Sinir hücrelerine nöron denir.

• Nöronlar; hücre gövdesi, dendrit ve akson olmak üzere, üç kısımdan oluşur. Hücre gövdesinde; nöroplazma (sitoplazma),çekirdek ve organeller bulunur.
• Dendritler, gövdeden çıkan çok sayıdaki kısa uzantılardır.
• Akson, dendritler gibi gövdeden çıkar fakat bir tanedir ve uzundur.
• Nöronda impuls iletim sırası; dendrit, nöron gövdesi, akson şeklindedir.

• Bazı nöronların aksonu üzerinde miyelin kılıf bulunur.
• Miyelin kılıf, schwan hücreleri tarafından oluşturulur.
• Miyelin kılıf, akson boyunca yer yer kesintiye uğrar. Bu kesintili yerlere ranvier boğumu denir.
• Ranvier boğumlarda miyelin kılıf bulunmaz.
• Miyelin kılıf, sinir lişerindeki uyartı veya bilgi akışını kolaylaştıracak şekilde bir izolasyon görevi yapar.
• Miyelinli sinir hücrelerinde uyartı hızı 120 m/s, miyelinsiz sinir hücrelerinde ise uyartı hızı 12 m/s dir. Miyelinli olanlarda impuls hızı daha fazladır.
• Nöronların arasını dolduran, onlara desteklik eden ve beslenmelerine yardım eden hücreler nöroglia hücreleridir.
• Ependim, astrosit, mikroglia, oligodendrosit gibi çeşitleri vardır.
• Nöroglia hücreleri sinirlerin dejenere olduğu yerlerde çoğalarak orayı yama gibi kapatırlar.
• Mikrop, toksin gibi zararlı etkenlerin nöronlara ulaşmasına engel olurlar.

a. Görevlerine Göre Nöronlar

1. Duyu Nöronu

Duyu reseptörlerinden gelen uyarıyı alır. Merkezi sinir sistemine taşır.

2. Ara Nöron

Merkezi sinir sistemine gelen cevabı değerlendirir. Duyu ve motor nöronları birbirine bağlar.

3. Motor Nöron

Merkezi sinir sisteminden gelen uyarıyı tepki organına iletir.

b. Uzantılarına, Şekillerine Göre Nöronlar

1. Tek Kutuplu Nöron(Unipolar)

Gövdeden tek uzantı çıkar.

2. İki Kutuplu Nöron(Bipolar)

Gövdeden iki uzantı çıkar. Biri dendrit, biri aksondur.

3. Çok Kutuplu Nöron(Multipolar)

İkiden fazla uzantı bulunur. Dendrit fazla, akson bir tanedir.

ÖRNEK: Botoks, insanda uygulandığı bölgede sadece motor sinirlerdeki iletimi engellemek için kullanılan bir maddedir.
Buna göre, botoks, uygulandığı bölgede,
I. uyarıların alınarak merkezi sinir sistemine iletilmesi
II. tepki organında cevap oluşması
III. uyarıların merkezi sinir sisteminde algılanması
işlevlerinden hangilerini engeller?
A) YalnızI B)YalnızII C)Yalnız III D) I ve II E) II ve III
2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Duyu nöronu, uyarıların alınarak merkezi sinir sistemine iletilmesini sağlar. Ara nöron, uyarıyı değerlendirir. Motor nöron, oluşturulan cevabı tepki organına taşır. Motor nöronda iletim engellendiğinde, tepki organında cevap oluşmaz.
Yanıt B

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Dış ve iç çevreden gelen uyartıları alan, merkezi sinir sistemine ileterek değerlendiren ve oluşan yanıtı tepki organlarına ileten dokudur. Sinir hücrelerine nöron denir.
• Bu dokuda ayrıca sinir hücrelerine desteklik sağlayan, beslenme ve boşaltımına yardımcı olan hücreler de vardır. Bu hücrelere nöroglia denir.
• Nöronda, hücre gövdesi, dendrit ve akson olmak üzere üç kısım vardır.
• Hücre gövdesinde, çekirdek, sitoplazma, golgi aygıtı, mitokondri,nissl tanecikleri ve nörofibriller bulunur.
• Nissl tanecikleri endoplazmik retikulum üzerinde bulunan ribozom kümeleridir.
• Hücrede protein sentezini hızlandırırlar.
• Hücre gövdesinden çıkan kısa ve çok sayıda uzantılara dendrit denir. Dendritler uyarıların alınıp hücre gövdesine iletilmesini sağlarlar.

• Hücre gövdesinden çıkan uzun ve tek olan uzantıya akson denir. Aksonların üzerinde ince bir zar, ortasında ise yarı sıvı akıcı plazma bulunur.
• Aksonun dış kısmında Schwann hücrelerinden oluşan kılıf bulunur.
• Bazı aksonlarda Schwann hücreleri tarafından oluşturulan ve sinir hücrelerinde yalıtımı sağlayan bir örtü bulunur.
• Bu örtüye miyelin kılıf denir. Miyelin kılıf akson boyunca boğumlu bir yapı gösterir.
• Bu kesinti bölgelerine ranvier boğumu denir.
• Miyelin kılıf ve ranvier boğumları impulsun iletimini hızlandırır.
• Nöronda uyartı sırasıyla dendrit, hücre gövdesi ve aksondan geçer.
• Nöron aldığı uyartıyı aynı şiddetle bir sonrakinnörona aktarır.
• Bir nöronun dendriti ile diğer nöronun aksonunun karşılaştığı yere sinaps denir.
• Sinapslarda bir nörondan diğerine uyartı geçişi nörotransmitter denilen aracı moleküller ile sağlanır.

Görevlerine göre üç çeşit nöron vardır.

a. Duyu Nöronu

• Duyu reseptörlerinden aldıkları uyartıları merkezi sinir sistemine iletir.

b. Ara Nöronlar

• Merkezi sinir sisteminde bulunan nöronlardır. Gelen uyartıları değerlendirip cevap oluşturur.

c. Motor Nöronlar

• Merkezi sinir sisteminden gelen uyartıyı kas ve salgı bezi gibi tepki organlarına iletirler.

[biyoloji_2_ygs_lys]