Canlı bir varlık olarak dil, türlü etkilerle değişim göstermektedir. Doğal gelişim süreci içerisinde farklılaşıp, yabancı etkilerle bu değişimini sürdüren dillerin temellerine inildiğinde, günümüze dek ses ve şekil yapısında değişiklikler meydana geldiğini görmek mümkündür. Türkçe de, yaklaşık 10 bin yıllık bir süreç içerisinde gelişerek bugüne gelmiş köklü ve güçlü bir dil olarak yaşamaktadır.

Türk Ulusu dünya üzerinde oldukça geniş bir coğrafyaya yayıldığı için, Türkçe milyonlarca kilometre karelik bir alanda kullanılmaktadır. Yaklaşık 300 milyon Türk’ün iletişim aracı olan Türkçe, kuşkusuz yayılma alanının genişliği ölçüsünde farklılaşmış ve özellikle ses yapısında yerel özellikler taşıyan yeni lehçeler doğurmuştur. Bu, Türk dünyası arasındaki bağın zayıflamasına neden olmuş; fakat Türkçenin güçlü bir dil olarak kullanılmasının önüne geçmemiştir.

Anadolu coğrafyasında gelişen Türkiye Türkçesi de, Türkçenin doğurduğu lehçelerden biridir. Türkçenin Batı (Oğuz) kolundan olan Türkiye Türkçesi, henüz oluşmaya başladığı yıllarda Osmanlıcanın kullanılması nedeniyle çoğunlukla Arapça ve Farsçanın etkisinde gelişmiştir. Özellikle Tanzimat döneminden sonra Fransa ile ilişkilerin artması nedeniyle dilimizdeki Fransızcanın etkisi artmış ve günümüzde Türkiye’nin yüzünü Batı’ya dönmesiyle bu etki, yerini “İngilizce” eksenindeki batı dillerine bırakmıştır.

Yapısal yönden hâlâ Eski Türkçenin devamı olma özelliğini gösterebilen ve bu yönüyle kendini korumayı başardığını ortaya koyan Türkçe, her ne kadar yüzyıllara meydan okurcasına ayakta durmayı başarmışsa da; söz dağarcığı açısından yabancılaşmanın önüne geçememiştir. Bugün Türkçenin en büyük sorunu, Batı’ya olan ilgi nedeniyle yabancı sözcüklerin, binlerce yıllık Türkçe sözcüklere tercih edilmesidir. Dahası kavram aktarmaları ve dil bilgisi etkileri nedeniyle Türkçemizin biçimsel ve derin yapısında meydana gelen değişiklikler de, Türkçenin özünü bozan nedenlerdir.

Ömer Seyfettin gibi Türkçe aşıklarının öncülüğünde başlayan Türkçeleştirme hareketinin devamı olarak günümüzde sadeleştirme çalışmalarına destek verilmeli, Türkçe yabancı dillerin etkisinden kurtarılmalıdır. Türkçenin evren dili olması için, önce Türk Ulusu’na yeterli güçte olduğu ortaya konulmalı ve sonra yabancıların bile matematiksel bir sistemi olduğuna inandıkları güzel Türkçemiz dünyaya öğretilmelidir.

İhtiyacımız olan sözcüklerin dışında, moda ve özenti nedeniyle Türkçenin yozlaştırılmasının önüne geçildiğinde, Türkçe bir bilim ve edebiyat dili olarak varlığını binlerce yıl daha koruyabilecektir. Ulu Önder Atatürk’ün dediği gibi: “Ülkesini, yüksek istiklalini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır.”

Orkun KUTLU

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül‚ Türkçenin ’devlet‚ edebiyat‚ bilim ve aynı zamanda halkın yaşayan dili’ olarak en güçlü dönemini yaşadığını söyledi.

Önümüzdeki ay Huber Köşkü’nde vereceği resepsiyona Pamuk’u da davet eden Gül‚ Türkçenin gücünü ve geldiği seviyeyi anlatırken de Pamuk’un aldığı ödülü örnek gösterdi. Sezer‚ görevde iken Nobel ödülünü kazanan Pamuk’u tebrik etmemişti.

Cumhurbaşkanı Gül‚ Türk Dil Kurumu tarafından Dolmabahçe Sarayı’nda düzenlenen ’75. Dil Bayramı’ açılış törenine katıldı. Burada konuşan Gül‚ toplantının Cumhurbaşkanlığı’nın himayelerinde gerçekleşmesine özel önem verdiğini belirtti. Dil Bayramı etkinliklerinde Türkçenin zor bir süreçten geçtiği‚ yozlaştığı ve kirlendiği gibi söylemlerin bulunduğunu hatırlatan Gül‚ “Muhakkak ki‚ doğru yanları vardır. Özellikle iş dünyasında tabelaları görüyoruz. Ama ben‚ bunları bir yana bırakarak Türkçenin muhteşem gücünü gösteren gelişiminden söz etmek istiyorum.” dedi.

200 MİLYON İNSAN KONUŞUYOR

Günümüzde‚ Türkçenin ’devlet‚ edebiyat‚ bilim ve aynı zamanda halkın yaşayan dili’ olarak en güçlü dönemini yaşadığını vurgulayan Gül‚ “Konuşur sayısı 10 bini aşmayan diller için söylenen yok olma tehlikesinin‚ 70 milyonu içeride‚ 200 milyonu dışarıda konuşuru olan Türkçe için geçerli olduğunun vurgulanması anlaşılır değildir. Onun için Türkçenin güçlü yönlerini gösteren gelişmeleri ön plana çıkarmanın daha yararlı olduğunu düşünüyorum.” diye konuştu.

Almanya‚ Fransa‚ İsveç‚ Norveç‚ Belçika ve Hollanda gibi Avrupa ülkelerinde göz ardı edilemeyecek kadar Türkçe konuşan nüfus bulunduğuna dikkat çeken Gül‚ Türkçenin anadil olarak kullanılan ikinci büyük dil olduğunu hatırlattı. Cumhurbaşkanı Gül‚ Avustralya gibi uzak ülkelerin de Türkçenin konuşulduğu bölgelerin arasında sıralanabileceğini dile getirerek‚ Cumhuriyet’in ilanından sonra Türkçenin konuşulduğu coğrafyada dikkate değer bir genişlemenin olduğunu vurguladı. Gül‚ buna Çin’den Balkanlar’a‚ Sibirya’dan İran’ın içlerine kadar olan bölgede konuşulan Türk dilinin lehçelerinin eklenmesi durumunda ortaya muazzam genişlikte bir coğrafyanın çıktığını söyledi. Gül‚ şöyle devam etti: “Hatta kanaatimce tüm tablonun sonucu olarak Türkçe yazan bir romancımız‚ geçen yıl Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştür. Türkçe gittiği her yerde başka dillerle ilişki içinde olmuş‚ onları etkilemiş ve onlardan etkilenmiştir. Avrupa ülkelerinde Türkçe konuşarak işlerin büyük bir bölümünün yerine getirilmesi çoğumuzun henüz farkında olmadığı yeni bir gelişmedir. Yeni olduğu için büyük bir ihtimalle çoğunuzun farkında olmadığı bir duruma Türkçenin gücünü göstermesi bakımından dikkat çekmek istiyorum.” İstanbul‚

{Cihan}

Kaynak: Vatanbir – Türkcan

|» Türkçe Haberleri Sayfasına Dön! « |

Türkçemizin gerek fonetik, gerekse de morfolojik açıdan diğer dillere nazaran daha güçlü olduğu su götürmez bir gerçektir. Her ne kadar bazıları sadece bizim dilimiz olduğu için onu üstün gösterdiğimizi düşünse de, bunu ana dili Türkçe olmayan dil bilimciler bile söylemektedir. Türkçenin çekim gücü, kelime hazinesinin genişliği, ahenk unsurlarına uyumluluğu… gibi tüm özellikleri sıralanınca, eminim siz de Türkçenin gücünü daha iyi anlayacaksınız. Aşağıya Doğan Aksan’ın Türkçenin Gücü adlı eserinde maddelediği yazıyı aktaracağım. Umarım faydalı olur.

1-Önce insan: Dünyadaki yaygın dillerin bir çoğunda insan ile eşya arasında fark yoktur, cinsiyet ayırımı vardır. Oysa Türkçemizde bütün insanlar eşittir ve diğer doğa varlıklarından farklıdır. Örnek olarak şu cümleye bakın “İnek ve yavrusu otluyor.” Benzeri bir cümlede özne insan olduğunda şu şekil oluşacaktır “Anne ve çocuğu yemek yiyorlar.” Bu iki cümle birbirlerine çok benziyor fakat dikkat ederseniz yüklemin sonunda lar takısı sadece insanlar sözkonusu olduğunda ekleniyor. Bir dilin insana önem vermesi ve cinsiyet ayrımı yapmadan her insanı eşit kabul etmesi üstün bir özellik değil de nedir. En azından bu özellik sayesinde sözlerinde üçüncü tekil şahıs geçen bütün şarkılar ve türküler hem kadınlar hem de erkekler tarafından rahatlıkla söylenebilmektedir.

2-Kelime türetme yeteneği: Eklemeli dillerin en güzel özelliklerinden biri kelime üretme imkanlarının çok geniş olmasıdır. Kökten kelime türetildiği gibi türetilmiş kelimelere yeniden ekleme yapma imkanı bulunmaktadır.

3-Türkçede kelimelere vurgu sayesinde anlatım gücü çeşitliliği sağlanabilir. Örneğin “Onu buradan atmalıyım”. Cümlesinde her kelimeye ayrı ayrı vurgu yapalım, göreceğiz ki hangi kelimeyi vurgularsak o unsura daha fazla dikkat çekmiş oluyoruz. Kimi buradan atmalısın? Sorusuna yanıt “Onu buradan atmalyım”. Onu nereden atmalısın sorusuna yanıt; Onu buradan atmalıyım. Onu ne yapmalısın sorusuna yanıt; Onu buradan atmalıyım.

4- Gizli sözcük zenginliği: Türkçede genelde kullanılmayan bir çok gizli kelime vardır. Genelde kullanılmayan kelimeler dilin parçası sayılır mı hiç diyeceksiniz. Başka dillerde sayılmayabilir ama Türkçede sayılmalıdır. Eğer bir kişi bu gizli kelimeyi kullanacak olursa karşıdaki de bunu anlayacak olursa nede sayılmasın. Sözcük köklerini ve isim yapan ekleri terk etmediğimiz sürece gizli kelimeler de bizi terketmez, her an kullanılmayı beklerler. Türkçenin binlerce yıl ayakta kalabilmesinin sırrı da belki burda yatmaktadır. Türkçede atıl bekleyen kelimeler o kadar çoktur ki bazı dillerin kelime sayısından bile fazladır. Gizli olan ve olmayan kelimelere örnek verelim; Ver kökünden vergi türetilmiştir günümüzde kullanılmaktadır yani gizli bir kelime değildir, oysa al kökünden algı kullanılmamaktadır, “dilenci insanlardan algı topluyordu” cümlesi sizce ne manaya geldiği az çok anlaşılmıyor mu algı = sadaka değil mi?. Duy kökünden duygu, gör kökünden görgü kullanılmaktadır, dur kökünden durgu ise kullanılmamaktadır. “Trafik durgusuna yakalandım” gibi bir cümle kurduğumuzda (ilk defa kullanıldığı için tuhaf gelebilir) bu cümlenin de ne manaya geldiğini anlayabiliriz. Gizli kelimelerim sayısı sadece köklerle sınırlı değil, bir ekle yetinmeyip ikinci ve üçüncü eklemeler yaparak aynı kelime üzerinde kelime türetme olasılık sayısını arttırmak mümkündür. Durguluk, durguç, durgucuk vs.

5- Kelime haznesi konusunda gizli kelimelerin katkısından yukarıda bahsetmiştik. Bir de kelime haznesini artıran fakat bir çoğu sözlüklerimizde yer almayan Türkçenin cümle içindeki geçici kelimeleri vardır. “Sigarasında bir kaç içimlik yer kalmıştı” cümlesindeki içimlik kelimesinde olduğu gibi.

6- Türkçede kelimeler cümle içinde çok değişik yerde kullanılabilir. Cümledeki yerine bağlı olarak farklı bir anlam kazanan cümle aynı kelimelerle değişik ifadeler sağlamaktadır . “Gökteki yıldız parlıyordu” ile “Yıldız gökte parlıyordu” aynı anlamı taşımaz. Bu şekilde kullanımlar Türkçede çok yaygındır. Bir çok dilde ise kelimelerin yerini değiştirmek hem kolay değildir hem de değiştirilse bile anlamda farklılık meydana gelmez.

7-Türkçe kendini ispat etmiş en eski diller arasındadır. Doğal şartlara uyum gösteremeyen canlı türleri yok olmaktadır. Türkçe terkedilmeye çalışılmış (osmanlıcada olduğu gibi) fakat kendini toparlayıp yeniden canlanmıştır. Günümüzde Türkçe kadar köklerine bağlı bir dil çok azdır. Avrupa dillerinin geçmişi 400-500 yıllıktır. Belki 200 yıl sonraki dünya yüzeyinde birbirini anlamayan fakat ingilizce konuşan değişik halklar olacaktır çünkü bu gün dahi ingilizce çok yerde farklılaşmaktadır. Zaten latince aynı akibete uğrayarak çatallaşmış fransızca, almanca, ingilzce dilleri meydana gelmişti. Türkçe yine köklerine bağlı olarak ayakta durabilecetir ( yeter ki terkedilmesin). Binlerce yıl geçmesine rağmen dünyadaki Türkçe konuşan insanların dilleri latin dillerindeki örnekteki gibi ayrı diller olarak değil farklı lehçeler olarak kabul edilmektedir.

8- Türkçe olduğu gibi yazılan-yazılabilen bir dildir. Bir sesi ifade ederken tek bir harf kullanılmaktadır. Bu açılardan okuma yazma öğrenimi, programlama dili (henüz ciddi bir çalışma yok), bilimsel isimlendirmelerde (çok az kullanılsa da) üstünlük taşımaktadır.

9-Ses uyumu: Ünlü ünsüz uyumu, kelime sonlarına gelen eklerden sonra bazı harflerin yumuşaması gibi özellikler Türkçenin ses olarak kulağa hoş gelen bir dil olmasına sebep olmaktadır. Üstelik insan doğasına en uygun sesleri barındırmaktadır. Bazı kasıtlı yanlış dayatmaların aksine Türkçe şarkı, şiir ve edebiyat için en uygun dildir.

Kaynak: Doğan Aksan – Türkçenin Gücü

|» “Dilimizle İlgili Yazılar” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…