Emir, istek, gereklilik, olasılık, şart gibi anlamlar katarlar.

1.Dilek Kipleri

“a, e” ekini alır. İstek anlamı taşır.

2. Emir kipi

Belirli bir kip eki yoktur. 1.tekil ve 1.çoğul şahıslar için kullanılmaz

3.Şart kipi

“Sa, se” şart ekini alır. Eylemin gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olduğunu anlatır.

4) Gereklilik kipi

“malı, meli” eklerini alır. Gereklilik ya da olasılık anlamı katar.

ÖRNEK: Aşağıdaki dizelerin hangisinde yüklem, gereklilik kipindedir?
A) Çınar yeşili sundurmamda
Bakmalıyım ayçiçeği tarlasına
B) Akçakavaklar ıslanırken
Örter bizi güz ananın yaprakları
C) İşte duruyor bir çocuk
Mürdüm eriği gözleriyle
D) Bir yüce dağdan bir yüce dağa
Dikmişim ışıklı direklerimi
E) Kırmızı alıç boncuğunu
Alıp dizdim sevginin ipliğine
1992 ÖSS

ÇÖZÜM: A seçeneğindeki “bakmalıyım” sözcüğü gereklilik kip eki olan –meli (–malı) ekini almıştır.
Yanıt A

[turkce_ygs_lys]

Türkçede dokuz basit zamanlı çekim (kip) mevcuttur. Bunlardan beşine zaman anlamı içerdikleri için haber kipleri; geri kalan dördüne de dilek kipleri adı verilir.

 Haber Kipleri

Zaman anlamı taşırlar. Bunlar beş tanedir:

1. Öğrenilen geçmiş zaman kipi

Anlatılan ya da duyulan geçmiş zaman da denir. Çoğunlukla eylemin bir başkasından duyulduğu anlamını katar.
“Mış, miş, muş, müş” eklerinden uygun olanı kullanılır.

2. Görülen geçmiş zaman kipi

Di’li geçmiş zaman da denir. Eylemin zamanı daha nettir.
Konuşan kişinin olaya şahit olduğu anlaşılır. “dı, di,du, dü, tı, ti, tu, tü” eklerinden birini alır.

3. Şimdiki zaman kipi

Genellikle eylemin hala devam ettiğini belirtir. “yor” veya “makta” ekini alır.

Ayrıca “makta” eki de bu zaman için kullanılmaktadır.
Git–mekte-y-im, koş-makta-y-ız
Git-mekte-y–di–m, koş-makta-y-dı-m

4. Gelecek zaman kipi

Eylemin gelecekte yapılacağını anlatmak için kullanılır.
“Acak, ecek” ekini alır.

5. Geniş zaman kipi

Fiilin geçmiş ya da gelecek olmak üzere geniş bir zamana yayıldığını ifade eder. “ar, er, ır, ir, ur, ür, r” veya “ma, maz” eklerinden birini alır.

[turkce_ygs_lys]