Kuvvet bir cismin şeklini veya hareketini değiştirebilen etkinin adıdır. Birimi Newton’dur. Vektörel bir niceliktir. F ile gösterilir.

Bir cismin hareketinde yön, doğrultu ve büyüklüğü üzerinde değişme meydana getirilebilir. Aynı şekilde cismin şeklini değiştirebilir ve bir nokta etrafında döndürebilir.Kuvvet dinamometre denilen düzenekler yardımıyla ölçülür. Ağırlık da bir kuvvet türüdür, cisme yerin uyguladığı kütle çekim kuvvetini ifade eder.

Not:Kuvvet vektörel bir nicelik olduğundan vektörler için geçerli olan bütün kurallar kuvvet vektörü için de geçerlidir. Bileşke kuvvet özellikleri, toplama ve çıkarma kuralları, bileşenlerine ait özellikler kuvvet için de aynen geçerlidir.

Bileşke Kuvvet

İki veya daha fazla kuvvetin etkisini tek başına yapabilen kuvvettir. (Bileşke vektör kavramıyla benzerliğine dikkat edin.)

Cismin hareket doğrultusu (daha önceden oluşan bir hız yok ise) daima bileşke kuvvet yönündedir.

Bileşke kuvvet eğer; aynı yönlü kuvvetlerin toplamı söz konusu ise bunların büyüklükleri toplamına eşittir. Eğer zıt yönlü paralel kuvvetler söz konusuysa skaler farkları bileşke kuvvetin büyüklüğünü verir.

NOT:

Fizik sorularında çok kullanılan özel üçgen türleri şunlardır:

3, 4, 5 üçgeni

37°,53°,90° açılarında bir dik üçgendir. Açıların büyüklüğü karşılarındaki kenarın uzunluğu arasındaki ilişkiye dikkat edilmesi gerekir.

Uyarı:Birbirini 90° ye tamamlayan iki açının Sinüs ve Cosinüs değerleri birbirine eşittir.

a+Q=90° => Sina=CosQ
veya Cosa=SinQ alınabilir.

Not:Kuvetleri toplarken; uç uca ekleme, paralel kenar, dik bileşenlere ayırma yöntemi kullanılabilir. Burada
önemli olan sorunun kısa süre içinde ve doğru çözümünün yapılmasıdır.

Sorusuna göre değişiklik göstermesine rağmen çoklu kuvvet vektörlerinin toplamında çokgen (uç uca ekleme) metodu daha kullanışlıdır.

[fizik_1_ygs_lys]

Vektör çeşitlerini tanımladıktan sonra, vektörler arasındaki işlemleri öğrenelim.

Skaler büyüklükleri kendi aralarında; toplama, çıkarma, çarpma ve bölme olarak bildiğimiz dört işlemle inceleriz. Vektörler arasındaki işlemlerde ise, bu büyüklüklerin yön ve doğrultu özelliklerinden kaynaklanan farklara dikkat etmek gerekir.

Toplama İşlemi

Vektörlerde toplama işlemi şu üç yolla yapılabilir; çokgen, paralelkenar ve dik bileşenlere ayırma metodu.

a. Çokgen (uç uca ekleme) yöntemi

Vektörün yönü, doğrultusu ve büyüklüğü değiştirilmeden istediğimiz yere taşıyabiliyorduk. Bu özellikten yararlanarak ikiden çok vektörün toplamını bulabiliriz.

Çokgen (uç uca ekleme) yönteminde vektörlerin hangi sırayla toplandığının önemi yoktur. (şekil III (b)) Bir vektörü başlangıç vektörü olarak seçer diğer vektörleri sırasıyla, seçtiğimiz bu vektörün ucuna, diğer vektörün başlangıcı gelecek şekilde ekleriz.

Bir vektörün bittiği yere diğer vektörün başlangıcı gelecek şekilde işlem sürdürülür. İlk vektörün başlangıcı ile son vektörün bitiş noktasını birleştiren vektör ise bileşke vektörü verir. Bu yolla yön ve doğrultu bulunur, büyüklüğü ise geometri formülleriyle hesaplanır.

Not:Çokgen metodunda vektörlerin toplanma sırasının önemi yoktur.

Not:Vektörleri çokgen yöntemiyle topladığımızda başlangıç ve bitiş noktası aynı yer ise bu vektörel toplam sıfıra eşittir.

(Bu özellik ileride göreceğimiz dengedeki sistemler için bize büyük kolaylıklar sağlayacaktır.(şekil 4 a,b,c)

[fizik_1_ygs_lys]