Cümlede yer alan edatlar ve edat grupları edat tümlecini oluştururlar. Edat tümlecinin soruları da edatla birleşmiş şekildedir. Bu soruların belli başlıları:
NEYLE, KİMİNLE, KİM İÇİN, NEYE GÖRE, NE GİBİ…
Ankara’ya uçakla gidelim. (neyle)
fiu an kardeşimle kalıyorum. (kiminle)
Bu keki sizin için yaptık. (kim için)
İşi kuralına göre yapayım. (neye göre)

• Edat tümleçleri söz öbeklerinden oluşabilir.

Bir dostunun işi için devreye girdi.

• Diğer öğeler gibi açıklayıcısı olabilir.

Bahadır’la -teyzesinin oğlu- yine tartıştılar.

• Sıralı bağlı cümlelerde ortak öğe olarak kullanılabilir.

Bisikletle ilçeye gitti, oradan çıkıp köye yöneldi ve akşamüzeri geri döndü

Not: Edat tümleci birçok kaynakta zarf tümlecine dahil edilmektedir.
Örnek: Ülkenin günlük siyasal olaylarını ve toplumsal bozukluklarını eleştirel bir yaklaşımla ve etkileyici bir biçimde yansıtır.
Bu cümlenin öğeleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
A) Özne – nesne – yüklem
B) Nesne – dolaylı tümleç – yüklem
C) Özne – dolaylı tümleç – yüklem
D) Nesne – zarf tümleci – yüklem
E) Özne – zarf tümleci – yüklem
1996 ÖSS
Çözüm: Ülkenin günlük siyasal olaylarını (Nesne) eleştirel bir yaklaşımla ve etkileyici bir biçimde (Zarf Tümleci) yansıtır. (Yüklem)
Yanıt D

Örnek: (I) Sabahları ekinler çiğlidir. (II) Gün doğmadan önce yaşekinler ağırdır. (III) Yel esince ağır ağır dalgalanır. (IV)Gün doğup da çiğler kalkınca, ekinlerdeki dalgalanma
artar. (V) Kocaman ovayı kaplayan ekinler tüy gibi hafiftir artık. (VI) Kocaman ovayı kaplayan ekinler tüy gibi hafif ekinleri toprağa değecek kadar yatırır.Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangileri öğelerinin sıralanışı yönünden benzerlik göstermektedir?
A) I, II,IV B)I, III,V C)II, III, VI D) III, IV, V E) IV, V, VI
1999 ÖSS
Çözüm: I, II ve IV nolu cümleleri oluşturan öğeler zarf tümleci, özne, yüklem şeklinde sıralanmıştır.
Yanıt A

[turkce_ygs_lys]

Sözcüklerin ve söz öbeklerinin duygu, düşünce ve istek bildirecek şekilde bir araya gelmesiyle oluşan ve yargı bildiren yapıya cümle adı verilir.
Cümlede gerçekleştirilen eylem veya görülen durum, bu eylem ve durumu gerçekleştiren ya da bu eylemden etkilenen varlıklar, eylemin veya durumun zamanı, yeri, yönü,
sebebi, şartı gibi unsurlara cümlenin öğeleri adı verilir.

Bir cümleyi öğelerine ayırırken bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Bu hususlar şunlardır:

Bir cümleyi öğelerine ayırırken bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Bu hususlar şunlardır:

• Bir cümlede en az bir sözcük ve en az bir öğe olur.
  Yapıldı. (yüklem)
•  Birçok cümlede sözcükler gruplaşarak bir öğeyi meydana getirir.
  Binanın önündeki çimenler kurudu.
•  Bir veya birden çok öğe, diğer cümleler tarafından ortaklaşa kullanılabilir.
  Yaşlı adam sabah erkenden çıktı, bir daha dükkana uğramadı. (özne ortak)
•  Çoğu kez ara cümlelerin öğe görevi yoktur.
• Akşama doğru kara görününce bunu hiç beklemiyorduk hepimiz heyecanlandık.
• Bazı bağlaçlar eklendikleri öğe ile birlikte düşünülür.Cümleleri bağlayan bu bağlaçlar öğelere dahil edilmez.
• Gemiden kurtulmayı sadece o ve ben başardık. (öznede)
• Dün akşam avukatım peşinde biriyle geldi ve bana bir kağıt uzattı. (öğeye dahil değil)
• Seslenmeler ve ünlemler öğe görevi üstlenmez. Değerli izleyiciler, şimdi aldığımız bir haberi veriyoruz. (özne-biz)
• Yüklemi isim olan cümlelerde nesne yoktur.
• Kolunda eski bir saat vardı. (saat-özne)
• Yüklemi edilgen çatılı eylem olan cümlelerin nesnesi yoktur.
  Dizi için uygun bir oyuncu bulunacak. (uygun bir oyuncu-sözde özne)
•  Soru sözcükleri de diğer sözcükler gibi cümlede herhangi bir öğe olabilirler.
• Gecenin bu vakti ekmeği nereden bulacak? (DT)

Kim bana cevabı söyleyecek? (özne)
Saatlerden hangisini beğendin? (nesne)
fiimdi nasılsınız? (yüklem)

• “Mı, mi” eki hangi kelimeyi vurgularsa o kelime ile aynı öğede yer alır.

Sen mi töreni sunacaksın? (özne)
Yavaş mı yürüyorum? (zarf tümleci)

• İç cümleler dış cümlenin herhangi bir öğesi olabilir. Arkadaşlara “Bu yanlışlığı en kısa sürede düzelteceğim.” demiştin. (iç cümle-nesne)
•  Sözcüklerin aldıkları çekim ekleri o sözcüğün öğe görevi hakkında ipucu verir.

Aşağıda hangi eklerin hangi öğelerde bulunabileceği gösterilmiştir.
Ek-eylem eki: Yükleme gelir. (şart hariç)
Bizdik seni görmek isteyenler. (yüklem)

Kişi ve kip ekleri: Yükleme gelir.
Çıktık bir akşam umutla yola. (yüklem)
İyelik, çokluk ekleri, ismin yalın hâli: Genellikle özneyi verirler. İyelik ve çokluk eklerinden sonra başka ekler gelirse öğe değişebilir.
Tüm hayatı resim. (iyelik eki-özne)
Çocuklar yanıma geldi. (çokluk eki-özne)
Vatandaş biraz düşünmeli. (yalın hal-özne)
– İ hâl eki: Belirtili nesneyi verir.
Pencereyi genç bir adam açtı. (nesne)
– E– de– den hâl eki: Genellikle dolaylı tümleci, bazen de zarf tümlecini verir.
Şu kente yeni geldim. (e hâli-DT)
Beni okuldan aradılar. (den hâli-DT)
Onu durakta bekle. (de hâli-DT)

•  Öğeleri buldurmaya yönelik sorular şunlardır:

Yüklem: (çekimli fiil ya da isim)
Özne: Kim, ne
Nesne: Ne, kimi, neyi
Dolaylı tümleç: Nereye, nerede, nereden Kime, kimde, kimden Neye, neyde, neyden
Zarf Tümleci: Nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin,
Edat tümleci: Neyle, kiminle, ne için, ne gibi

[turkce_ygs_lys]

Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz.

Bir cümlenin oluşması için en önemli şart, kip ve şahıs bildiren bir unsurun bulunmasıdır. Yani eğer cümle içinde herhangi bir söz, haber veya dilek kiplerinden herhangi biriyle çekimli halde bulunuyorsa o, bir yargı bildiriyor demektir. Yargı bildirmek ise cümle olmanın en önemli koşuludur. Şahıs bildirmek, cümle olmak için her zaman gerekli değildir.

Cümlede bulunabilecek öğeler, yüklem, özne, nesne ve tümleçlerdir. Bunların özelliklerinin neler olduğunu şimdi ayrı ayrı görelim.

(Görüntülemek istediğiniz başlığa dokunun…)

Yüklem
Özne
Nesne
Dolaylı Tümleç
Zarf Tümleci
Edat Tümleci

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Çıkmış sorularda, seçeneklerde bile olsa, edat tümleci adının geçtiği görülmemiştir. Ancak bazı soruların çözümünde yardımcı olduğu söylenebilir. Eğer seçeneklerde “edat tümleci” adı geçmiyorsa, siz “edat tümleci” olarak gördüğünüz söz öbeklerine zarf tümleci de diyebilirsiniz.

Yüklemin ne ile, kimin ile, hangi amaçla, yapıldığını gösteren söz öbeklerine edat tümleci denir.

“O, bütün yazılarını, dolma kalemle yazar.”

“Bu araştırmayı arkadaşlarıyla yapmış.”

“Bu yemekleri sizin için hazırladım.”

cümlelerindeki altı çizili söz öbekleri edat tümleci sayılır.

Cümle içinde her söz, cümlenin bir öğesi durumunda değildir. Yükleme sorulan sorulara cevap vermeyen söz veya söz öbekleri cümle dışı unsur sayılır. Örneğin aşağıdaki cümleyi öğelerine ayıralım.

“Ahmet, sana defalarca geç kalmamanı söylemedim mi?”

Dolaylı T. Zarf Nesne Yüklem

Görüldüğü gibi “Ahmet” sözü cümlede yükleme sorulan herhangi bir soruya cevap vermiyor yani cümle dışı unsurdur.

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

|» Cümlenin Öğeleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…