Türkçemizdeki eylemler anlam özelliklerine göre üç grupta toplanabilir:

1. Kılış Eylemleri

Öteki fiillerden ayrılan temel özellikleri geçişli oluşlarıdır.

Kılış eylemleri nesne alır: Törende şiir okudu.
Edilgen olur: fiiirler okunacak.
Dönüşlü olur: Çocuk yıkanıyor.
İşteş olur: Telefonda görüşüyoruz

2. Oluş Eylemleri

Tabiatta kendiliğinden meydana gelen değişimleri ve oluşumları anlatırlar. Nesne alamayan fiillerdir. Edilgen, dönüşlü, işteş şekilleri pek yoktur.

3. Durum Eylemleri

Bireylerin gündelik yaşamlarıyla ilgili durumları anlatan fiillerdir. Bunlar da oluş fiilleri gibi geçişsizdir. Edilgen yapıldıklarında cümlede özne bulunmaz.


Durum fiilleri edilgen olduklarında cümle öznesiz kalır:
Akşama doğru şehre varıldı.

Bazı fiiller her iki türe de girebilir.
Ağaçlar çiçek açtı (oluş)
Kutuyu açtı (kılış)
Fiillerde Soyutluk – Somutluk
Eylemlerin bir kısmı fiziksel, duyularla algılanabilen hareketleri anlatırlar. Bu tür eylemler somut kabul edilebilir.

Fiillerde Zıtlık

Kimi eylemlerin karşıt durumları vardır. Söz konusu eylemleri fiilin olumsuzu ile karıştırmamak gerekir.

Fiillerde Olumsuzluk

Eylemlere eklenen “ma-me” olumsuzluk ekiyle sağlanır. Bazen “değil” sözcüğü de kulanılabilir.

[turkce_ygs_lys]

Fiiller, kalıcı kavram ya da varlıkları karşılamaz. Bunlar hareketleri, oluşları, durumları karşılar. Mastar halinde bir hareketin adı olurlar: “yürümek, olmak, düşünmek vs.”

Bir oluşu, bir durumu veya bir kılışı kip ve kişiye bağlayarak anlatan sözcüklere denir.
Pratik olarak ismi fiilden ayırmak için –me, -ma olumsuzluk ekini ya da –mak ,-mek mastar ekini kullanırız.Eğer bir kelimenin sonuna –ma ,-me olumsuzluk ekini ya da –mak ,-mek mastar ekini getirebiliyorsak o kelime fiil demektir.Getiremiyorsak o kelime isim soylu bir kelimedir.

Örnek: Geldi——— gelmedi ,gelmek
Örnek: Oturmuş—— oturmamış, oturmak
Örnek: Söylüyorum———- söylemiyorum, söylemek
Görüldüğü gibi yukarıdaki kelimelere –ma,-me ve –mak,-mek getirebilmekteyiz. Öyleyse bu kelimeler fiildir.

Örnek: Kitap——— kitapma , kitapmak
Yukarıdaki ‘kitap’ sözcüğüne ise bu ekleri getiremiyoruz.Öyleyse bu kelime isimdir.

Fiiller, anlattıkları hareketin niteliğine göre değişik özellikler gösterir.Bunları üç grupta inceleyebiliriz:a)Kılış fiilleri b)Durum fiilleri c)Oluş fiilleri.
Bunları birbirinden ayırt etmek için pratik olarak şu bilgiyi kullanabiliriz.: Eğer bir fiil geçişli ise (yani ‘neyi’, ‘kimi’ sorularını sorabiliyorsak) kılış fiilidir.
Örnek: Kırmak ,atmak , dikmek, içmek, ezmek,delmek,yolmak,dizmek…

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiillere ‘neyi kırmak?, neyi atmak…’sorularını yöneltebiliyoruz. Öyleyse bu fiiller geçişlidir ve geçişli olduğu için de kılış fiilidir. Fiil, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil oluş fiilidir.
Örnek: Sararmak ,Yaşlanmak,Uzamak, Paslanmak,büyümek,solmak,acıkmak…

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller geçişli olmadığı için kılış fiili olamaz.Bir hareket olmadığı için ve eylem öznenin kendi isteği dışında gerçekleştiği için bu fiiller oluş fiilidir. Fiil, öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir.
Örnek: Yürümek, oturmak, gitmek, çıkmak,ağlamak…

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller , bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki fiiller durum fiilleridir.
Not: Durum fiilleri de oluş fiilleri de geçişsiz fiillerdir.

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller , bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki fiiller durum fiilleridir.
Not: Durum fiilleri de oluş fiilleri de geçişsiz fiillerdir.

|» Sözcük Türleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…