• Deri vücudun bütün yüzeyini örten, bir veya birkaç tabakadan oluşmuş koruyucu bir yapıdır. Canlı türüne göre deride kıl, tırnak, pul, telek, deri bezleri ve reseptörler bulunur.
• Deri, dokunma duyusunun algılanmasını sağlayan organımızdır. İnsan derisi üst deri (epidermis) ve alt deri (dermis) olmak üzere iki tabakadan oluşmuştur.

a. Üst Deri (Epidermis)

• Derinin üst tabakasıdır. Çok katlı epitel dokudan meydana gelir. Fiziksel, kimyasal ve mikrobik etkilere karşı vücudu korur. Bu tabakada kan damarı ve sinir bulunmaz.
• Alt deride bulunan damarlardan buraya difüzyonla ulaşan sıvıyla beslenir.

Derinin en üst kısmında yassı, cansız ve keratin içeren hücrelerden oluşmuş korun tabakası bulunur. Keratinli hücreler deriyi vurma, çarpma ve mikroorganizmalar gibi etkilerden korur. Korun tabakasındaki hücreler zamanla dökülür.
Korun tabakasının altındaki tabakaya malpighi tabakası denir. Bu tabakadaki hücreler deriye renk veren pigment maddelerini taşır.
Malpighi tabakasındaki hücreler mitoz bölünme geçirerek korun tabakasında dökülen hücrelerin yerini alır.

b. Alt Deri (Dermis)

• Kan damarı, sinirler, ter bezleri, yağ bezleri, kıl kökleri, lenf damarları, dokunma cisimcikleri bulunan tabakadır.
• Kan damarları derinin beslenmesini sağlar. Damarlar vücudun ısısının ayarlanmasında da görevlidir. Kıl köklerine yapışık olan düz kaslar kılın hareketini sağlar.
• Deride dokunma, basınç, ağrı ve ısı algılayan duyu sinirleri bulunur.

Serbest Sinir Ucu: En az özelleşmiş yapılardır. Ağrı ve acı duyularını algılar.
Merkel Diskler: Deriye yapılan temasta dokunma duyusunu algılar. Temas eden cismin sivri mi, yuvarlak mı olduğunu algılar.
Meissner Cisimciği: Kılsız derinin (ayak, dudak vs.) dokunma duyusunu algılar. Merkel disklere göre daha uzun temasları algılar.
Paccini Cisimciği: Basınç, gerilim gibi duyuları algılar. Derideki en büyük mekanoreseptördür. Deri altında, derin dokularda ve iç organların duvarında bulunur.
Krause Cisimciği: Soğuk ve basınç duygusunu algılar.
Ruffini Cisimciği: Sıcak ve gerilme duyusunu algılar.

Derinin Diğer Görevleri

• 
  Deri, altındaki yapıları fiziksel ve kimyasal etkilerden korur.
• 
  Mikroorganizmaların vücuda girmesini engeller.
• 
  Gözeneklerden gaz alışverişini sağlayarak solunuma yardımcı olur.
• 
  Terleme yolu ile boşaltıma yardımcı olur.
• 
  Malpighi tabakasındaki pigmentler ile, zararlı ışınların alt bölgelere geçişini engeller.
• 
  Vücudun nemli kalmasını sağlar.
• 
  Yağ salgılar.
• 
  Bazı ilaçlar emilir.

[biyoloji_2_ygs_lys]

Hücreleri kalın çeperlidir. Kök, dal ve yaprakların yüzeyini örterek içte kalan dokuları korur. Epidermis ve periderm olmak üzere iki çeşittir.

a. Epidermis

• Bitkinin genç bölgelerinin ve yapraklarının üzerini örter.
• Hücreleri tek sıra halinde dizilmiştir. Hücreler arası boşluğu yoktur.
• Hücrelerinde kloroplast olmadığı için fotosentez yapamaz.
• Epidermisin üzeri kütikula tabakası ile örtülüdür.
• Kütikula, epidermis hücrelerinden salgılanan kütin maddesinden oluşur.
• Mumsu saydam bir yapı olan bu tabaka ışığı geçirir, ancak su buharını geçirmez. Kökte kütikula bulunmaz.
• Kütikula tabakası kurak bölge bitkilerinde kalın, nemli bölge bitikilerinde incedir.
• Epidermis hücrelerinin farklılaşmasıyla stoma ve tüy oluşur.

Tüy

• Epidermisin farklalaşmasıyla meydana gelen özelleşmiş yapılardır.
• Bulunduğu bitki ve organlara göre çeşitli görevleri vardır.
• 
  Bitkiyi dış etkenlere karşı korur.
• 
  Bitkinin yaşadığı iklime göre, sayısı ve yapısı değişir.
• Kurak bölge bitkilerinde fazla sayıda bulunur ve terlemeyi azaltır.
• 
  Direkt gelen güneş ışınlarını kırar.
• 
  Bitkinin kökündeki emici tüyler topraktaki su ve madensel tuzları emer.
• 
  Salgı tüylerinden su, tuz, nektar, müsilaj, terpen ve enzim salgılanır.
• 
  Bazı türlerde kötü koku salgılayarak böceklere karşı bitkiyi korur.
• 
  Bazı türlerde yapraktan tuz atılmasına yardımcı olur.

Stoma

• Epidermis hücrelerinin farklılaşmasıyla oluşmuş yapılardır.
• Çukur kısımları birbirine dönük fasulye şeklinde iki hücresi vardır.
• Kilit hücre ya da bekçi hücresi denilen stoma hücreleri kloroplastlıdır.
• Hücrelerin çukur yüzeylerinde çeper kalın, epidermis hücrelerine bakan çeperleri ise incedir.
• Stomalar yapraklarda ve genç gövdelerde bulunur. ;
• Gaz alışverişini ve terlemeyi düzenler.
• Nemli yerlerde bulunan bitkilerde epidermis hücreleri ile aynı düzeyde veya daha üstte, kurak yerde bulunan bitkilerde epidermis yüzeyinden aşağıda ve az sayıda bulunurlar.
• Stomalar kapalı iken hücrelerindeki osmotik basınç yüksek, turgor basıncı düşüktür. Stomalar açıkken hücrelerindeki osmotik basınç düşük, turgor basıncı yüksektir.
• Genellikle ışıkta açık, karanlıkta tam olmamakla birlikte kapalıdırlar.
• Stomaların açılıp kapanması iç ve dış etkenlere bağlıdır.

Stomanın Açılması

• 
  Bekçi hücrelerde fotosentez sonucu glikoz miktarı artar.
• 
  Bekçi hücrelerindeki osmotik basınç artar.
• 
  Komşu hücrelerden bekçi hücrelerine su girer.
• 
  Bekçi hücrelerinin turgor basıncı artar.
• 
  Bekçi hücrelerinin çeperleri gerilir ve stoma açılır.
• 
  Stoma açıklığından gaz alışverişi ve terleme gerçekleşir

Stomanın Kapanması

• 
  Bekçi hücrelerindeki glikozlar nişastaya dönüştürülür.
• 
  Nişasta sentezi sırasında açığa çıkan su epidermis hücrelerine geçer.
• 
  Bekçi hücrelerinde turgor basıncı azaldığı için hücreler büzülür.
• 
  Stoma açıklığı kapanır.

b. Mantar Doku (Periderm)

• Bitkinin yaşlanan ve kalınlaşan kısımlarında bulunan koruyucu dokudur.
• Çok yıllık bitkilerde kök ve gövdenin üzerini örter.
• Hücrelerinin bir kısmını mantar kambiyumu (fellogen) oluşturur.
• Hücre çeperlerinde biriken suberin, su geçişini engeller.
• Güneş ışınlarının doğrudan geçişine engel olarak bitkinin fazla ısınmasını önler.
• Mantar dokuda gaz alışverişini sağlayan gözeneklere lentisel (kovucuk) denir. Lentisellerin hücreleri ölü olduğu için açılıp kapanma özelliği yoktur. Sürekli açıktır.

[biyoloji_2_ygs_lys]