Cümlelerde öznenin yaptığı hareketten etkilenen öğeye denir. Varlığı özneye bağlıdır. Onun için önce özne, daha sonra nesne bulunur.

•  Özne bulunduktan sonra “özne NE / NEYİ aldı?, özne KİMİ gördü?” şeklinde sorular sorularak nesne aranır.

Seda seni bekliyor. (özne kimi bekliyor)
Çalışmalarımızı hızlandıracağız. (özne neyi hızlandıracak)
Çiçek topla benim için. (özne ne toplasın)

•  Yalın halde bulunan nesneye belirtisiz nesne, ‘i’ hal ekini alan nesneye de belirtili nesne adı verilir.

Haftaya evi boyatacağız. (belirtili nesne)
Kendime yemek hazırladım. (belirtisiz nesne.)

• Yüklemi isim, geçişsiz fiil ya da edilgen çatılı fiil olan cümlelerde nesne yoktur. Bunlarda sadece özne bulunur.

Bugün oldukça suskunsun. (isim yüklem)
Onları görünce sustu. (yüklem geçişsiz fiil)
Banka aracı soyulmuş. (yüklem edilgen fiil)

•  Söz öbekleri de cümlede nesne olabilir.

Onu birkaç hafta sonra aramayı düşünüyorum.
Lise yıllarında başından geçen bu olayı ilk kez bize anlatmıştı.

• Nesnenin açıklayıcısı olabilir.

Mesleğini – doktorluğu – çok sever.

• Bazen Türkçenin cümle yapısına aykırı olarak, bir

cümlede birden fazla nesne olabilmektedir.
Seni şirkete genel müdür tayin ettik.

• Cümlelerde nesne bulunmak zorunda değildir. Yüklem nesne alabildiği halde nesne bulunmayan cümlelerde az değildir.

Üç saattir burada bekliyoruz onu.

• Sıralı, bağlı cümlelerde nesne ortak kullanılabilir.

Poşeti eline aldı, iyice kontrol etti ve yanındakine uzattı.

Örnek: Tarihsel bilinç, dünün ulusal ve evrensel değerlerini, bugünün ve dünya görüşüyle algılamaktır.
Bu cümlede altı çizili sözcüklerin oluşturduğu öğe, aşağıdakilerden hangisinde vardır?
A) Yaşayan tarihle ölü tarihi aynı yöntemle ele almamalı yız.
B) Geçmiş olaylara duygusal yaklaşım, tarih bilinciyle bağdaşmaz.
C) Yaşayan tarihin verilerinden doğru bir biçimde yararlanmalı yız.
D) Tarihsel olaylar, ortaya çıktıkları günün koşulları için değerlendirilmelidir.
E) Tarihsel gerçeklere ayna tutan oluylara, nesnel ve bilimsel ölçütlerle yaklaşmalıyız.
1990 ÖSS

Çözüm: Verilen cümlede altı çizili bölüm, nesne görevindedir. Aynı şekilde A seçeneğindeki “yaşayan tarihle ölü tarihi” ifadesi de nesne görevindedir.
Yanıt A

[turkce_ygs_lys]

Sözcüklerin ve söz öbeklerinin duygu, düşünce ve istek bildirecek şekilde bir araya gelmesiyle oluşan ve yargı bildiren yapıya cümle adı verilir.
Cümlede gerçekleştirilen eylem veya görülen durum, bu eylem ve durumu gerçekleştiren ya da bu eylemden etkilenen varlıklar, eylemin veya durumun zamanı, yeri, yönü,
sebebi, şartı gibi unsurlara cümlenin öğeleri adı verilir.

Bir cümleyi öğelerine ayırırken bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Bu hususlar şunlardır:

Bir cümleyi öğelerine ayırırken bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Bu hususlar şunlardır:

• Bir cümlede en az bir sözcük ve en az bir öğe olur.
  Yapıldı. (yüklem)
•  Birçok cümlede sözcükler gruplaşarak bir öğeyi meydana getirir.
  Binanın önündeki çimenler kurudu.
•  Bir veya birden çok öğe, diğer cümleler tarafından ortaklaşa kullanılabilir.
  Yaşlı adam sabah erkenden çıktı, bir daha dükkana uğramadı. (özne ortak)
•  Çoğu kez ara cümlelerin öğe görevi yoktur.
• Akşama doğru kara görününce bunu hiç beklemiyorduk hepimiz heyecanlandık.
• Bazı bağlaçlar eklendikleri öğe ile birlikte düşünülür.Cümleleri bağlayan bu bağlaçlar öğelere dahil edilmez.
• Gemiden kurtulmayı sadece o ve ben başardık. (öznede)
• Dün akşam avukatım peşinde biriyle geldi ve bana bir kağıt uzattı. (öğeye dahil değil)
• Seslenmeler ve ünlemler öğe görevi üstlenmez. Değerli izleyiciler, şimdi aldığımız bir haberi veriyoruz. (özne-biz)
• Yüklemi isim olan cümlelerde nesne yoktur.
• Kolunda eski bir saat vardı. (saat-özne)
• Yüklemi edilgen çatılı eylem olan cümlelerin nesnesi yoktur.
  Dizi için uygun bir oyuncu bulunacak. (uygun bir oyuncu-sözde özne)
•  Soru sözcükleri de diğer sözcükler gibi cümlede herhangi bir öğe olabilirler.
• Gecenin bu vakti ekmeği nereden bulacak? (DT)

Kim bana cevabı söyleyecek? (özne)
Saatlerden hangisini beğendin? (nesne)
fiimdi nasılsınız? (yüklem)

• “Mı, mi” eki hangi kelimeyi vurgularsa o kelime ile aynı öğede yer alır.

Sen mi töreni sunacaksın? (özne)
Yavaş mı yürüyorum? (zarf tümleci)

• İç cümleler dış cümlenin herhangi bir öğesi olabilir. Arkadaşlara “Bu yanlışlığı en kısa sürede düzelteceğim.” demiştin. (iç cümle-nesne)
•  Sözcüklerin aldıkları çekim ekleri o sözcüğün öğe görevi hakkında ipucu verir.

Aşağıda hangi eklerin hangi öğelerde bulunabileceği gösterilmiştir.
Ek-eylem eki: Yükleme gelir. (şart hariç)
Bizdik seni görmek isteyenler. (yüklem)

Kişi ve kip ekleri: Yükleme gelir.
Çıktık bir akşam umutla yola. (yüklem)
İyelik, çokluk ekleri, ismin yalın hâli: Genellikle özneyi verirler. İyelik ve çokluk eklerinden sonra başka ekler gelirse öğe değişebilir.
Tüm hayatı resim. (iyelik eki-özne)
Çocuklar yanıma geldi. (çokluk eki-özne)
Vatandaş biraz düşünmeli. (yalın hal-özne)
– İ hâl eki: Belirtili nesneyi verir.
Pencereyi genç bir adam açtı. (nesne)
– E– de– den hâl eki: Genellikle dolaylı tümleci, bazen de zarf tümlecini verir.
Şu kente yeni geldim. (e hâli-DT)
Beni okuldan aradılar. (den hâli-DT)
Onu durakta bekle. (de hâli-DT)

•  Öğeleri buldurmaya yönelik sorular şunlardır:

Yüklem: (çekimli fiil ya da isim)
Özne: Kim, ne
Nesne: Ne, kimi, neyi
Dolaylı tümleç: Nereye, nerede, nereden Kime, kimde, kimden Neye, neyde, neyden
Zarf Tümleci: Nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin,
Edat tümleci: Neyle, kiminle, ne için, ne gibi

[turkce_ygs_lys]

Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz.

Bir cümlenin oluşması için en önemli şart, kip ve şahıs bildiren bir unsurun bulunmasıdır. Yani eğer cümle içinde herhangi bir söz, haber veya dilek kiplerinden herhangi biriyle çekimli halde bulunuyorsa o, bir yargı bildiriyor demektir. Yargı bildirmek ise cümle olmanın en önemli koşuludur. Şahıs bildirmek, cümle olmak için her zaman gerekli değildir.

Cümlede bulunabilecek öğeler, yüklem, özne, nesne ve tümleçlerdir. Bunların özelliklerinin neler olduğunu şimdi ayrı ayrı görelim.

(Görüntülemek istediğiniz başlığa dokunun…)

Yüklem
Özne
Nesne
Dolaylı Tümleç
Zarf Tümleci
Edat Tümleci

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen öğedir. Yükleme sorulan “kimi, neyi, ne” sorularına cevap verir.

Nesneler hal ekini alıp almamalarına göre iki grupta incelenir.

1. Belirtili Nesne

Nesne görevinde bulunan söz, “-i” hal ekini almışsa, nesneye belirtili nesne denir.

“Çiçekleri annesine verdi.” cümlesinde “Çiçekleri” nesnesi “-i” hal eki aldığından belirtili nesnedir.

2. Belirtisiz Nesne

Nesne görevinde bulunan söz “-i” hal ekini almamışsa nesne, belirtisiz nesnedir.

“Annesi için çiçek topladı.”cümlesinde “çiçek” nesnesi bu eki almamış ve belirtisiz nesne olmuştur.

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

|» Cümlenin Öğeleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

The post Nesne first appeared on Bilgicik.Com.]]> https://www.bilgicik.com/yazi/nesne-cumlenin-ogeleri-konu-anlatimi/feed/ 64