• Solunum sisteminin, oksijeni alıp karbondioksiti vücuttan uzaklaştırmasının yanında başka görevleri de vardır.
• Konuşma seslerinin oluşması, mikroplara karşı vücudu koruma vb.
• Solunum sistemi organları, işlevlerini yapmak üzere özelleşmiş yapılara sahiptir.
• İnsanda solunum sistemi; burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve akciğerlerden oluşur.

Burun

• Burun iç yüzeyinde mukus bezi, koku alma reseptörleri, siller bulunur.
• Alınan hava mukus tarafından nemlendirilir.
• Burnun iç yüzeyindeki kılcal damarlar havayı ısıtır. Kıllar,yabancı cisimlerin (toz vs.) tutulmasını sağlar.

Yutak (Farinks)

• Ağız ve burun boşluğunun birleştiği yerdir. Yutak alınan havanın soluk borusuna geçmesini sağlar.

Gırtlak (Larinks)

• Soluk borusunun başlangıç kısmıdır.
• Yutak ile soluk borusunu birbirine bağlar.
• Gırtlağın üst açıklığına glottis denir ve yutma esnasında epiglottis (küçük dil) tarafından kapatılmasının dışında, sürekli açıktır.
• Gırtlak kıkırdaktan yapılmıştır, içinde ses telleri bulunur.
• Sakin durumda iken ses telleri birbirinden ayrı durur.
• Ses meydana gelirken birbirine yaklaşır ve kısmen temas ederler.
• Hava ses tellerini titreştirir, ses oluşur.
• Ağız, dil, diş, dudaklar, farinks (yutak) sayesinde gırtlakta oluşan ses konuşma şekline döner.

Soluk Borusu (Trake)

• Soluk borusu, gırtlağın devamı olup yemek borusunun ön tarafında yer alır ve bronşlara kadar uzanır.
• Çapı 2 cm, uzunluğu 10 – 12 cm kadardır. Üst üste dizilmiş yarım ay şeklindeki kıkırdak halkalardan oluşur.
• Epitel hücreleri silli (titrek tüylü) dir. Burada mukus salgılayan goblet hücreleri bulunur.
• Mukus, soluk borusunun iç yüzeyinin nemli kalmasını sağlar ve havadaki küçük tozları tutar.
• Bu tozlar, sillerin yutağa doğru hareketleri sayesinde mukusla birlikte ağızdan dışarı atılır.
• Soluk borusunu astarlayan içteki dokudan sonra düz kas demetleri yer alır.
• Soluk borusu akciğerlere yaklaştığında iki kola ayrılır. Bu kollardan her birine bronş denir.
• Bronşlar, akciğer içinde bronşçuk denilen daha ince borucuklara ayrılır.
• Bronşçuklar da alveollere açılır.

Akciğerler

• Akciğerler göğüs kafesindeki boşlukta bulunur.
• Göğüs boşluğu ile karın boşluğu diyafram kası ile ayrılır.
• Diyafram, akciğerleri alttan çevreler.
• Akciğerler sağ ve sol akciğer olmak üzere iki tanedir.
• Sağ akciğer üç bölmeli (loplu), sol akciğer iki bölmeli (loplu) dir.
• Sol akciğerin sağ akciğerden daha küçük olmasının sebebi alt tarafında kalbin bulunmasıdır.

• Akciğerlerin üzeri pleura zarı ile örtülüdür. Bu zar iki katlı dır. Akciğerleri basınç ve darbeden korur.
• Akciğerlerde gaz değişimini sağlayan çok sayıda hava keseleri yani alveol bulunur. Alveoller akciğer solunum yüzeyini arttırırlar.
• Tek katlı epitel dokudan oluşan alveollerin etrafı çok sayıda kılcal kan damarları ile çevrilidir.
• Alveollere giren havanın oksijeni difüzyonla kılcal damarlara geçer, alyuvarlardaki hemoglobin ile birleşir.
• Karbondioksit ise kandan difüzyonla alveollere geçer, dışarı atılır.

[biyoloji_2_ygs_lys]

Son zamanlarda bazı televizyon programlarında gösterilen Tuva Müzik Grubu’nun yapmış olduğu müzikler, tüm dünyada ilgi gördü. Özellikle Avrupa ve Amerika’da Tuva müziğine ilgi duyan çok sayıda kişi var. Bu konuda ne yazık ki biz yine geç kaldık. Öz değerlerimizi yine bizden önce Batı keşfetti ve sonra Türkiye’de de Tuva müziğine olan ilgi artmaya başladı.

Tuva Türkleri, bugün Moğolistan’ın kuzeyinde Rusya’ya bağlı bir özerk cumhuriyette yaşıyorlar. Son nüfus sayımına göre, bugün Tuva Cumhuriyeti’nde 300.000’e yakın Tuva Türk’ü yaşıyor. Tuva Türkleri‘nin en güzel özelliği, ana yurdumuz çevresinde yaşayıp, binlerce yıldır geleneklerinden, kültürlerinden kopmamış olmalarıdır. Uzun süre Çin’in ve Sovyet Rusyası’nın işgali altında yaşayan Tuvalı soydaşlarımız, binlerce yıl önceki Türk kültürünü ve inancını bugüne kadar yaşatmayı başarabilmişlerdir.

Tuva Türkleri‘nin neredeyse tamamı Şamanist olduğu için, ezgilerinde ritmik ögeler hemen göze çarpıyor. Atalarımızın dinini yaşatan Tuva Türkleri, bu inancın da etkisiyle farklı giyiniş biçimlerini benimsemişler. Yaşamlarında at, kurt ve kartal gibi hayvanların, bizde olduğu gibi önemli bir yeri var. Türk dünyasının birçok bölgesinde ata önem verilir; fakat Tuvalılar’da bu en üst düzeye çıkmış durumdadır. Çalgıların tepelerinde at figürleri vardır ve hatta bu çalgıların telleri / yayları bile at kılından yapılmaktadır. Birçok müzikte atların yürüyüş tempolarına özgü sesleri işitmek mümkündür. At üstünde doğup, at üstünde ölme düşüncesini yaşatırmışçasına, yaşamlarında bu hayvanlara çok büyük yer ayırmış durumdalar. Bunun için Türk kültürüne, töresine, geleneklerine ait birçok ögeyi, Tuva müziklerinde görebilmemiz mümkündür.

At için yazılmış özel bir türkü olan “Ezir Kara“yı aşağıdan dinleyebilirsiniz.

Tuva müziği, ilk dinleyişte çok ilginç geliyor; fakat kısa sürede insanı saran muhteşem bir ezgi, aynı zamanda insanı hayrete düşürüyor. Çünkü Tuvalılar, doğa ve hayvan seslerinin çoğunu müzik aletleriyle değil, gırtlaklarının gücüyle çıkarıyorlar. Kullandıkları müzik aletleri de, geleneksel Türk müziğine özgü çalgılardan oluşuyor. Tuva müziğinde gırtlağın çok büyük önemi var. Şaman törenlerinde kamların dua ederken söyledikleri ezgilere benzeyen ilginç sesleri çıkarabilmek, çok zor olsa gerek.

Türksoy‘un ve Tika‘nın çalışmalarıyla Türkiye’ye getirilen Tuva Müzik Grubu‘nun seslendirdiği muhteşem türküler, TRT‘nin Gönül Bağı adlı programında izleyicilere sunulmuştu. İşte o izlenceden birkaç türkü: