Harita Bilgisi
Harita
Dünya üzerindeki herhangi bir yerin veya yeryüzünün tamamının kuş bakışı görünüşünün belirli bir ölçek dahilinde küçültülerek bir düzlem üzerine aktarılmasına verilen addır.

Bir çizimin harita olabilmesi için kuş bakışı görünümün olması, belirli bir ölçeğe göre küçültülmesi ve bir düzlem üzerine aktarılması gerekir.

NOT: Dünya’nın şeklinden dolayı haritaların çizimlerinde hatalar oluşmaktadır.Bu hatalar Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe artmaktadır.

Ölçek

Ülkemizi ve şehirlerimizi gösteren haritaların niçin hepsi aynı büyüklükte ve aynı oranda ayrıntı gösterememektedir?

Yukarıdaki 1 numaralı haritada İstanbul ili sadece belirtilmiş iken 2 numaralı haritada İstanbul’un il ve ilçelerine kadar verilmesinin sebebi sizce ne olabilir?
Bunun nedeni yeryüzündeki alanların farklı oranlarda küçültülerek kağıda çizilmesidir.
Haritalardaki bu küçültme oranına ölçek denir.
 formülüyle hesaplanabilir.

Bir haritada kullanılan ölçek bize çizilen alanın gerçekte kaç kez küçültüldüğünü gösterir. Örneğin 1/10.000 ölçekli bir haritada herhangi bir gerçek uzunluk 10.000 defa küçültülmüştür. Ölçeğin paydası arttıkça, ayrıntıyı gösterme oranı azalır. Yeryüzündeki bir alanın farklı ölçekli haritaları aynı boyuttaki bir kağıda çizilirse ölçek paydası küçük olan harita daha fazla ayrıntı gösterirken, ölçek paydası daha büyük olan harita daha az ayrıntıyı gösterir.

NOT: Haritalardaki küçültme oranı ölçeğin paydası büyüdükçe artar.

Haritalarda kullanılan ölçekler kesir ölçek ve çizgi ölçek olmak üzere iki şekilde gösterilebilir:

Kesir Ölçek

gibi küçültme oranının kesirli sayılarla ifade edildiği ölçeklerdir. Kesir ölçekte payda haritası çizilen gerçek uzunluğun kaç kez küçültüldüğünü gösterir.
Kesir ölçekte pay daima 1 olur. Örneğin ölçekli bir haritada gerçek uzunluk 200.000 defa küçültülmüş anlamına gelir.

Çizgi Ölçek

gibi şekilde gösterilen ölçeklere çizik ölçek denir. Çizik ölçekte harita üzerinde verilen uzunlukların, gerçekte ne kadar olduğu işaretlenmiş doğru üzerine konularak hesaplanır.

Çizgi ölçeğin sonuna ölçekte verilen gerçek uzunluğun birimi (km/m) konulur.
Bunun verilmesi harita üzerindeki bir uzaklığın gerçekte ne kadar uzaklığı gösterdiğini bulmamızı kolaylaştırır.
Çizgi ölçekten yararlanarak kuş uçuşu gerçek uzunluğu yaklaşık olarak bulabiliriz.

Not: Çizgi ölçekte çentiğin uzunluğuna dair bir rakam verilmemiş ise çentikler arası mesafe km olarak kabul edilmelidir.

Örnek:

Çözüm:

Kesir Ölçeğin Çizgi Ölçeğe Çevrilmesi

Çizgi Ölçekten Gerçek Uzunluğu Bulma

ÇÖZÜM:

Öncelikle A–B arası haritadaki uzunluk kağıt ya da kalem yardımı ile ölçülür. Ve bu uzunluk ölçümü yaptığımız kağıt veya kalem üzerine işaretlenir, sonra bu uzaklığı çizik ölçek üzerinden 0 noktasına koyarak gerçek uzaklığı yaklaşık olarak bulabiliriz. Bu işlemleri gerçekleştirdiğimizde A–B arası uzaklığın 5 km olduğunu görebiliriz.
Yanıt A

[sinif_6_sbs_sosyal_bilgiler]

[sinif_6_sbs_sosyal_bilgiler]

1. Aşağıda verilen doğa fotoğrafından yararlanarak cümlelerin olgu ya da görüş olduğunu belirtiniz.

1. Yeşil alan oldukça geniş bir yer kaplamaktadır (Olgu)
2. Büyükbaş hayvanlar bulunmaktadır. (…….)
3. Güneş bulutların arkasındadır. (…….)
4. Çevresinde önemli yerleşim yerleri bulunmaktadır. (…….)
5. Çayırlık araziler özel mülktür. (…….)
6. Yer şekilleri engebelidir. (…….)

2. Aşağıda verilen savaş fotoğrafından yararlanarak olgu ve görüşleri yazınız.

1. Maddi kayıplara yol açan yıkımlar vardır. (Olgu)
2. Savaş bitmek üzeredir. (…….)
3. Askerlerin önemli bir kısmı silahlıdır. (…….)
4. Savaş kış koşullarında yapılmaktadır. (…….)
5. Birleşmiş Milletler duruma müdahale etmiştir. (…….)
6. Alman askerleri geri çekilmektedir. (…….)

Cevaplar:

Etkin Katılım 1
1. Olgu 2. Olgu 3. Olgu 4. Görüş 5. Görüş 6. Olgu
Etkin Katılım 2
1. Olgu 2. Görüş 3. Olgu 4. Olgu 5. Görüş 6. Görüş

[sinif_6_sbs_sosyal_bilgiler]

Sevgili arkadaşım Serhat;

Dün iş yerimize mobilya firmasından geldiler. Yaptıkları çalışmaları anlattılar. Beraber sohbet ettik. Onlara çay bile ikram ettim.
İlerleyen zamanlarda mobilya kataloglarını gösterdiler.
Belli ki uzmanlar. Üç kişi oldukları için hepsiyle ilgilenmem zor oldu. Neyse biliyorsun yeni bir eve taşındığım için mobilyaları da yeni almıştım. Bu yüzden herhangi bir eksiğim yok. Ancak o kadar ısrar ettiler ki, bazı eşyaları alabileceğimi söyledim.
Eşyaların bir kısmını sipariş ettim. Üstelik gelmeden senet yaptık ve bir daha haber de çıkmadı. Ben de tüketici mahkemesine başvurdum. Başvurudan sonra firma özür
dileyerek eşyaları getirdi.
Yukarıdaki parçayı okuyup, Cenk’in başından geçen olayla ilgili aşağıda verilen cümleleri Doğru – Yanlış olarak değerlendiriniz.

1. Evimize her gelene kapımızı kapatmalıyız.

2. İnsanlara güven duymak kötü bir şey değildir.

3. Gereksiz harcamalardan sakınmalıyız.

4. Tanımadığımız insanları eve alıp mutlaka alış veriş yapmalıyız.

5. Devlet bizim bütün sorunlarımızı çözmekle yükümlüdür.

6. Almadığımız malın parasını peşin ödemeliyiz.

7. Sıkıntılarımızı gerektiğinde dostlarımızla paylaşmalıyız.

8. Tüketici mahkemeleri her zaman tüketici lehine karar verir.

Cevaplar:

1. Yanlış 2. Yanlış 3. Doğru
4. Doğru 5. Doğru 6. Yanlış
7. Doğru 8. Yanlış

[sinif_6_sbs_sosyal_bilgiler]

Aşağıda verilen resimlerden bilimsel araştırmayla ilgili olanın karşısına “X” işareti koyunuz.

Cevaplar:

[sinif_6_sbs_sosyal_bilgiler]

Aşağıdaki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.

1. İstek ve şikâyetlerimizin yazılı olarak ilgili kurumlara bildirilmesine ……………………….. denir.
2. ………………… bilimlere katkı için Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi gibi birçok bilim yuvası açıldı.
3. Kolayca anlaşılabilir, kanıtlanabilir,herkes tarafından kabul edilen ve verilere dayanan objektif bilgilere ………………. dir.
4. Türk tarihini her yönüyle araştırmak amacıyla 1931 yılında,…………….. tarafından Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (Türk Tarih Kurumu) kuruldu.
5. Türkçeyi geliştirmek ve korumak için …………………………. Kurumu kuruldu.
6. Araştırmaların birinci basamağında………………………… vardır.
7. …………… yılında Etnografya Müzesi ve Güzel Sanatlar Akademisi açılmıştır.
8. Tarihimizi araştırmak için ………… Kurumu kuruldu.
9. 23 Nisan 1920’de …………… nin açılması ile yeni bir Türk Devleti kurulmuştur.
10. Kanıtlanamayan, herkes tarafından kabul edilmeyen verilere dayanmayan subjektif bilgilere ………… denir.
11. Atatürk’e göre Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli ………….. dür.
12. Dilekçe hakkı ……… makamlarıyla halk arasındaki iletişime katkı sağlar.

Cevaplar:

1. dilekçe 2. sosyal 3. olgu 4. Atatürk
5. Türk Dil 6. konu tespiti 7. 1924 8. Türk Tarih
9. TBMM 10. görüş 11. kültür 12. devlet

[sinif_6_sbs_sosyal_bilgiler]

1. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk başbakanı Atatürk’tür.

2. Atatürk, Kurtuluş Savaşı’nı kazandıktan sonra yeni bir mücadeleye başladı. Türkiye’yi ait olduğu çağdaş uygarlıklar seviyesine yükseltmek için birçok faaliyette bulundu.

3. Tarihte kurulan ilk Türk devleti Avarlardır.

4. İlköğretimde öğrendiğimiz sosyal bilgiler bize birçok bakımdan fayda sağlar.

5. Gelişmemiş ülkelere baktığımızda bu ülkelerin vatandaşlarının eğitim seviyelerinin ve bu ülkelerde kişi başına düşen kitap sayısının yüksek olduğunu görmekteyiz

6. Tarih yazmak tarih yapmak kadar önemlidir.

7. Türkiye’nin en güzel ili Amasya’dır.

8. Cumhuriyetten sonra Avrupa’ya eğitim görmeleri için öğrenciler gönderildi.

9. Türkiye’nin en yüksek dağı Hasandağı’dır.

10. Araştırmaların dördüncü basmağını hipotez oluşturur.

11. 10 Kasım 1938’de Atatürk öldü.

12. Hayatımızın bazı evrelerinde aşamayacağımızı sandığımız bazı sorunlarla karşılaşırız.

13. Görüş kişiden kişiye değişen, insanların beğenilerini ve bireysel düşüncelerini anlatan yargılara denir.

Cevaplar:

1. Yanlış 2. Doğru 3. Yanlış 4. Doğru
5. Yanlış 6. Doğru 7. Yanlış 8. Doğru
9. Yanlış 10. Doğru 11. Doğru 12. Doğru 13. Doğru

[sinif_6_sbs_sosyal_bilgiler]