalmasa daha iyi… Çala bilen yiğide, ok’la kılıçtan bir çomak daha iyi. Konuğu olmayan kara evler yıkılsa daha iyi… Atın yemediği acı otlar bitmese daha iyi. İnsanın içmediği acı sular sızmasa daha iyi…)

Dede Korkut’un kitabında on iki destan var. Bu destanlar, Türk dilinin en güzel örnekleri olduğu gibi, Türk ruhuna, Türk düşüncesine ışık tutan en açık belgelerdir.

Dede Korkut, Oğuz Türklerini, onların inanışlarını, yaşayışlarını, gelenek ve göreneklerini, yiğitliklerini, sağlam karakteri ve ahlâkını, ruh enginliğini, saf, arı-duru bir Türkçe ile dile getirir. Destanlarındaki şiirlerinde, çalınan kopuzların kıvrak ritmi, yanık havası vardır.

Bamsı Böyrek Destanı’nda Bey Böyrek’in ardından yavuklusu Banu Çiçek şöyle seslenir ;

Vay al duvağımın sahibi,
Vay alnımın başımın umudu.
Vay şah yiğidim, şahbaz yiğidim,
Doyuncaya dek yüzüne bakamadığım
Han yiğit…
Göz açıp ta gördüğüm,
Gönül ile sevdiğim,
Bir yastığa baş koyduğum
Yolunda öldüğüm, kurban olduğum
Can yiğit…

Dede Korkut destanlarının kahramanları, iyiliği ve doğruluğu öğütler. Güçsüzlerin, çaresizlerin, her zaman yanındadır. Hile-hurda bilmezler, tok sözlü, sözlerinin eridirler. Türk milletinin birlik ve beraberliğini, millî dayanışmayı, el ele tutuşmayı telkin eder.

Yüzyıllar boyu, heyecanla okunan bu eserdeki destanlar, Doğu ve Orta Anadolu’da, çeşitli varyantları ile yaşamıştır. Anadolu’nun birçok bölgelerinde, halk arasında söylenen, kuşaktan kuşağa aktarılan hikâye ve destanlarda Dede Korkut’un izleri ve büyük etkileri vardır.

Millî Destanımızın ana kaynağı olan Dede Korkut Kitabı’nın bugün elde, biri Dresden’de, öteki Vatikan’da olmak üzere, iki yazma nüshası vardır. Bu yazma eserlere dayanarak Dede Korkut Kitabı, memleketimizde birkaç kez basıldığı gibi, birçok yabancı memleketlerde çeşitli dillere de çevrilmiştir.

Türk Dünyası
DEDE KORKUT ŞÖLENİNDE
Bayburt ta Buluştu

Kimdir Korkut Ata?
Namık Kemal Zeybek

Türk Dünyası nın Korkut Ata sı İçimizde Yaşıyor
Türk Dünyası nın dört bir yanından gelen konukların katılımıyla bu yıl yedincisi gerçekleştirilen Dede Korkut Uluslararası Kültür ve Sanat Şöleni 16-22 Temmuz 2001 tarihleri arasında Bayburt ta gerçe Kimdir Korkut Ata? Türk milletine İslam’dan önce gönderilmiş bir tanrı elçisi mi? Neden olmasın? Yüzlerce elçi göndermiş olan Yüce Tanrı, Korkut Ata’yı da Türklere göndermiş olabilir. Korkut Ata belki de evliyadandır… Ötelere erişmiş, ötelerden öğrendiklerini Türklere iletmiştir. Nerede Türk varsa, orada Korkut Ata vardır.
Halkımız en doğrusunu bilir diyelim; Korkut Ata “Varlığın övüncü Yüce Elçi Efendimiz” zamanında yaşamış veya belki ruhaniyetinden İslam’ı öğrenerek arasında yaymağa başlamış bir büyük insandır. İslam’ın gerçeklerini, insanlığın erdemlerini, varlığını gizlilerini ve yiğitlerin törenlerini kopuzuyla çalmış, söylemiştir.

Tartışılmaz gerçek nedir? O’nu Allah’tan başka kimse bilmiyor. Ata Dede Korkut destanlarının bize söylediği gerçek o ki; Korkut Ata, Oğuz ve Kıpçakların bir arada yaşadığı dönemde yaşamıştır. Ve Bayburt çevresi O’nun yaşadığı veya “yeniden yaşadığı” bir bölge olmuştur.

Bayburt çevresindeki derin kültür oluşumunu, yedi kat yer altına inen, yedi kat göklere çıkan masal dünyasını, destanları ezberden okuyan, okumamış kadınların üstün irfan kudretini bilenler için hiç de şaşırtıcı değildir. Korkut Ata sağlığında Bayburt’ta yaşamasa bile yüzyıllardan beri Bayburt’ta yaşıyor.

Korkut Ata, Türk Dünyasına sesleniyor. Birlik, bilim ve bilinç yolunu gösteriyor… Korkut Ata, Türk Dünyasının her yerinde bilinir. Avrupa ve Türkiye Türklüğü, Türkistan ve İdil-Ural Türklüğü, Korkut Ata’ya sahip çıkar. Hepsi de haklıdır. Nerede Türk varsa, Korkut Ata oradadır. Kim sahip çıkarsa, Korkut Ata onlarındır. Kim Korkut Ata’ya sahip çıkarsa, Korkut Ata da, onlara sahip çıkar.
Korkut Ata’nın bir mezarı Kazakistan’da, Türkistan şehrine yakın bir yerdedir. Bir mezarı da Bayburt’tadır…
Yunus Emre de öyle değil midir? Şimdilik bilinen 13 mezarı var. On üç mü? Hayır. “Bin” mezarı var. Azerbaycanlı büyük şairimiz Bahtiyar Vahapzade ne diyor;

“Bir yerde ölüp bes niye bin yerde mezarı
Çünkü gazılır her gün gönüllerde mezarı
Otlarda, çiçeklerde ve güllerde doğuldu
Bir yerde ölüp bes niye bin yerde doğuldu
Efsane mi gerçek mi bu insan, ince insan
Varlı sesidir, kopmuş o Türk’ün kopuzundan!”

Türk’ün kopuzunun en büyük ustası Korkut Ata… Korkut Ata, kopuzu ile Türklere varolmanın gerçeklerini anlatan insan. Korkut Ata’nın topuzu din yolunun inceliklerini ve barışın erdemlerini ve birliğin faziletlerini anlatmıştır. Gerektiği zaman, kopuz millet savunmasında yiğitlerin yüreklerine cesaret aşısı olmuştur.

Selam olsun sana Korkut Atamız
Selam olsun sana Bayburt kalası… kleştirildi.
“Bir yerde ölüp bes niye bin yerde mezarı
Çünkü gazılır her gün gönüllerde mezarı
Otlarda, çiçeklerde ve güllerde doğuldu
Bir yerde ölüp bes niye bin yerde doğuldu
Efsane mi gerçek mi bu insan, ince insan
Varlı sesidir, kopmuş o Türk’ün kopuzundan!”

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

Bence her TÜRK’ün okuması gereken ve üstadların bile “Bütün Türk edebiyatını bir tarafa, Dede Korkut’un anlattıklarını bir tarafa koysanız Dede Korkut ağır basar”. diyerek övdüğü, TÜRK yaşayış, kültür, inanç… değerlerini ortaya koyan şanlı destanlarımızı sizlere sunuyorum.

Uşun Koca Oğlu Segrek Destanı
Basatın Tepegözü Öldürdüğü Destanı
Kazılık Koca Oğlu Yigenek Destanı
Kanglı Koca Oğlu Kan Turalı Destanı
Kam Pürenin Oğlu Bamsı Beyrek Destanı
Dirse Han Oğlu Boğaç Han Destanı
Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Destanı
İç Oğuza Dış Oğuz Asi Olup Beyreğin Öldüğü Destanı
Salur Kazan Esir Olup Oğlu Uruz’un Çıkardığı Destan

Begil Oğlu Emren Destanı (Dede Korkut Destanları)

Not: İçerik yazarlarımız tarafından en baştan oluşturulmuş olup izinsiz kopyalanması yasaktır

Yiğitleri Kan Turalı’yı övüp söylemiş, görelim hanım ne söylemiş :

“Kapkayalar basında yuva tutan,

Yüce Allah’a  yakın uçan,

Mancınığı ağır taştan vızıldayıp müthiş inen,

Arı gölün ördeğini şakıyıp alan,

Koca üveyik dipte yürürken çekip yüzen,

Karıncığı aç olsa kalkıp uçan,

Cümle kuşlar sultanı kartal kuşu,

Kanadıyla  saksağana kendisini şakıdır  mı?

Alp yiğitler savaş günü düşmanından kaygılanır mı?”

dediler.

“Sarı  elbiseli Selcen Hatun köşkten bakar.

Kime baksa aşk ile onu yakar.

Sarı  elbiseli kız aşkına bir hu!”

dedi.

Kan Turalı adı güzel Muhammed’e salavat getirdi, deveye bir tekme vurdu. Deve bağırdı. Bir daha vurdu, deve ayağı üzerinde duramadı ,yıkıldı. Kan Turalı deveyi  iki yerinden boğazladı. Arkasından iki kayış çıkardı, tekürün önüne bıraktı:

Kan Turalı :”Akıncıların okluğunun bağı, üzengisinin kayışı kopar, dikmek gerekir.” dedi.

Tekür : “Vallah bu yiğidi gözüm gördü, gönlüm sevdi .”dedi.

Kırk yerde otağ diktirdi. Kırk yerde kızıl alaca gelin odası diktirdi. Kan Turalı ile kızı getirip gelin odasına koydular. Ozan geldi coşturucu havalar çaldı. Oğuz yiğidinin yüreği kabardı. Kılıcını çıkardı yere çaldı, kertti, dedi ki:

“Yer gibi kertileyim, toprak gibi savrulayım, kılıcıma doğranayım, okuma saplanayım, oğlum doğmasın, doğarsa on güne varmasın, bey babamın, kadın anamın yüzünü görmeden bu gelin odasına girersem.” dedi.

Evini çözdü, devesini bağırttı, kara koç atını kişnetti, geceyi gündüze kattı, göçtü.

Yedi gün yedi gece at koşturdu. Oğuz’un hudut boyuna çıktı, çadır dikti.

Kan Turalı:

“Hey kırk eşim, kırk arkadaşım,

Kurban olsun size benim başım.”

Hak Taala yol verdi vardım, o üç canavarı öldürdüm, sarı elbiseli Selcen Hatun’u aldım geldim, haber eyleyin babam bana karşı gelsin.” dedi.

Kan Turalı baktı gördü bu konduğu yerde kuğu kuşları, turnalar, sülünler, keklikler uçuyorlar. Soğuk soğuk sular, çayırlar, çimenler… Selcen Hatun bu yeri güzel gördü, beğendi. İndiler, yediler içtiler.

O zamanlar Oğuz yiğitlerine ne kaza gelse uykudan gelirdi. Kan Turalı’nın uykusu geldi, uyudu.

Uyurken kız: “Benim aşıklarım çoktur, ansızın dört nala gelmesin, tutup yiğidimi öldürmesinler. Akça yüzlü ben gelini tutup babamın anamın evine iletmesinler.” dedi. Kan Turalı’nın atının giyimini sessizce tuttu giydirdi. Kendisi de giyindi. Mızrağını eline aldı, bir yüksek yere çıktı, beklemeye başladı.

Meğer hanım tekür pişman oldu. Üç canavar öldürüp  kızcağızını aldı gitti diye  gizlice kara elbiseli, mavi demirli altı yüz kafir seçti. Gece gündüz at koşturdular. Ansızın yetiştiler.

Kız hazır idi. Baktı ,gördü dört nala yetiştiler, atını oynattı, Kan Turalı’nın yanına gelip  söylemiş, görelim hanım ne söylemiş :

“Gafil olma kara basını kaldır yiğit,

Ela süzme güzel gözünü aç yiğit,

Pazularından ak ellerin bağlanmadan,

Ak alnın kara yere tepilmeden,

Ansızın  güzel başın kesilmeden,

Alca kanın yeryüzüne dökülmeden,

Hasım yetişti ,düşman erişti.

Ne yatıyorsun kalk yiğit.

Kapkayalar oynamadan ,yer oyuldu.

Yaşlı beyler ölmeden, el boşaldı.

Kaynaşarak uğrayarak dağdan indi.

Tertiplenip üzerine düşman geldi.

Yatacak yer mi buldun ,yurt mu buldun?

Ne oldu sana?”

diye seslendi. Kan Turalı sıçradı uyandı, ayağa kalktı.

Kan Turalı:” Ne söylüyorsun sevdiğim.” dedi.

Selcen Hatun: “Yiğidim, üzerine düşman geldi.Seni  uyarmak benden, savaşıp hüner göstermek senden .”dedi.

Kan Turalı gözünü açtı, göz kapaklarını kaldırdı. Bakınca gördü  ki at üzerinde gelen, zırhını giyinmiş, mızrağı elinde gördü. Yeri öptü.

Kan Turalı: “Amenna ve saddakna. Maksudumuz Hak Taala katında hasıl oldu.” Dedi. Temiz sudan abdest aldı. Ak atına bindi, adı güzel Muhammed’e salavat getirip  kara elbiseli kafire doğru at sürdü. Selcen Hatun atını  oynattı Kan Turalı’nın önüne geçti.

Kan Turalı: “Sevdiğim  nereye gidiyorsun? dedi.

Selcen Hatun: “Bey yiğit, baş esen olsa şapka  bulunmaz mı olur? Bu gelen kafir çok kafirdir. Savasalım, dövüşelim, Ölen ölsün, sağ kalanımız otağa gelsin.” dedi.

Burada Selcen Hatun at sürdü. Hasmını  bastırdı. Kaçanını kovalamadı, aman diyeni öldürmedi, öyle sandı ki düşman bastırıldı. Kılıcının kabzası kan içinde otağa geldi. Kan Turalı’yı bulamadı. O sırada Kan Turalı’nın babası  ve anası çıkageldi. Gördüler ki bu gelen kişinin kılıcının kabzası kanlı, oğlu görünmez. Haber sordular, görelim nasıl sordular:

Anası söyledi:

“Anam kişi, kızım kişi

Sabah erken yerinden kalkıverdin.

Oğulu bulabildin mi?

Birdenbire güzel başını kestirdin mi?

Kadın ana, bey baba diye bağırttın mı?

Sen geliyorsun, ama  oğlum  görünmüyor, bağrım yanıyor.

Ağız dilden birkaç kelime haber ve  bana.

Kara başım kurban olsun gelin sana.”

dedi. Kız bildi ki bunlar kaynanası ile kayın babasıdır. Kamçıyla  işaret ederek:

Selcen Hatun: “Otağa inin, nerede iner karışır toz var ise ve nerede karga kuzgun oynuyorsa orada arayalım.” dedi. Atına mahmuz vurdu, bir yüksek yere çıktı, etrafı gözetlemeye başladı.

Gördü ki bir derenin içinde toz kah toplanıyor kah dağılıyor. Üzerine geldi. Gördü ki Kan Turalı’nın atını ve Kan Turalı’nın gözünün kapağını oklamışlar. Yüzüne kan bürümüş, durmadan kanını siliyor. Kafirler üşüşüyor, kılıcını yalın eyliyor, kafiri önüne katıp kovalıyor.

Selcen Hatun Kan Turalı’yı böyle görünce, içine bir ateş düştü. Bir bölük kaza şahin girmiş gibi kafire at sürdü. Kafiri bir uçundan kırıp öbür ucundan çıktı.

Kan Turalı baktı, gördü ki bir kişi  düşmanı önüne katmış kovalıyor. Selcen olduğunu bilemedi.

Burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Kan Turalı:

“Kalkıp yerinden doğrulan yiğit sen nasıl bir yiğitsin?

Yelesi kara cins atına binen yiğit sen nasıl bir yiğitsin?

Birdenbire başlar kesen,

Destursuzca benim düşmanıma giren yiğit sen nasıl bir yiğitsin?

Destursuzca düşmana girmek bizim elde ayıp olur.

Bre yürü!

Doğan kuş olarak uçayım mı?

Ansızın senin başını ben keseyim mi?

Alca kanını yeryüzüne dökeyim mi?

Kara başını eğerin arka tarafına  asayım mı?

Bre belası gelmiş yiğit sen nasıl bir yiğitsin?

Çekilip dön git.”

Dedi.

Selcen Hatun burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

“Hey yiğidim, bey yiğidim!

Develer hiç yavrusundan döner mi?

Kara koçta cins atlar,

Taycığını hiç teper mi?

Ağıllarda akça koyun,

Kuzucağını hiç süser mi?

Alp yiğitler bey yiğitler,

Sevgilisine hiç kıyar mı?

Yiğidim, bey yiğidim

Bu düşmanın bir ucu bana, bir ucu sana.”

dedi. Kan Turalı anladı  ki  bu, düşmanı basıp dağıtan Selcen Hatun’dur. Bir tarafına da kendisi girdi. Kılıç çekip yürüdü, kafir başını kesti. Hasım bastırıldı, düşman dağıldı. Selcen Hatun Kan Turalı’yı atının arkasına aldı, çıktı. Giderlerken Kan Turalı’nın aklına bu geldi ki:

“Kalkıp ey Selcen Hatun doğrulduğunda,

Yelesi kara cins atına bindiğinde,

Babamın ak otağının eşiğine indiğinde,

Oğuz’un ela gözlü kızı  destan anlattığında,

Herkes sözünü söylediğinde,

Sen orada durasın, övünesin.

Kan Turalı perişan oldu.

At arkasına aldım ,çıktım diyesin.

Gözüm döndü ,gönlüm gitti.

Öldürürüm seni.”

dedi.

Selcen Hatun durumun ne olduğunu bilip söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

“ Bey yiğit,

Övunürse erkek övünsün ,aslandır.

Kadın övünmekle  erkek olmaz.

Alaca  yorgan içinde seninle sarmaşmadım.

Tatlı damak tutarak emişmedim.

Tez sevdin,tez usandın kavat oğlu kavat.2

Kadir Allah bilir ben sana

Munisim,yarim kıyma bana.”

dedi.

Kan Turalı: “Yok, elbette öldürmem gerekir.” dedi.

Selcen Hatun  hiddetlendi: “Bre kavat oğlu kavat, ben aşağı kulpa yapışırım, sen yukarı kulpa yapışırsın. Bre kavat oğlu, okunla mı, kılıcınla mı, gel beri konuşalım .”dedi.

Atını tepti, bir yüksek yere çıktı. Okluğundan doksan okunu yere döktü. İki okun temrenini çıkardı. Birini yaya taktı, birini eline aldı. Temrenli ok ile atmağa kıyamadı.

Selcen Hatun: “Yiğit at okunu.”dedi.

Kan Turalı: “Kızların yolu evveldir, önce sen at.” dedi.

Kız bir oku Kan Turalı’ya attı. Şöyle ki başında olan bit ayağına indi. İleri gelip Selcen Hatun’u kucaklayıp barıştılar.

Kan Turalı burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

“Işıl ışıl ışıldayan ince elbiselim,

Yere basmayıp yürüyen selvi boylum,

Kar üzerine kan damlamış gibi kızıl yanaklım,

Çift badem sığmayan dar ağızlım,

Ressamların çizdiği kara kaşlım,

Kurumsu kırk tutam kara saçlım,

Aslan soyu sultan kızı,

B en seni öldürmeğe  kıyar mıydım?

Kendi canıma kıyarım,ama sana kıymam.

Ben seni deniyordum.”

dedi.

Selcen Hatun da burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

“Kalkarak yerimden doğrulurdum.

Yelesi kara cins atıma binerdim.

Babamın ak otağından çıkardım.

Arku Beli Ala Dağı avlardım.

Alaca geyik, yabani geyik kovalardım.

Çekince bir ok ile vururdum.

Temrensiz ok ile yiğit seni deniyordum.

Öldürmeğe yiğidim ben seni kıyar mıydım?”

dedi. Irağından yakınından geliştiler. Gizli yaka tutarak koklaştılar, tatlı damak vererek soruştular. Ak boz atlara binerek koşuşturup, bey babasının yanına eriştiler.

Babası oğlancığını görünce  Allah’a şükürler eyledi. Oğlu ile, gelini ile Kanlı Koca Oğuz’a girdi. Yeşil, alaca, güzel çimene çadır kurdu. Attan aygır, deveden erkek deve, koyundan koç kestirdi. Düğün etti. Kudretli Oğuz beylerini ağırladı. Altınlıca gölgeliğini dikip Kan Turalı gelin odasına girip muradına muradına  erdi.

Dedem Korkut gelip neşeli havalar çaldı. Destan söyledi ,deyiş dedi. Gazi erenlerin başına ne geldiğini söyledi.

“Şimdi hani dediğim bey erenler,

Dünya benimdir  diyenler

Ecel aldı, yer gizledi.

Fani dünya kime kaldı?

Gelimli gidimli dünya,

Son ucu ölümlü dünya.

Kadir Mevlam, ecel geldiğinde temiz  imandan ayırmasın. Kadir seni namerde muhtaç etmesin. Allah’ın verdiği ümidin kesilmesin. Ak alnında beş kelime dua kıldık, kabul olsun. Amin diyenler Allah’ın yüzünü görsün. Derlesin toplasın günahınızı adı güzel Muhammed Mustafa’ya bağışlasın hanım hey!”

Vay göz açıp gördüğüm,

Gönül verip sevdiğim,

Vay al duvağımın sahibi,

Vay alnımın başımın umudu,

Han Beyrek!

diye ağladı. Babasına, anasına haber oldu. Ap alaca yurduna feryat figan girdi. Ak çıkardılar, kara giydiler. Kudretli Oğuz Beyleri Beyrek’ten ümit kestiler.

Yalancı oğlu Yaltacuk ,küçük düğününü yaptı büyük düğününe mühlet koydu.

Beyrek’in babası Bay Büre Bey de bezirganlarını çağırdı yanına getirdi.

Bay Büre Bey: “Bre bezirganlar gidin, memleket memleket her yeri  arayın. Beyrek’in ölüsünün dirisinin  haberini getirirsiniz belki.” dedi.

Bezirganlar hazırlık gördüler. Gece gündüz demeyip yürüdüler. Birdenbire Parasarın Bayburt Hisarı’na geldiler. Meğer o gün kafirlerin mukaddes günleriymiş. Her biri yemekte içmekte idi. Beyrek’i de getirip ona kopuz çaldırıyorlardı. Beyrek yüce çardaktan baktı bezirganları gördü.

Bunları gördüğünde haberleşti, görelim hanım ne haberleşti:

Beyrek:

“Düz ,engin, havadar yerden gelen kervancı,

Bey babamın, kadın anamın hediyesi kervancı,

Ayağı uzun koç ata binen kervancı,

Ünümü anla, sözümü dinle kervancı,

Kudretli Oğuz içinde Ulaş oğlu Salur Kazan’ı,

Sorar olsam sağ mı kervancı?

Kıyan Selçuk oğlu Deli Dündar’ı,

Sorar olsam sağ mı kervancı?

Kara Güne oğlu Kara Budağ’ı

Sorar olsam sağ mı kervancı?

Ak sakallı babamı,ak saçlı  anamı,

Sorar olsam sağ mı kervancı?

Göz açıp da gördüğüm,

Gönül verip  sevdiğim,

Bay Bican kızı Banı Çiçek evde mi,

Yoksa kimseye vardı mı kervancı?

Söyle bana,

Kara başım kurban olsun kervancı sana.”

dedi. Bezirganlar da söyledi,görelim hanım ne söyledi:

Bezirganlar:

“Sağ mısın, esen misin canım Bamsı?

On altı yılın hasreti Han’ım Bamsı,

Kudretli Oğuz içinde;

Kazan Bey’i soruyorsan  sağdır Bamsı.

Kıyan Selçuk oğlu Deli Dündar’ı soruyorsan sağdır Bamsı.

Kara Göne oğlu Budağ’ı soruyorsan sağdır Bamsı.

O beyler ak çıkardı ,kara giydi senin için Bamsı.

Ak sakallı babanı ,ak saçlı ananı soruyorsan sağdır Bamsı.

Ak çıkarıp kara giydiler senin için Bamsı.

Yedi kız kardeşini yedi yol ayırımında ağlar gördüm Bamsı.

Güz elması gibi al yanaklarını yırtar gördüm Bamsı.

Gitti  gelmez kardeş diye feryad eder gördüm Bamsı.

Göz açıp da gördüğün,

Gönül verip sevdiği,

Bay Bican kızı Banı Çiçek

Küçük düğününü yaptı, büyük düğününe mühlet koydu.

Yalancı oğlu Yaltacuk’a varır gördüm Han Beyrek.

Parasarın Bayburt Hisarı’ndan kaçmaya bak.

Ap alaca gerdeğine gelmeye bak.

Gelemezsen Bay Bican kızı Banı Çiçek’i aldırdın belli bil.”

dediler. Beyrek kalktı, ağlaya ağlaya kırk yiğidin yanına geldi. Kaba sarığını kaldırdı yere çaldı, der:

Beyrek:”Hey benim kırk arkadaşım, biliyor musunuz neler oldu? Yalancı oğlu Yaltacuk benim ölüm haberimi iletmiş, penceresi altın otağına babamın figan girmiş, kara benzer kızı gelini ak çıkarmış kara giymiş. Göz açıp da gördüğüm, gönül verip sevdiğim Banı Çiçek Yalancı oğlu Yaltacuk’a varır olmuş.”

Böyle deyince kırk yiğidi kaba sarıklarını kaldırıp yere çaldılar, hüngür hüngür  ağlaştılar, feryat figan ettiler.

Meğer kafir beyinin bir bekar kızı vardı. Her gün Beyrek’i görmeğe gelirdi. O gün yine görmeye geldi. Baktı gördü, Beyrek çok üzgün.

Kız : “Niçin üzüntülüsün Han’ım yiğit? Her geldiğimde  seni şen görürdüm, gülerdin oynardın, şimdi ne oldu sana?” dedi.

Beyrek: “Nasıl üzüntülü olmayayım? On altı yıldır ki babanın esiriyim. Babaya, anaya, akrabaya kardeşe hasretim. Ve hem bir kara gözlü yavuklum vardı. Yalancı oğlu Yaltacuk derler bir kişi var idi.Varmış yalan söylemiş, beni öldü demiş, sevdiği de ona varır olmuş.” dedi.

Böyle söyleyince, kız  Beyrek’e şöyle söyledi.

Kız : “ Eğer seni hisardan aşağı urganla sallandıracak olursam, babana anana sağlık ile varacak olursan buraya geri dönüp beni gelip helallığa alır mısın?” dedi.

Beyrek and içti: “Eğer Oğuz’a sağ salim  varıp da   ,gelip seni helallığa almazsam; kılıcıma doğranayım, okuma saplanayım, yer gibi oyulayım, toprak gibi savrulayım.”dedi.

Kız da urgan getirip Beyrek’i hisardan aşağı sallandırdı. Beyrek aşağı baktı, kendisini yeryüzünde gördü. Allah’a şükredip, yola düştü. Gide gide kafirin at sürüsüne ulaştı. “Bir at bulursam tutayım bineyim.” dedi. Baktı gördü kendisinin deniz tayı boz aygırı burada otlayıp duruyor. Boz aygır da Beyrek’i görüp tanıdı, iki ayağının üzerine kalktı kişnedi.

Beyrek de “Boz Aygırı” övmüş, görelim hanım nasıl övmüş:

Açık açık meydana benzer senin alıncığın,

Gece ışık saçan taşa benzer senin gözceğizin,

İpek tele  benzer senin yeleciğin,

İki çift kardeşe benzer senin kulacığın,

Eri muradına erdirir senin arkacığın,

At demem sana, kardeşimden daha iyi kardeş derim.

Başıma iş geldi sana arkadaşımdan daha iyi arkadaş derim.

dedi. At başını yukarı tuttu, bir kulağını kaldırdı. Beyrek’in karşısına geldi. Beyrek, atın göğsünü kucakladı, iki gözünü öptü. Sıçradı bindi, hisarın kapısına geldi. Otuz dokuz arkadaşını emanet etti, görelim hanım nasıl emanet etti:

Beyrek :

Bre pis dinli kafir,

Benim ağzıma sövdün durdun  tahammül edemedim.

Kara domuz etinden yahni yedirdin tahammül edemedim.

Allah ı bana yol verdi gider oldum, bre kafir.

Otuz dokuz yiğidimi burada bırakıyorum  bre kafir,

Döndüğümde birini eksik bulsam, yerine on öldürürüm.

Onunu eksik bulursam, yerine yüzünü öldürürüm bre kafir.

Otuz dokuz yiğidim  emanettir bre kafir.

dedi. Yürüdü ve oradan ayrıldı. Kırk kafir  atlandılar, ardına düştüler. Kovaladılar fakat ona  yetişemediler.Geri  döndüler.

Beyrek Oğuz’a geldi. Baktı gördü bir ozan gidiyor.

Beyrek: “Bre ozan nereye gidiyorsun?”dedi.

Ozan: “Bey yiğit düğüne gidiyorum.”dedi.

Beyrek: “Düğün kimin?”dedi.

Ozan:”Yalancı oğlu Yaltacuk dedikleri kişinindir.” dedi.

Beyrek:”Bre kimin nesini alıyor?” dedi.

Ozan: “Han Beyrek’in adaklısını alıyor.” dedi.

Beyrek: “Bre ozan kopuzunu bana ver, atımı sana vereyim. Sakla, geri geldiğimde  parasını  getirip alayım.” dedi.

Ozan: “Avazım kısılmadan, sesim kalınlaşmadan bir attır elime geçti, götüreyim, saklayayım.” dedi. Ozan kopuzu Beyrek’e verdi. Beyrek kopuzu aldı, babasının yurduna yaklaştı. Baktı gördü ki birkaç çoban  yolun kenarına  çekilmiş hem  ağlıyorlar, hem de  durmayıp taş yığıyorlar.

Beyrek: “Bre çobanlar, bir kişi yolda taş bulsa kenara  atar, siz bu yolda bu taşı niçin yığıyorsunuz?”dedi.

Çobanlar: “Bre sen seni bilirsin, bizim halimizden haberin yok.” dediler.

Beyrek:”Bre ne haliniz vardır?”dedi.

Çobanlar: “Beyimizin bir oğlu vardı, on altı yıldır ki ölü mü  diri mi kimse bilmez. Yalancı oğlu Yaltacuk derler, ölü diye  haberini getirdi, adaklısını ona verdiler, gelir burdan geçer, vuralım onu, ona varmasın, eşine dengine varsın.” dediler.

Beyrek: “Bre yüzünüz ak olsun, ağanızın ekmeği size helal olsun.” dedi. Oradan babasının yurduna geldi. Meğer evlerinin önündeki büyük ağacın dibinde bir güzel pınar vardı. Beyrek baktı, gördü ki küçük kız kardeşi pınardan su almaya geliyor. “Kardeş Beyrek!” diye ağlıyor feryat ediyor.” Toyun düğünün kara oldu.” diye ağlıyor. Beyrek’e  ayrılık acısı çöktü, dayanamadı. Gözünün boncuk boncuk yaşlar aktı. Çağırarak burada söyler, görelim hanım ne söyler:

Beyrek :

“Bre kız ne ağlıyorsun, ne bağırıyorsun ağabey diye?

Yandı bağrım, yakıldı içim.

Senin ağabeyin yok mu olmuştur?

Yüreğine kaynar yağlar mı dökülmüştür?

Kara bağrın mı sarsılmıştır?

Ağabey diye ne ağlıyorsun ,ne bağırıyorsun?

Yandı bağrım yakıldı içim.

Karşı yatan kara dağı soracak olsam yaylak kimin?

Soğuk soğuk sularını soracak olsam içme kimin?

Tavla tavla koç atları soracak olsam binek kimin?

Katar katar develeri soracak olsam yük taşıyıcı kimin?

Ağıllarda akça koyunu soracak olsam şölen kimin?

Karalı mavili otağı sorar olsam gölge kimin?

Ağız dilden kız bir  haber ver  bana.

Kara başım kurban olsun bugün sana.

dedi.

Kız :

“Çalma ozan, söyleme ozan.

Yaslı ben kızın nesine gerek ozan.

Karşı yatan kara dağı sorarsan,

Ağabeyim Beyrek’in yaylasıydı.

Ağabeyim Beyrek gideli yayladığım yok.

Soğuk soğuk sularını sorarsan,

Ağabeyim Beyrek’in içmesiydi.

Ağabeyim Beyrek gideli içtiğim yok.

Tavla tavla koç atları sorarsan,

Ağabeyim Beyrek’in bineğiydi.

Ağabeyim Beyrek gideli bindiğim yok.

Katar katar develeri sorarsan,

Ağabeyim Beyrek’in yük taşıyıcısıydı.

Ağabeyim Beyrek gideli yükleyenim yok.

Ağıllarda akça koyunu sorarsan,

Ağabeyim Beyrek’in şöleniydi.

Ağabeyim Beyrek gideli şölenim yok.

Karalı mavili otağı sorarsan,

Ağabeyim Beyrek’indir.

Ağabeyim Beyrek gideli göçenim yok.”

Yine kız der:

“Bre ozan,

Karşı yatan kara dağdan gelip  geçtiğinde,

Beyrek adlı bir yiğide rastlamadın mı?

Taşkın taşkın suları aşıp geldiğinde geçtiğinde,

Beyrek adlı bir yiğide rastlamadın mı?

Ağır adlı şehirlerden gelip  geçtiğinde,

Beyrek adlı bir yiğide rastlamadın mı?

Bre ozan gördün ise söyle bana.

Kara başım kurban olsun ozan sana.”

dedi.

Kız gene der:

“Karşı yatan kara dağım yıkılmıştır.

Ozan senin haberin yok.

Gölgeli koca ağacım kesilmiştir.

Ozan senin haberin yok.

Kara bağrım delinmiştir.

Ozan senin haberin yok

Çalma ozan, söyleme ozan.

Yaslı ben kızın nesine gerek ozan.

Az ilerde  düğün var, düğüne varıp öt ozan.”

dedi. Beyrek buradan ayrılıp büyük kız kardeşlerinin yanına geldi. Baktı gördü kız kardeşleri karalı mavili bir arada oturuyorlar.

 Çağırıp Beyrek söyler, görelim hanım ne söyler:

Sabah sabah yerinden kalkan kızlar,

Ak otağı bırakıp kara otağa giren kızlar,

Ak çıkarıp kara giyen kızlar,

Bağır gibi katılaşan yoğurttan ne var?

Kara saç altında kül ekmeğinden ne var?

Deri yaygıda ekmekten ne var?

Üç gündür yoldan geldim doyurun beni.

Üç güne varmasın Allah sevindirsin sizleri.

dedi. Kızlar vardılar, yemek getirdiler, Beyrek’in karnını doyurdular.

Beyrek : “Ağabeyinizin başı  gözü sadakası için eski kaftanınız varsa verin  giyeyim düğüne varayım. Düğünde elime kaftan verirler, tekrar kaftanınızı geri veririm.” dedi. Vardılar, Beyrek’in kaftanı var imiş, buna verdiler. Aldı giydi, boyu boyura, beli beline, kolu koluna yakıştı. Büyük kız kardeşi bunu Beyrek’e benzetti, kara süzme gözleri kanlı  yaşla doldu.

Söylemiş, görelim hanım ne söylemiş :

Kara sürme gözlerin fersizleşmeseydi,

Ağabeyim Beyrek diyeydim ozan sana.

Yüzünü kara saç örtmeseydi,

Ağabeyim Beyrek diyeydim ozan sana.

Sağlam sağlam bileklerin solmasaydı,

Ağabeyim Beyrek diyeydim ozan sana.

Sallana sallana yürüyüşünden,

Aslan gibi duruşundan,

Arkaya dönüp bakışından,

Ağabeyim Beyrek’e benzetiyorum ozan seni.

Sevindirdin yerindirme ozan beni.

Dedi.Kız bir daha söylemiş:

Çalma ozan, söyleme ozan.

Ağabeyim Beyrek gideli bize ozan geldiği yok.

Üstümüzden kaftanımızı aldığı yok.

Başımızdan örtümüzü aldığı yok.

Boynuzu burma koçlarımızı aldığı yok.

dedi.

Beyrek:”Gördün mü,kızlar bu kaftanla  beni tanıdı,Kudretli Oğuz beyleri de tanırlar.Göreyim Oğuz’da benim dostum düşmanım kimdir?Bileyim.”diyerek,kaftanını sıyırdı,kaldırdı kızların üstüne atıverdi.”Ne siz kalın,ne Beyrek kalsın,bir eski kaftan verdiniz,benim beynimi aldınız.” deyip vardı bir eski deve çuvalı buldu,deldi boynuna geçirdi,kendisini deliliğe verdi.Sürdü düğüne geldi.

Gördü,düğünde güvey olacak ok atıyor.Kara Güne oğlu Deli Budak,Kazan Bey oğlu Uruz,beyler başı Yeğenek,Gaflet Koca oğlu  Şir Şemseddin,kızın kardeşi Deli Karçar bile ok atıyorlardı.Beyrek bunların ok atışlarını seyretti.Ne zaman Kara Budak atsa, Beyrek:”Elin var olsun.”diyordu.Şir Şemseddin atsa “Elin var olsun.”diyordu.Her kim atsa,” Elin var olsun.”diyordu.Ne zaman güvey arsa “Elin kurusun,parmakların çürüsün,hey domuz oğlu domuz”diyordu.”Bre domuz oğlu domuz ,güveyilere sen kurban ol”diyordu.

Yalancı oğlu Yaltacık’ın öfkesi tuttu.Bağırdı.

Yaltacık:“Bre kavat oğlu deli kavat,sana düşer mi bana bunun gibi söz söylemek?Gel bre kavat,benim yayımı çek.Yoksa şimdi seni öldürürüm,boynunu vururum.”dedi.

Böyle deyince, Beyrek herifin yayını aldı,çekti.Kabzasından yay iki parça oldu.Götürdü,yüzüne attı.

Beyrek: “Çorak yerde çayır kuşuna atmak için iyi.”dedi.

Yalancı oğlu Yaltacık yayın ufalandığını gördü,çok kızdı.

Yaltacık:”Bre varın,Beyrek’in yayı vardır getirin.”dedi.Vardılar, getirdiler. Beyrek yayını görünce yoldaşlarını andı,ağladı.Yayını eline alıp öptü.Görelim yayını nasıl övdü:

Tul tulara gerdiğim,

Tuladarı duharlıyı koduğum,

Düşman yurdu elimde

Kıl okluklum aygır malı,

Aygır verip aldığım,

Ak kirişli sert yayım,

Boğa verip aldığım,

Boğumlu  kirişlim,

Sıkıntılı yerde bıraktım geldim.

Otuz dokuz arkadaşım,iki kervanım.

Dedi.Sonra Beyrek :”Beyler sizin aşkınıza çekeyim yayı,atayım oku”dedi.Meğer güveyinin yüzüğüne nişan alıp ok  atıyorlardı.Beyrek ok ile yüzüğü vurdu paraladı.Oğuz beyleri bunu görünce ellerini çırpıp gülüştüler.

Kazan Bey bakıp seyrediyordu.Adam gönderdi, Beyrek’i çağırdı.Deli ozan geldi,baş eğdi,elini bağrına  bastı,selam verdi.Beyrek söyledi,görelim ne söyledi.

Beyrek:

Sabah erken yerde dikilince ak otağlı,

Atlastan yapılmış  mavi gölgelikli,

Tavla tavla çekilince yiğit atlı,

Çağırıp seslenince yol çavuşlu,

Çalkalandığında yağ dökülen bol nimetli,

Darda kalmış yiğidin arkası,

Zavallının, biçarenin ümidi,

Bayındır Han’ın güveyisi,

Yırtıcı kuşun yavrusu,

Türkistan’ın direği,

Amet suyunun aslanı,

Karacuğun kaplanı,

Yağız al atın sahibi,

Han Uruz’un babası Han’ım Kazan.

Ünümü anla ,sözümü dinle.

Sabah sabah kalkmışsın,

Ak ormana girmişsin,

Ak kavağın budağından sallayarak geçmişsin,

Can yaycığını eğmişsin,

Okcağızını kurmuşsun,

Adını gelin odası koymuşsun,

Sağda oturan sağ beyler,

Sol kolda oturan sol beyler,

Eşikteki  güvenilenler,

Dipte oturan has beyler,

Kutlu olsun devletiniz.

Böyle söyleyince,Kazan Bey söyledi.

 Kazan Bey: “Bre deli ozan, benden ne dilersin, çadırlı otağ mı dilersin, kul hizmetçi mi dilersin, altın akçe mi dilersin? Vereyim.” dedi.

 Beyrek: “Sultanım, beni bıraksan da şölen yemeğinin yanına varsam, karnım açtır, doyursam.” dedi. Kazan Bey:”Deli ozan, devletini tepti, beyler bugünkü beyliğim bunun olsun, bırakın nereye giderse gitsin, neylerse eylesin.” dedi.

Beyrek şölen yemeğinin üzerine geldi. Karnını doyurduktan sonra kazanları tepti, döktü, çevirdi. Yahninin kimini sağına, kimini soluna attı. Sağdan gideni sağ aldı, soldan gideni sol aldı. Haklıya hakkı değsin, haksıza yüzü karalığı değsin.

Kazan Bey’e haber oldu.” Sultanım deli ozan hep yemeği döktü dediler, şimdi kadınların yanına varmak istiyor.”dediler.

Kazan: “Bre bırakın kadınların yanına da varsın.” dedi.

Beyrek kalktı, kadınların yanına vardı .Zurnacıları kovdu, davulcuları kovdu, kimini dövdü, kiminin başını yardı. Kadınların oturduğu otağa geldi, eşiğe  oturdu.

Bunu gören  Kazan Bey’in hatunu boyu uzun Burla Hatun  kızdı:

Burla Hatun :”Bre kavat oğlu deli kavat, sana düşer mi teklifsizce benim üzerime gelesin.” dedi.

Beyrek : “Han’ım. Kazan Bey’den bana buyruk oldu. Bana kimse karışmayacak.” dedi.

Burla Hatun:” Bre madem ki Kazan Bey’den buyruk olmuştur,  Bre deli ozan peki maksadın nedir? “dedi.

Beyrek: “Han’ım maksadım odur ki kocaya varan kız kalksın oynasın, ben kopuz çalayım.” dedi.

Kısırca Yenge derler bir hatun vardı, ona dediler: “Bre Kısırca Yenge kalk sen oyna. Ne bilir deli ozan.” dediler. Kısırca Yenge kalktı: “Bre deli ozan kocaya varan kız benim.” Dedi ve oynamaya başladı.

Beyrek kopuz çaldı söyledi, görelim hanım ne söyledi :

And içmişim kısır kısrağa bindiğim yok.

Binip mukaddes savaşlara vardığım yok.

Öküz ardında çobanlar sana bakar,

Boncuk boncuk gözlerinin yaşı akar,

Sen onların yanına var git.

Muradını onlar verir, böyle bil.

Seninle benim işim yok.

Kocaya varan kız kalksın.

Kol sallayıp oynasın.

Ben kopuz çalayım.

dedi.

Kısırca Yenge:” Vay bu zeval gelecek deli beni görmüş gibi söylüyor.” dedi, ve vardı yerine oturdu.

Bu sefer Boğazca Fatma dedikleri  bir hatun vardı.Onu çağırıp: “Kalk sen oyna.” dediler. Kızın kaftanını giydi, “Çal bre deli ozan, kocaya varan kız benim, oynayayım.” dedi.

Deli ozan:

And içeyim bu sefer,

Boğaz  kısrağa bindiğim yok.

Binip mukaddes savaşlara vardığım yok.

Hay ben seni iyi tanırım.

Evinizin ardı derecik değil miydi?

Köpeğinizin adı Baracık değil miydi?

Senin adın kırk oynaşlı Boğazca Fatma değil miydi?

Yürü git yerine otur,

Yoksa daha aybını açarım, böyle bil.

dedi.

Seninle benim oyunum yok.

Var yerine otur.

Kocaya varan yerinden kalksın.

Ben kopuz çalayım.

Kol sallayıp oynasın.

dedi. Böyle söyleyince;

Boğazca Fatma: “Vay deli boğmaca çıkaracak olanca aybımızı kalktı, kalk kız, oynarsan oyna, oynamazsan cehennemde oyna, Beyrek’ten sonra başına bu hal geleceğini biliyorduk.” dedi.

Burla Hatun: “Kız kalk oyna, elinden ne gelir.” dedi.

Banı Çiçek kırmızı kaftanını giydi, gözükmesin diye ellerini yenine çekti, oyuna girdi.

Banı Çiçek:”Bre deli ozan çal. Kocaya varan kız benim, oynayayım. “dedi.

Beyrek :

“Ben bu yerden gideli deli olmuş.

Pek çok beyaz karlar yağmış dize çıkmış.

Han kızının evinde kut, halayık tükenmiş.

Maşrapa almış suya varmış.

Bileğinden on parmağını soğuk almış.

Kızıl altın getirin, han kızına tırnak yontun,

Ayıplıca han kızı kocaya varmak ayıp olur.

dedi. Banu işitince Banı Çiçek kızdı:

Banı Çiçek :”Bre deli ozan ben ayıplı mıyım ki, bana ayıp koşuyorsun.” Dedi. Gümüş gibi ak bileğini açtı, elini çıkardı. Beyrek’in geçirdiği yüzük göründü. Beyrek yüzüğü tanıdı.

Beyrek burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Beyrek gideli bambam tepe başına çıktığım çok

Kargı gibi kara saçımı yolduğum çok

Güz elması gibi al yanağımı yırttığım çok

Vardı gelmez bey yiğidim han yiğidim Beyrek diye ağladığım çok

Sevdiğim Bamsı Beyrek sen değilsin

Altın yüzük senin değildir

Altın yüzükte çok nişan vardır

Altın yüzüğü istiyorsan nişanını söyle.

dedi.

Beyrek der:

Sabah sabah hankızı yerimden kalkmadım mı

Boz aygırın beline binmedim mi

Senin evinin üzerine yabani geyik yıkmadım mı

Sen beni yanına çağırmadın mı

Seninle meydanda at koşturmadık mı

Senin atını benim atım geçmedi mi

Ok atınca ben senin okunu geride bırakmadım mı

Güreşte ben seni yenmedim mi

Üç öpüp bir ısırıp

Altın yüzüğü parmağına geçirmedim mi

Sevdiğin Bamsı Beyrek ben değil miyim?

dedi. Böyle diyince, kız tanıdı bildi ki Beyrek’tir, cübbesi ile çuhası ile Beyrek’in ayağına kapandı. Beyrek’e dadılar kaftan giydirip donattılar. Banı Çiçek hemen sıçradı ata bindi. Beyrek’in babasına anasına müjdelemeye  koştu.

Banı Çiçek:

Halka halka kara dağın yıkılmıştı ,yüceldi ahir.

Kanlı kanlı suların çekilmişti, çağladı ahir.

Koca ağacın kurumuştu, yeşerdi ahir.

Yiğit atın ihtiyarlamıştı, tay verdi ahir.

Kıvıl develerin ihtiyarlamıştı ,yavru verdi ahir.

Ak koyunun ihtiyarlamıştı, kuzu verdi ahir.

On altı yıllık hasretin oğulun Beyrek geldi ahir.

Kayın baba kaynana müjde bana ne verirsiniz?

dedi.

Beyrek’in babası anası:

Dilin için öleyim gelinciğim.

Yoluna kurban olayım gelinciğim.

Yalan ise bu sözlerin gerçek olsun gelinciğim.

Eğer gerçekse haberin,

Karşı yatan kara dağlar sana yaylak olsun.

Soğuk soğuk sularım sana içme olsun

Kulum halayığım sana cariye olsun gelinciğim.

Yiğit atlarım sana binek olsun gelinciğim.

Katar katar develerim sana yük taşıyıcı olsun.

Ağıllarda akça koyunum sana şölen olsun.

Altın akçem sana harçlık olsun gelinciğim.

Penceresi altın otağım sana gölge olsun.

Kara başım kurban olsun sana gelinciğim.

dedi. Bu sırada beyler Beyrek’i getirdiler.

Kazan Bey:”Müjde Bay Büre Bey oğlun geldi.” dedi.

Bay Büre Bey : “Oğlum Beyrek  olduğunu şundan bileyim ki, serçe parmağını kanatsın, kanını mendile silsin, gözüme süreyim.Eğer gözüm  açılacak olursa oğlum Beyrek’tir .”dedi. Zira ağlamaktan gözleri görmez olmuştu. Mendili gözüne sürünce Allah Taala’nın kudreti ile gözü açıldı. Babası anası feryat ettiler. Beyrek’in ayağına kapandılar.

Babası anası:

“Penceresi altın otağımın kabzası oğul,

Kaza benzer kızımın, gelinimin çiçeği oğul,

Görür gözümün aydını oğul,

Tutar belimin kuvveti oğul,

Kudretli Oğuz imrenileni canım oğul.

diyerek çok ağladı, Allah’ına şükürler eylediler.

Yalancı oğlu Yaltacuk bunu işitti. Beyrek’in korkusundan kaçtı kendini  dana sazına attı. Beyrek ardına düştü, kovalaya kovalaya saza düşürdü.

Beyrek: “Bre ateş getirin. .”dedi.Getirdiler, sazı ateşe verdiler. Yaltacuk gördü ki yanıyor, sazdan çıkıp Beyrek’in ayağına kapandı, kılıcı altından geçti. Beyrek de onu affetti.

Kazan Bey : “Beyrek gel,muradına eriş.”dedi.

Beyrek : “Arkadaşlarımı çıkarmayınca, hisarı almayınca murada erişmem.” dedi. Kazan Bey, Oğuz’una “beni seven binsin.” dedi.

Kudretli Oğuz beyleri atlandılar, Bayburt Hisarı’na dört nala yetiştiler. Kafirler de bunları karşıladılar.

Kudretli Oğuz beyleri temiz  sudan abdest aldılar. Ak alınlarını yere koydular, iki rekat namaz kıldılar. Adı güzel Muhammed’i yad ettiler. Gümbür gümbür davullar dövüldü. Bir kıyamet savaş oldu, meydan dolu baş oldu.

Şöklü Melik’i böğürderek Kazan Bey attan yere düşürdü. Başını kesti.Kara Tekür Meliki  Deli Dündar kılıçladı yere düşürdü.Başını kesti. Kara Arslan Meliki Kara Budak yere düşürdü.Başını kesti. Derelerde kafire kırgın girdi. Yedi kafir beyi kılıçtan geçti. Beyrek, Yigenek, Kazan Bey, Kara Budak. Deli Dündar, Kazan oğlu Uruz Bey bunlar kaleye yürüdüler.

Beyrek, otuz dokuz yiğidinin yanına geldi. Onları sağ salim görünce  Allah’a şükretti. Kafirin kilisesini yıktılar, yerine mescit yaptılar. Keşişlerini öldürdüler. Ezan okuttular, Yüce Allah  adına hutbe okuttular.Namaz kıldılar.

Kuşun  alaca kanını, kumaşın temizini, kızın güzelini, dokuz katlı işlenmiş süslü elbise, cübbe hanlar hanı Bayındır’a hisse çıkardılar. Bay Büre Bey’in oğlancığı Beyrek, melikin kızını aldı, ak evine ak otağına geri döndü, düğüne başladı. Bu kırk yiğidin bir kaçına Han Kazan, bir kaçına Bayındır Han kızlar verdiler.

Beyrek de yedi kız kardeşini yedi yiğide verdi. Kırk yerde otağ dikti. Otuz dokuz kız talihli talihine birer ok attı. Otuz dokuz yiğit okunun ardınca gitti. Kırk gün kırk gece toy düğün eylediler. Beyrek yiğitleri ile murat verdi, murat aldı.

Dedem Korkut geldi, neşeli havalar çaldı, destan söyledi deyiş dedi. Gazi erenler başına ne geldiğini söyledi, “bu Oğuzname Beyrek’in olsun .”dedi.

Dua edeyim hanım: “Yerli kara dağların yıkılmasın. Gölgeli koca ağacın kesilmesin. Ak sakallı babanın yeri cennet olsun. Ak saçlı  ananın yeri cennet olsun.Oğul ile kardeşten ayırmasın. Ahir vaktinde arı imandan ayırmasın. Amin amin diyenler Allah’ın yüzünü görsün. Derlesin toplasın günahınızı adı güzel Muhammed Mustafa’nın yüzü suyuna bağışlasın Allah hanım hey!…